နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃- မာန (Pride) နှင့် အတ္တစိတ်ပညာ (Ego Psychology)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃- မာန (Pride) နှင့် အတ္တစိတ်ပညာ (Ego Psychology)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၉) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်နေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ အထိမ်းအမှတ်နေ့တွေအရ "ခြင်္သေ့များနေ့" (World Lion Day) လို့လည်း သတ်မှတ်ထားကြသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မှတ်တမ်းတွေအရတော့ "ဓာတ်ပုံပညာနေ့" (Photography Day) အဖြစ် အမှတ်အသားပြုထားတာလည်း ရှိပါတယ်။ ဓာတ်ပုံဆိုတာ ဘဝရဲ့ အခိုက်အတန့်လေးတွေကို ထာဝရ တည်မြဲနေအောင် ချုပ်တည်းထားချင်တဲ့ သဘောပါပဲ။ လူတွေဟာ ဓာတ်ပုံရိုက်ရင် အလှဆုံး ပြုံးကြတယ်၊ အကောင်းဆုံး ပို့စ် (Pose) တွေ ပေးကြတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ကို အကောင်းဆုံး ဖြစ်ချင်ကြလို့ပါပဲ။ တကယ်တော့ အဲဒီ "ငါ့ပုံရိပ်" ကို အကောင်းဆုံး ထင်နေတာ၊ အထင်ကြီးနေတာဟာ "မာန" ဆိုတဲ့ တရားကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ ဘဝရဲ့ အခိုက်အတန့်တိုင်းကို "မာန" ဆိုတဲ့ မှန်ဘီလူးနဲ့ မကြည့်ဘဲ၊ "သတိ" ဆိုတဲ့ မှန်ဘီလူးနဲ့ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ကြပါစေ၊ အတ္တပုံရိပ်တွေ ကင်းစင်ပြီး အမှန်တရားကို ဓာတ်ပုံရိုက်သလို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မာန" (Mana) လို့ ခေါ်တဲ့ ထောင်လွှားတက်ကြွမှုနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာမှာ ပြောကြတဲ့ "Ego" (အတ္တ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေဟာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တွေ့လိုက်တာနဲ့ စိတ်ထဲမှာ အလိုလို တိုင်းတာမိကြတယ်။ "ငါက သူ့ထက် သာတယ်"၊ "ငါက သူ့ထက် တော်တယ်"၊ ဒါမှမဟုတ် "ငါက သူ့လောက် မရှိပါဘူး" ဆိုပြီး ပေတံတွေနဲ့ တိုင်းနေကြတယ်။ အဲဒီလို တိုင်းတာနေသမျှ ကာလပတ်လုံး စိတ်ဟာ ဘယ်တော့မှ မငြိမ်းချမ်းပါဘူး။ မြင့်ရင်လည်း မာနတက်ပြီး ပူရတယ်၊ နိမ့်ရင်လည်း အားငယ်ပြီး ပူရတယ်။ ဒီတော့ ဒီ "မာန" ဆိုတဲ့ ရောဂါကို ဘယ်လို ကုစားမလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို မာနတွေ လျော့ကျသွားအောင်၊ နှိမ့်ချတဲ့စိတ် (နိဝါတ) ပေါ်လာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "မာန" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "ကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း" (ကာယဂတာသတိ) ဒါမှမဟုတ် "မရဏနုဿတိ" ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ "ငါ" လို့ ထင်ပြီး ဂုဏ်ယူနေတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အရေခွံခွာပြီး အတွင်းသားကို ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်လိုက်ပါ။ အထဲမှာ ဘာတွေ ရှိသလဲ။ အရိုးစုကြီး ရှိတယ်။ အူတွေ၊ အသည်းတွေ၊ သွေးတွေ၊ ပြည်တွေ ရှိတယ်။ ဒီအရာတွေအပေါ်မှာ "ငါ လှတယ်၊ ငါ တော်တယ်၊ ငါ မြင့်မြတ်တယ်" လို့ ဂုဏ်ယူစရာ ဘာရှိသလဲ။ သေသွားရင် မြေကြီးထဲ ရောက်သွားမယ့် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးပါလား။ "ငါသည် ဘာမှ မဟုတ်၊ သဘာဝတရား မျှသာဖြစ်သည်" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း၊ ဖောင်းကြွနေတဲ့ မာနလေပူဖောင်းကြီးကို "ရှူး" ခနဲ လေလျှော့လိုက်သလို ခံစားကြည့်ပါ။ စိတ်ကို မြေကြီးလို နှိမ့်ချပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး အတ္တမာနတွေ ပါးသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Ego Psychology" (အတ္တစိတ်ပညာ) နဲ့ "Social Psychology" (လူမှုရေး စိတ်ပညာ) က ဒီ "မာန" သဘောတရားကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ စိတ်ပညာဖခင်ကြီး ဆစ်ဂမန်ဖရွိုက် (Sigmund Freud) က လူ့စိတ်ကို သုံးပိုင်း ခွဲပြတယ်။ "Id" (လိုအင်ဆန္ဒ)၊ "Ego" (အတ္တ) နဲ့ "Super-Ego" (ကိုယ်ကျင့်တရား) ဆိုပြီး ရှိသတဲ့။ "Ego" ဆိုတာက အလယ်ကနေ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ကို တည်ဆောက်နေတဲ့ မန်နေဂျာကြီး ပေါ့။

သိပ္ပံပညာမှာ "Self-Serving Bias" (မိမိကိုယ်ကို အကာအကွယ်ပေးသော ဘက်လိုက်မှု) ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူတွေဟာ အောင်မြင်မှုရရင် "ဒါ ငါတော်လို့" လို့ ယူဆကြပြီး၊ ကျရှုံးရင်တော့ "ဒါ ကံမကောင်းလို့၊ သူများညံ့လို့" ဆိုပြီး အပြစ်ပုံချတတ်ကြတယ်။ ဒါဟာ Ego ရဲ့ ကာကွယ်ရေး ယန္တရား (Defense Mechanism) ပါပဲ။ ဦးနှောက်က "ငါ" ဆိုတဲ့ ပုံရိပ် (Self-Image) မထိခိုက်အောင် အမြဲတမ်း လိမ်ညာနေတတ်တယ်။

နောက်ပြီး စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက "Dunning-Kruger Effect" ဆိုတဲ့ သီအိုရီပါ။ ဒါက ဘာလဲဆိုတော့... အရည်အချင်း မရှိတဲ့လူတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကို အရမ်းတော်တယ်လို့ ထင်တတ်ကြပြီး၊ တကယ်တော်တဲ့ လူတွေကတော့ နှိမ့်ချတတ်ကြတယ် တဲ့။ မာနဆိုတာ တကယ်တော့ "မသိမှု" (Ignorance) နဲ့ တွဲနေတတ်တယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ အားနည်းချက်ကို မမြင်ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အားသာချက် အနည်းငယ်ကို အကြီးကြီး ချဲ့ကားပြီး မြင်နေတာကိုး။ နျူရိုသိပ္ပံ (Neuroscience) အရ ပြောရရင် ဦးနှောက်ရဲ့ "Medial Prefrontal Cortex" (MPFC) ဆိုတဲ့ နေရာဟာ "ငါ" (Self) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အတွေးတွေ တွေးရင် အလုပ်အများဆုံး လုပ်တယ်။ မာနကြီးတဲ့လူ၊ ကိုယ့်အကြောင်းပဲ ပြောချင်တဲ့လူဆိုရင် အဲဒီနေရာက မီးလင်းနေတာပဲ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ရေပေါ်မှာ ပေါ်နေတဲ့ ရေခဲတုံးထိပ်ဖျားလေးက "ငါ" လို့ ထင်နေတဲ့ အတ္တပါပဲ။ အောက်မှာ ဖုံးကွယ်နေတာတွေ အများကြီး ရှိတယ်။ လူတွေက အဲဒီ ထိပ်ဖျားလေးကို သူများတွေ အထင်ကြီးအောင်၊ လှပအောင် အမြဲတမ်း မွမ်းမံနေကြတယ်။ ဓာတ်ပုံရိုက်ရင် Filter တွေ ခံပြီး လှအောင် ပြင်သလိုမျိုး၊ စိတ်ထဲမှာလည်း "Ego Filter" ခံပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို အမြဲတမ်း "Hero" နေရာကနေပဲ မြင်နေကြတာပါ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "မာန" (Mana) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "မညတီတိ မာနော" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "လူတကာထက် ငါသာ မြတ်၏ ဟု ထောင်လွှားတတ်သောကြောင့် မာန မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ မာနရဲ့ လက္ခဏာက "ဥန္နတိ လက္ခဏာ" တဲ့။ စိတ်ကို ဖောင်းကြွစေတဲ့၊ မြှင့်တင်ပေးတဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "သမ္ပဂ္ဂဟ ရသ" တဲ့။ "ငါကွ" ဆိုပြီး ကြွေးကြော်တယ်။ ပချပ် (Flag/Banner) ကို လွှင့်ထူထားသလိုမျိုး၊ လူကြားထဲရောက်ရင် ကိုယ့်အလံကို လွှင့်ထူချင်တဲ့ သဘောရှိတယ်။

ဘုရားရှင်က မာနကို (၃) မျိုး ခွဲခြားပြတယ်။ ဒီအချက်က စိတ်ပညာရှင်တွေတောင် အံ့သြရလောက်အောင် တိကျပါတယ်။

(၁) သေယျ မာန: "ငါက သူ့ထက် သာတယ်" လို့ ထင်ပြီး တက်တဲ့ မာန။ (Superiority Complex).

(၂) သဒိသ မာန: "ငါက သူ့နဲ့ တန်းတူပဲ၊ ဘာထူးလဲ" လို့ ထင်ပြီး ပြိုင်တဲ့ မာန။ (Equality/Competition).

(၃) ဟီန မာန: "ငါက သူ့လောက် မတော်ပါဘူး၊ ငါက နိမ့်ကျပါတယ်" လို့ ထင်ပြီး ဖြစ်တဲ့ မာန။ (Inferiority Complex).

သူတော်ကောင်းတို့... သတိထားမိလား။ "ငါ ညံ့ပါတယ်" ဆိုတာလည်း မာန တစ်မျိုးပါပဲတဲ့။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ "ငါ" နဲ့ ယှဉ်ပြီး တွေးနေသေးလို့ပါပဲ။ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး အားငယ်နေတဲ့သူဟာလည်း သူ့ရဲ့ "အတ္တ" ကို ပွေ့ပိုက်ထားတာပါပဲ။ စစ်မှန်တဲ့ နှိမ့်ချမှု (Humility) ဆိုတာ "ငါ နိမ့်တယ်" လို့ တွေးတာ မဟုတ်ဘဲ၊ "ငါ" ဆိုတာကို မေ့ထားလိုက်တာ (Self-forgetfulness) ဖြစ်ပါတယ်။

လောကမှာ မာနဟာ ကြောက်စရာကောင်းတယ်။ "မာန်တက်ရင် အရိုးကွဲတတ်တယ်" ဆိုတဲ့ စကားရှိတယ်။ မာနကြီးတဲ့ ၀ါးပင်ဟာ လေတိုက်ရင် ကျိုးလွယ်တယ်။ မာနမရှိတဲ့ မြက်ပင်လေးတွေကတော့ လေတိုက်ရင် ယိမ်းလိုက်ရုံပဲ၊ မကျိုးဘူး။ ဘုရားရှင်က "မာနကို အမြစ်ပါမကျန် ပယ်သတ်နိုင်ရင် ဒုက္ခအားလုံး ငြိမ်းမယ်" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "မာန" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ မာနကို "နှိုင်းယှဉ်စိတ်" (Comparing Mind) အနေနဲ့ ဖမ်းရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Mana):

လူမှုရေး ပွဲတစ်ခုကို ရောက်သွားတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): တစ်စုံတစ်ယောက်က ကိုယ့်ထက် ပိုလှနေတာ၊ ဒါမှမဟုတ် ပိုချမ်းသာတာကို မြင်လိုက်တယ်။ (ရူပါရုံ)။

(၂) ဝေဒနာ (Feeling): စိတ်ထဲမှာ မခံချင်တဲ့၊ နည်းနည်း ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှု (ဒေါမနဿ ဝေဒနာ) ပေါ်လာတယ်။

(၃) မာန (Comparison): "သူက ဘာမို့လို့လဲ၊ ငါကမှ ပိုတော်သေးတယ်" ဆိုပြီး စိတ်ထဲမှာ ချိန်ခွင်တစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ ကိုယ့်ဘက်က ခွက်ကို လေးအောင် ဖိချလိုက်တယ်။ ဒါဟာ မာန စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၄) ဒိဋ္ဌိ (View): "ငါ့ဂုဏ်သိက္ခာ ထိခိုက်တယ်" ဆိုပြီး "ငါ" (Self) ကို အမှန်တကယ် ရှိတယ်လို့ စွဲလမ်းလိုက်တယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

"ယှဉ်တယ်... ယှဉ်တယ်" လို့ မှတ်လိုက်ပါ။

တစ်ယောက်ယောက်နဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို နှိုင်းယှဉ်မိလိုက်တာနဲ့ "ဪ... မာန ဝင်လာပြီ" လို့ သိလိုက်ပါ။

ပြီးရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးခွန်းထုတ်ပါ။ "ဘယ်အရာကို ယှဉ်နေတာလဲ"။

"အရပ်အမောင်းကို ယှဉ်တာလား (ရုပ်)၊ ပညာကို ယှဉ်တာလား (နာမ်)"။

ရုပ်ဆိုတာ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဓာတ်လေးပါးပဲ။ နာမ်ဆိုတာ ဖြစ်ပြီးပျက်တဲ့ စိတ်အစဉ်ပဲ။ ဓာတ်ကြီးလေးပါးချင်း အတူတူ၊ ဖြစ်ပျက်ချင်း အတူတူ ဘာကို သွားယှဉ်စရာ ရှိသလဲ။ "ဓာတ်ချင်း တူပါတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်တာနဲ့ ဖောင်းနေတဲ့ မာနပူဖောင်းကြီး ပေါက်ကွဲသွားပါလိမ့်မယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ "အတ္တ" ကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ခြေတော်ရင်းမှာ ချထားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "ဘုရားရှင်... တပည့်တော်ရဲ့ ဂုဏ်၊ ရာထူး၊ ပညာ၊ ဓန အားလုံးဟာ တပည့်တော်ရဲ့ ကိုးကွယ်ရာ မဟုတ်ပါ။ ဘုရားရှင် ဟောကြားသော အနတ္တတရားသည်သာ တပည့်တော်၏ ကိုးကွယ်ရာပါ" လို့ ဝန်ခံလိုက်တာပါ။ မာနတံခွန်ကို ဖြုတ်ချပြီး၊ သာသနာ့အလံကို လွှင့်ထူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Mirror Check):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် မှန်ကြည့်တဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) မှန်ထဲမှာ ကြည့်ပါ (Look in the Mirror): မှန်ထဲက ပုံရိပ်ကို ကြည့်ပြီး "ဒါ ငါပဲ၊ ကြည့်ကောင်းတယ်" လို့ တွေးမိရင် သတိထားလိုက်ပါ။

(၂) အရိုးကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ (X-Ray Vision): အဲဒီ အရေပြားအောက်က အရိုးစုကို ဖောက်ထွင်းမြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ "ဒီအရိုးစုကြီးက ဂုဏ်ယူစရာ ဟုတ်ရဲ့လား"။

(၃) ဓာတ်ခွဲပါ (Deconstruct): "ငါ့ရာထူးက ဘယ်မှာလဲ။ အရေပြားပေါ်မှာလား၊ အသားထဲမှာလား"။ ဘယ်နေရာမှာမှ မရှိဘူး။ လူတွေ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပညတ်ချက် (Convention) သက်သက်ပဲ။

(၄) နှိမ့်ချပါ (Bow Down): စိတ်ထဲကနေ လောကကြီးကို ဦးချလိုက်ပါ။ "ငါသည် သဘာဝတရား၏ အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ဖြစ်သည်" လို့ ဝန်ခံလိုက်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ မာနကြောင့် ဘယ်လို အမှားတွေ ဖြစ်တတ်သလဲ၊ မာနကို ခဝါချလိုက်ရင် ဘယ်လို အဆင်ပြေသွားသလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း လာလုပ်တဲ့ "ဒေါက်တာကျော်" ဆိုတဲ့ ပညာရှင်တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက သမိုင်းပါမောက္ခ တစ်ယောက်ပါ။ ပညာအရမ်းတော်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့မှာ ပြဿနာတစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ "ငါ့စကားနွားရ" ဆိုတဲ့ မာနပါပဲ။ သူက ပြတိုက်ရဲ့ စည်းကမ်းတွေကို သိပ်မလိုက်နာချင်ဘူး။ "ငါက ပါမောက္ခပဲ၊ ငါသိတာပေါ့" ဆိုပြီး လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းလေးတွေ ပြောတာကို နားမထောင်ဘူး။

တစ်နေ့တော့... ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေး စစ်ဆေးရေးဂိတ်မှာ ဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက်က ဒေါက်တာကျော်ကို "ဆရာကြီး... ID ကဒ်လေး ပြပေးပါ" လို့ တောင်းတယ်။ ဒေါက်တာကျော်က ဒေါသထွက်သွားတယ်။ "မင်း ငါ့ကို မသိဘူးလား၊ ငါက ဒီပြတိုက်ရဲ့ အကြံပေးနော်၊ မင်းလို ကောင်လေးက ငါ့ကို စစ်စရာလား" ဆိုပြီး အော်ငေါက်တယ်။ (ဒါ "သေယျ မာန" - ငါက သာတယ် ဆိုတဲ့ အစွဲ ပေါ့)။ ဝန်ထမ်းလေးကလည်း ကြောက်ပြီး ငိုမဲ့မဲ့ ဖြစ်သွားတယ်။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သိသွားတော့ "Template T212" (Staff & Volunteer Conduct Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 2, Article 2.4" (Mutual Respect & Hierarchy) ကို ကိုးကားပြီး ဒေါက်တာကျော်ကို တွေ့ဆုံရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်အတွင်း၌ ရာထူး၊ ဂုဏ်ဒြပ် မရွေး၊ လုံခြုံရေး စည်းကမ်းကို အားလုံး တန်းတူ လိုက်နာရမည်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လေးစားစွာ ဆက်ဆံရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက ဒေါက်တာကျော်ကို မေတ္တာရပ်ခံပြီး ပြောပြတယ်။ "ဆရာကြီး... ဆရာကြီးရဲ့ ပညာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီကောင်လေးက သူ့တာဝန်ကို သူ ကျေပွန်အောင် လုပ်တာပါ။ ဆရာကြီးက ID ကဒ် မပြဘဲ ဝင်သွားရင်၊ နောက်လူတွေလည်း လိုက်လုပ်ကြလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ လုံခြုံရေး ကျိုးပေါက်သွားနိုင်တယ်။ ဆရာကြီးရဲ့ 'မာန' က ဓာတ်တော်တွေကို အန္တရာယ် ပေးသလို ဖြစ်မနေဘူးလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။

ဒေါက်တာကျော်က ပညာရှိဆိုတော့ ချက်ချင်း သဘောပေါက်တယ်။ သူက ရှက်သွားတယ်။ "မှန်ပါတယ် ဘုရား... တပည့်တော်ရဲ့ အတ္တကြောင့် သူတစ်ပါးကို ဒုက္ခပေးမိပြီ" ဆိုပြီး ဝန်ခံတယ်။ ပြီးတော့ ဟိုဝန်ထမ်းလေးကို ပြန်ပြီး တောင်းပန်တယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း ဒေါက်တာကျော်ဟာ ပြတိုက်မှာ အနှိမ့်ချဆုံး၊ စည်းကမ်းအလိုက်နာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာတယ်။ သူ့ရဲ့ ပညာနဲ့ နှိမ့်ချမှု ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ လူတိုင်းက သူ့ကို ပိုပြီး လေးစားကြတယ်။ ဒါဟာ "Case-2522" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "မာနကို နှိမ့်ချလိုက်မှ၊ ဂုဏ်သိက္ခာ အစစ်အမှန် မြင့်တက်လာတယ်" ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မာန" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: သူတစ်ပါးနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ပူလောင်ရတာ၊ ကိုယ့်ပုံရိပ်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် မောပန်းရတာ၊ အထင်သေးခံရမှာ ကြောက်ပြီး စိုးရိမ်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ" ဟူသော အမှတ်သညာ (Self-perception) နှင့် ထောင်လွှားလိုသော မာန (Conceit) တို့သည် သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: "ငါ" ဟူသော အစွဲအလမ်း ကင်းပြတ်ပြီး၊ မာနတံခွန် ကျိုးကျကာ၊ ငြိမ်းချမ်းသော စိတ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မာနကို ပယ်သတ်ဖို့အတွက် အနတ္တလက္ခဏာကို ရှုမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ် (ပညာ) ကို ပွားများအားထုတ်တာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်၊ ဓာတ်ပုံပညာနေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဘဝ၏ အခိုက်အတန့်များကို သတိဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ကြပါစေ"။ မိမိတို့၏ စိတ်ဓာတ်ပုံထဲတွင် "မာန" ဆိုသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဖယ်ရှားပြီး၊ "အနတ္တ" ဆိုသော အမှန်တရားကို ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ ရိုက်ကူးနိုင်ကြပါစေ။ နှိမ့်ချခြင်း (Humility) ဖြင့် မြင့်မြတ်သော ဘဝကို တည်ဆောက်ကာ၊ နောက်ဆုံးမှာ မာနကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃