နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ - ဩတ္တပ္ပ (Moral Fear) နှင့် ဥပဒေလိုက်နာမှု (Legal Compliance)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ - ဩတ္တပ္ပ (Moral Fear) နှင့် ဥပဒေလိုက်နာမှု (Legal Compliance)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၁) ရက်နေ့ကို "အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် ထိခိုက်ခံစားရသူများကို အောက်မေ့ဖွယ်နေ့" (International Day of Remembrance of and Tribute to the Victims of Terrorism) အဖြစ် ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ လောကကြီးမှာ ဥပဒေမဲ့ပြုကျင့်မှုတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်ရသလဲလို့ မေးရင် "ဩတ္တပ္ပ" လို့ခေါ်တဲ့ မကောင်းမှုပြုရမှာကို ကြောက်ရွံ့တဲ့စိတ် ကင်းမဲ့သွားလို့ပါပဲ။ ဥပဒေဆိုတာ လူတွေရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် စည်းဝိုင်းခတ်ထားတာ ဖြစ်သလို၊ ဓမ္မဆိုတာလည်း သံသရာဘေးအတွက် စည်းဝိုင်းခတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကို ဓမ္မစည်း၊ ဥပဒေစည်းများဖြင့် လုံခြုံစွာ ကာရံနိုင်ကြပါစေ၊ ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဩတ္တပ္ပ" (Ottappa) လို့ ခေါ်တဲ့ မကောင်းမှုပြုရမှာကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "Legal Compliance" (ဥပဒေနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း လိုက်နာမှု) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက "ကြောက်တယ်" ဆိုရင် သူရဲဘောကြောင်တယ်လို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ ဩတ္တပ္ပ ဆိုတာ "သူရဲဘောကြောင်ခြင်း" မဟုတ်ပါဘူး။ "အမြော်အမြင်ရှိသော ကြောက်ရွံ့ခြင်း" (Wise Fear) ဖြစ်ပါတယ်။ လျှပ်စစ်ကြိုးကို မကိုင်ရဲတာဟာ ကြောက်လို့လား၊ အန္တရာယ်ကို သိလို့လား။ သိလို့ မကိုင်တာပါ။ အဲဒီလိုပဲ အကုသိုလ်ကို မလုပ်ရဲတာဟာ အပြစ်ဖြစ်မှာကို ကြိုသိနေတဲ့ ဉာဏ်ပညာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ "ကြောက်သင့်သော ကြောက်ခြင်း" အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး တည်ငြိမ်မှု ရှိသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ဘေးကို ကြောက်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "မရဏနုဿတိ" (Recollection of Death) သို့မဟုတ် "အာဒီနဝ သညာ" (အပြစ်ကို ရှုမြင်ခြင်း) ကို ပွားများရမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ရှေ့တည့်တည့်မှာ နက်ရှိုင်းလှတဲ့ ချောက်ကမ်းပါးကြီး တစ်ခု ရှိနေတယ်လို့ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ခြေတစ်လှမ်း မှားလိုက်တာနဲ့ အဲဒီ ချောက်ထဲကို ပြုတ်ကျသွားနိုင်တယ်။ အဲဒီ ချောက်ကမ်းပါးကို မြင်ရတဲ့အခါ "သတိထားမှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီ "သတိနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ကြောက်စိတ်" လေးကို ဖမ်းဆုပ်ထားပါ။ "အကုသိုလ်ဆိုတာ ဒီချောက်ကမ်းပါးလိုပါလား... ငါ မကျစေရဘူး" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို တည်ငြိမ်တဲ့ ကုန်းမြေပေါ်မှာ စွဲမြဲစွာ ရပ်တည်ထားလိုက်ပါ။ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး သတိကပ်ထားကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်ပြီး ဘေးအန္တရာယ်ကို သတိပြုမိလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Criminology" (မှုခင်းပညာ) နဲ့ "Behavioral Psychology" (အပြုအမူဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) က ဒီ "ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် ဥပဒေ" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ မှုခင်းပညာမှာ "Deterrence Theory" (ဟန့်တားမှု သီအိုရီ) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ လူတွေ ဘာလို့ ဥပဒေလိုက်နာသလဲ။ ပြစ်ဒဏ် (Punishment) ကို ကြောက်လို့တဲ့။

ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) အရ ပြောရရင်... လူတစ်ယောက်က စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်ဖို့ (ဥပမာ- ကားအမြန်မောင်းဖို့) စဉ်းစားလိုက်တဲ့အခါ၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ တွက်ချက်မှု တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ "Prefrontal Cortex" (ဆင်ခြင်တုံတရား) က တွက်ချက်တယ်။ "ငါ အမြန်မောင်းရင် ဘာအကျိုးရမလဲ (Reward)။ ဖမ်းခံရရင် ဘာဒုက္ခရောက်မလဲ (Risk)"။ အကယ်၍ "Risk" က များနေတယ်၊ ဒဏ်ငွေက များတယ်၊ ထောင်ကျနိုင်တယ်လို့ သိလိုက်ရင် "Amygdala" (ကြောက်စိတ် ဖြစ်စေတဲ့ နေရာ) က "မလုပ်နဲ့" ဆိုပြီး သတိပေး ခေါင်းလောင်းထိုးတယ်။ အဲဒီ ခေါင်းလောင်းသံကြောင့် လူက ခြေထောက်ကို လီဗာပေါ်ကနေ ကြွလိုက်တာပါ။

ဒါကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Risk Assessment Mechanism" (အန္တရာယ် တွက်ချက်မှု ယန္တရား) လို့ ခေါ်တယ်။ ဒီယန္တရား ပျက်စီးနေတဲ့သူတွေ (ဥပမာ - ဦးနှောက်ထိခိုက်ထားသူတွေ၊ မူးယစ်ဆေး သုံးစွဲထားသူတွေ) ဟာ အန္တရာယ်ကို မကြောက်တော့ဘဲ ရာဇဝတ်မှုတွေ ကျူးလွန်တတ်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် "ကြောက်တတ်တယ်" ဆိုတာ ဦးနှောက်ရဲ့ အဆင့်မြင့် လုပ်ဆောင်ချက် (Higher Function) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာတဲ့ ဦးနှောက်သာလျှင် အကျိုးအပြစ်ကို တွက်ချက်ပြီး ကြောက်ရွံ့တတ်တာပါ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဦးနှောက်က အနာဂတ်မှာ ဖြစ်လာမယ့် ဒုက္ခ (Consequence) ကို ကြိုမြင်ပြီး လက်ရှိလုပ်ရပ်ကို တားမြစ်လိုက်တာ။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ "ဘယ ဒဿာဝီ" (ဘေးကို မြင်တတ်သူ) ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဥပဒေဆိုတာ လူတွေကို ဒုက္ခပေးဖို့ ထားတာ မဟုတ်ဘူး။ ဦးနှောက်ရဲ့ ဒီတွက်ချက်မှု ယန္တရားကို အကူအညီပေးဖို့ "အန္တရာယ် သတိပေးချက်" အနေနဲ့ ထားရှိတာ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဩတ္တပ္ပ" (Ottappa) ကို ဟိရိနှင့် တွဲဖက်၍ လောကပါလ တရား (Guardians of the World) အဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ဩတ္တပ္ပတီတိ ဩတ္တပ္ပံ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ပြုလုပ်ရမည်ကို ကြောက်ရွံ့တတ်သောကြောင့် ဩတ္တပ္ပ မည်၏" တဲ့။

မနေ့က ဟောခဲ့တဲ့ "ဟိရိ" နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရအောင်။

"ဟိရိ" က ရှက်တာ။ မစင်ကို မြင်လို့ ရွံရှာပြီး မကိုင်တာနဲ့ တူတယ်။ (Internal Shame).

"ဩတ္တပ္ပ" က ကြောက်တာ။ မီးခဲရဲရဲကို မြင်လို့ ပူမှာကြောက်ပြီး မကိုင်တာနဲ့ တူတယ်။ (External Fear).

ဟိရိက ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာကို ငဲ့တယ်။ ဩတ္တပ္ပက "သူများကဲ့ရဲ့မှာ၊ ဥပဒေက အရေးယူမှာ၊ ငရဲကျမှာ" ဆိုတဲ့ ဘေးအန္တရာယ်ကို ငဲ့တယ်။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ ဩတ္တပ္ပရဲ့ လက္ခဏာက "ပါပတော ဥတ္တာသန လက္ခဏာ" တဲ့။ မကောင်းမှုပြုရမှာကို တုန်လှုပ်တယ်။ လန့်ဖျပ်တယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ပါပါနံ အကရဏ ရသ" တဲ့။ မကောင်းမှုကို မလုပ်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်တယ်။ ဘုရားရှင်က ဩတ္တပ္ပ ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းတရား (၄) ပါးကို ဟောထားပါတယ်။

(၁) အတ္တာနုဝါဒ ဘေး: "ငါ မကောင်းမှု လုပ်ရင် ငါ့လိပ်ပြာ ငါမလုံ ဖြစ်မယ်" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို စွပ်စွဲရမှာ ကြောက်ခြင်း။

(၂) ပရာနုဝါဒ ဘေး: "သူတော်ကောင်းတွေက ငါ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ကြလိမ့်မယ်" လို့ သူတစ်ပါး ကဲ့ရဲ့မှာ ကြောက်ခြင်း။

(၃) ဒဏ္ဍ ဘေး: "ဥပဒေအရ အပြစ်ပေးခံရမယ်၊ ထောင်ကျမယ်၊ ငွေဒဏ်ရိုက်ခံရမယ်" လို့ ပြစ်ဒဏ်ကို ကြောက်ခြင်း။

(၄) ဒုဂ္ဂတိ ဘေး: "သေရင် အပါယ်ငရဲ ကျလိမ့်မယ်" လို့ သံသရာဘေးကို ကြောက်ခြင်း။

ဒီ (၄) ချက်ထဲမှာ "ဒဏ္ဍ ဘေး" (Legal Punishment) ဟာ ယနေ့ခေတ် "Rule of Law" (တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး) ရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာတာဟာ ဩတ္တပ္ပ တရား ရှိခြင်းရဲ့ ပြယုဂ်ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "ဩတ္တပ္ပ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ဩတ္တပ္ပကို "ကြောက်ရွံ့မှု" လို့ မမြင်ဘဲ "ကာကွယ်မှု" (Protection) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Moral Dread):

ယာဉ်စည်းကမ်း ဖောက်ချင်တဲ့ စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): မီးပွိုင့်က ဝါနေပြီ၊ ဖြတ်မောင်းရင် ရလောက်တယ်ဆိုတဲ့ မြင်ကွင်း (ရူပါရုံ)။

(၂) လောဘ (Impulse): "မြန်မြန် သွားလိုက်မယ်" ဆိုတဲ့ အရှိန်လိုချင်စိတ်။

(၃) ဩတ္တပ္ပ (Intervention): ချက်ချင်းဆိုသလို စိတ်ထဲမှာ "ဟိုက်... ရဲဖမ်းရင် ဒုက္ခ၊ တိုက်မိရင် ဒုက္ခ" ဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့အတူ ရင်ထဲမှာ "ဒိန်း" ခနဲ တုန်လှုပ်မှု ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ ဩတ္တပ္ပ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၄) ဝိရတီ (Restraint): ခြေထောက်က ဘရိတ်ကို နင်းလိုက်တယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

ဘရိတ်နင်းလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ စိတ်ကို ပြန်ကြည့်။

"ကြောက်တယ်... ကြောက်တယ်"၊ "ရှောင်တယ်... ရှောင်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။

သာမန်လူက ရဲကို ကြောက်တယ်။ ယောဂီက "အကုသိုလ်" ကို ကြောက်ရမယ်။

"စည်းကမ်းဖောက်လိုက်ရင် ငါ့စိတ်ထဲမှာ လောဘနဲ့ မောဟ ဝင်လာမယ်။ အဲဒါကို ငါကြောက်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

အဲဒီ ကြောက်စိတ်ဟာ ပူလောင်တဲ့ ဒေါသကြောက်စိတ် မဟုတ်ဘူး။ ရင်ထဲမှာ "လုံခြုံသွားတဲ့" (Safe) ခံစားမှုကို ပေးတဲ့ ကုသိုလ်ကြောက်စိတ် ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ ဘရိတ်အုပ်လိုက်လို့ အန္တရာယ် ကင်းသွားပြီ" ဆိုတဲ့ ပီတိကိုပါ တွဲမြင်အောင် ကြည့်ပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ ဘဝကို "ဓမ္မဥပဒေ" (Dhamma Law) ရဲ့ အကာအကွယ်အောက်ကို ပို့လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတော် ဥပဒေက ပြည်သူကို ကာကွယ်သလို၊ ဓမ္မဥပဒေကလည်း လိုက်နာသူကို အပါယ်ဘေးကနေ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ "တရားတော်သည်သာ ငါ၏ ဥပဒေ၊ တရားတော်သည်သာ ငါ၏ အသက်" လို့ ခံယူလိုက်တာနဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ဩတ္တပ္ပတရား ထွန်းကားလာပြီး သရဏဂုံ တည်ဆောက်ပြီးသား ဖြစ်သွားပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Internal Traffic Light):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် လမ်းသွားတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) စည်းကမ်းတစ်ခုကို ရွေးပါ (Pick a Rule): ရုံးစည်းကမ်း ဖြစ်ဖြစ်၊ ယာဉ်စည်းကမ်း ဖြစ်ဖြစ် တစ်ခုကို ရွေးပါ။ (ဥပမာ - အမှိုက်ကို အမှိုက်ပုံးထဲ စနစ်တကျ ပစ်မယ်)။

(၂) ဖောက်ဖျက်ချင်စိတ်ကို စောင့်ကြည့်ပါ (Watch the Temptation): "ဒီနားလေး တိတ်တိတ်လေး ပစ်လိုက်ရင် ရတာပဲ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဝင်လာရင် သတိထားလိုက်။

(၃) အချက်ပေးသံ နားထောင်ပါ (Listen to the Alarm): ရင်ထဲမှာ "မကောင်းပါဘူး" ဆိုတဲ့ သတိပေးသံ သဲ့သဲ့လေး ပေါ်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒါ ဩတ္တပ္ပ ပဲ။

(၄) လိုက်နာပြီး ဝမ်းမြောက်ပါ (Obey and Rejoice): စည်းကမ်းအတိုင်း လုပ်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် "ငါ ဥပဒေကို လေးစားလိုက်တယ်" ဆိုပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပြီး ကျေနပ်လိုက်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ဥပဒေလိုက်နာမှု (Compliance) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပါ။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဧည့်သည်မှတ်ပုံတင်ဌာနမှာ "မောင်ကျော်" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်ကျော်က လူချစ်လူခင် များတယ်။ တစ်နေ့တော့ သူ့မိတ်ဆွေ "ဦးဘ" ရောက်လာတယ်။ ဦးဘက နယ်ကလာတာ၊ မှတ်ပုံတင် ပါမလာဘူး။ ပြတိုက်စည်းကမ်း (Policy) အရ မှတ်ပုံတင် မပါရင် အတွင်းထဲ ဝင်ခွင့်မပြုရဘူး။ ဒါပေမယ့် မောင်ကျော်က "ဟာ... ဦးဘက လူရင်းပဲ၊ ကိစ္စမရှိပါဘူး" ဆိုပြီး ဝင်ခွင့်ပေးလိုက်တယ်။ မှတ်တမ်းစာအုပ် (Logbook) မှာလည်း နာမည်မရေးဘဲ ကျော်လိုက်တယ်။ (ဒါ Non-compliance ပေါ့)။

ပြဿနာက ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... အဲဒီနေ့မှာပဲ ပြတိုက်ထဲက ပစ္စည်းတစ်ခု ပျောက်သွားတယ်။ လုံခြုံရေးက CCTV ပြန်စစ်တော့ ဦးဘ ဝင်သွားတာ တွေ့တယ်။ ဒါပေမယ့် မှတ်တမ်းစာအုပ်မှာ ဦးဘ နာမည်မရှိဘူး။ ရဲက စစ်ဆေးတော့ "ဘယ်သူ ခွင့်ပြုချက်နဲ့ ဝင်တာလဲ" ဆိုပြီး မေးခွန်းထုတ်ကြရော။ မောင်ကျော်ခမျာ ဒုက္ခရောက်ပြီ။ သူက ပစ္စည်းခိုးတာ မဟုတ်ပေမယ့်၊ "လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ဖောက်ဖျက်မှု" (Breach of Protocol) နဲ့ အရေးယူခံရမလို ဖြစ်သွားတယ်။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ကိုင်တွယ်တော့ "Template T241" (Threat & Security Incident Report) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 8, Article 8.2" (Legal Compliance & Documentation) ကို ကိုးကားပြီး မောင်ကျော်ကို သတိပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "စည်းကမ်းနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် ဝန်ထမ်းများကို အပြစ်ရှာရန် မဟုတ်၊ ဝန်ထမ်းများကို ကာကွယ်ရန် (Protection) ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းမရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဥပဒေအရ အကာအကွယ် မရနိုင်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ကျော်ကို ခေါ်ပြီး ရှင်းပြတယ်။ "မောင်ကျော်... မင်းက ဦးဘကို ကူညီချင်တဲ့ စေတနာနဲ့ လုပ်လိုက်တာ မှန်တယ်။ ဒါပေမယ့် မင်းမှာ 'ဩတ္တပ္ပ' လိုနေတယ်။ စည်းကမ်းဖောက်ရင် ဖြစ်လာမယ့် အကျိုးဆက် (Consequence) ကို မကြောက်ဘူး။ အခုကြည့်... မှတ်ပုံတင်သာ ယူထားရင် ဦးဘကိုလည်း အလွယ်တကူ မေးမြန်းလို့ရမယ်၊ မင်းလည်း တာဝန်ကင်းမယ်။ အခုတော့ နှစ်ယောက်လုံး သံသယ ဝင်ခံရပြီ"။

မောင်ကျော်က တောင်းပန်ပြီး ဝန်ခံတယ်။ "တပည့်တော် ပေါ့ဆမိပါတယ် ဘုရား"။ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ပြစ်ဒဏ်မပေးဘဲ၊ T241 ဇယားကွက် ဖြည့်ခိုင်းပြီး သင်ခန်းစာ ယူခိုင်းလိုက်တယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း မောင်ကျော်ဟာ စည်းကမ်းအလိုက်နာဆုံး ဝန်ထမ်း ဖြစ်လာတယ်။ ဘယ်သူလာလာ "ဥပဒေအတိုင်းပဲ လုပ်ပါရစေ" ဆိုပြီး ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး ပြောတတ်လာတယ်။ ဒါဟာ "Case-2533" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Compliance" (လိုက်နာမှု) ဆိုတာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး မဟုတ်ဘူး၊ "Shield" (ဒိုင်းလွှား) ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သူ နားလည်သွားပါပြီ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဩတ္တပ္ပ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ဥပဒေချိုးဖောက်မိလို့ ပြစ်ဒဏ်ခံရတာ၊ ဘေးအန္တရာယ် ကြုံရတာ၊ သံသရာမှာ အပါယ်ကျရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက အကျိုးအပြစ်ကို မသိတဲ့ "မောဟ"၊ ငါ့သဘော ငါဆောင်ချင်တဲ့ "အတ္တ"၊ စည်းကမ်းကို မလေးစားတဲ့ "မာန" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: အပြစ်ဒုစရိုက်တွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ဥပဒေဘောင်၊ ဓမ္မဘောင်ထဲမှာ လုံခြုံအေးချမ်းစွာ နေထိုင်ရသော ဘဝ၊ ထိုမှတဆင့် ဘေးအန္တရာယ် ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဩတ္တပ္ပတရား ထွန်းကားဖို့အတွက် သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ စတဲ့ သီလကျင့်စဉ်တွေကို လိုက်နာကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၁) ရက်၊ အကြမ်းဖက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဥပဒေ၏ အကာအကွယ်ဖြင့် ဘေးကင်းလုံခြုံကြပါစေ"။ ဩတ္တပ္ပ တည်းဟူသော မီးတားနံရံဖြင့် အကုသိုလ်မီးများကို တားဆီးကာ၊ မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်းကောင်း စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။ တည်ဆဲဥပဒေများကို လေးစားလိုက်နာခြင်းဖြင့် လောကအကျိုး သယ်ပိုးနိုင်ပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ အိုဘေး၊ နာဘေး၊ သေဘေးတို့မှ လွတ်ကင်းရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၂၁) ရက်၊ ၂၀၂၃