နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဟိရိ (Moral Shame) နှင့် လုပ်ငန်းခွင်ကျင့်ဝတ် (Professional Ethics)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဟိရိ (Moral Shame) နှင့် လုပ်ငန်းခွင်ကျင့်ဝတ် (Professional Ethics)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၄) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ အဖွင့်ဆုတောင်း မေတ္တာပို့သမှု အနေနဲ့ကတော့ "သမထဘာဝနာနှင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှု" ကို ဦးတည်ထားပါတယ်။ စိတ်တည်ငြိမ်တယ် ဆိုတာ ဘာလဲ။ လေမတိုက်တဲ့ ရေပြင်လို ငြိမ်တာကို ပြောတာပါ။ ဒါပေမယ့် စိတ်ထဲမှာ "ငါ မကောင်းတာ လုပ်ထားမိတယ်" ဆိုတဲ့ အပြစ်ရှိစိတ် (Guilt) ရှိနေရင် ဘယ်တော့မှ မငြိမ်သက်နိုင်ပါဘူး။ "ဟိရိ" လို့ခေါ်တဲ့ အကုသိုလ်ကို ရှက်တဲ့စိတ် ရှိမှသာလျှင်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား စင်ကြယ်ပြီး စစ်မှန်တဲ့ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး အပြစ်ကင်းစင်သော စိတ်ထားဖြင့် စိတ်တည်ငြိမ်ပြီး အာရုံစူးစိုက်မှု ကောင်းမွန်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဟိရိ" (Hiri) လို့ ခေါ်တဲ့ မကောင်းမှုပြုရမှာ ရှက်ခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ အသက်တမျှ အရေးကြီးတဲ့ "Professional Ethics" (လုပ်ငန်းခွင် ကျင့်ဝတ်) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက "ရှက်တယ်" ဆိုရင် လူကြားထဲ မထွက်ရဲတာ၊ အနေအထိုင် ခက်တာလို့ပဲ ထင်ကြတယ်။ ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ "ဟိရိ" က အဲဒါ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာကို တန်ဖိုးထားလွန်းလို့၊ မတရားတာ လုပ်ရမှာကို စက်ဆုပ်ရွံရှာတဲ့ "မြင့်မြတ်သော ရှက်ခြင်း" (Noble Shame) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုတွေ၊ ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှုတွေ များလာတာဟာ ဒီ "ဟိရိ" တရား ခေါင်းပါးသွားလို့ပါပဲ။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ဖြူစင်သန့်ရှင်းသွားအောင်၊ အညစ်အကြေး ကင်းစင်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "စင်ကြယ်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "ဩဒါတ ကသိုဏ်း" (White Kasina) ဆိုတဲ့ အဖြူရောင်ကို အာရုံပြုတဲ့ နည်းလမ်းလေးနဲ့ စိတ်ကို ဆေးကြောကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ ဖြူဖွေးသန့်စင်နေတဲ့ ပိတ်ဖြူစလေး တစ်စ၊ ဒါမှမဟုတ် နှင်းဆီဖြူပွင့်လေး တစ်ပွင့်ကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ အဖြူရောင်ဟာ အစွန်းအထင်းကို လက်မခံပါဘူး။ "ဖြူတယ်... ဖြူတယ်..." လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ရင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားကို အဖြူရောင် အလင်းတန်းလေးနဲ့ ဆေးကြောလိုက်သလို ခံစားကြည့်ပါ။ မကောင်းမှု အညစ်အကြေးတွေ၊ မရိုးသားမှု အမည်းစက်တွေ ကင်းစင်ပြီး တောက်ပလာအောင် (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ဖြူစင်ကြည်လင်လာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Moral Psychology" (ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) နဲ့ "Social Contract Theory" (လူမှုပဋိညာဉ် သီအိုရီ) က ဒီ "ရှက်ခြင်း" (Shame) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ စိတ်ပညာရှင်တွေက Shame ကို နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားတယ်။ တစ်မျိုးက "Toxic Shame" (အဆိပ်သင့်သော ရှက်ခြင်း) - ဒါက "ငါက လူညံ့ပဲ၊ ငါက အသုံးမကျဘူး" ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို နှိမ့်ချတဲ့ ရှက်ခြင်း။ ဒါ မကောင်းပါဘူး။

နောက်တစ်မျိုးကတော့ "Healthy Shame" (ကျန်းမာသော ရှက်ခြင်း) သို့မဟုတ် "Moral Shame" ပါ။ ဒါက လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society) တစ်ခု တည်မြဲဖို့အတွက် အရေးကြီးဆုံး ယန္တရားပါပဲ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဦးနှောက်ကို လေ့လာတဲ့အခါ... လူတစ်ယောက်ဟာ ကျင့်ဝတ်နဲ့ မညီတာ (ဥပမာ- ခိုးတာ၊ လိမ်တာ) လုပ်တော့မယ်လို့ တွေးလိုက်တာနဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ "Insula" (အင်ဆူလာ) ဆိုတဲ့ နေရာက မီးလင်းလာတယ်တဲ့။ အဲဒီနေရာဟာ "ရွံရှာမှု" (Disgust) ဖြစ်ရင် လင်းတဲ့နေရာပဲ။ ဆိုလိုတာက... လူ့ဦးနှောက်ဟာ မကောင်းမှုလုပ်တာကို "မစင်ကို ကိုင်ရသလို" ရွံရှာဖွယ်ရာ အဖြစ် သဘာဝအလျောက် မှတ်သားထားတာပါ။

"Social Contract Theory" အရ လူတွေဟာ "ငါ မင်းကို မသတ်ဘူး၊ မင်းလည်း ငါ့ကို မသတ်နဲ့"၊ "ငါ မင်းပစ္စည်း မခိုးဘူး၊ မင်းလည်း မခိုးနဲ့" ဆိုတဲ့ မမြင်ရတဲ့ စာချုပ် (Contract) တစ်ခုကို လက်မှတ်ထိုးပြီး အတူနေကြတာ။ အဲဒီ စာချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်မိတဲ့အခါ "ဟာ... ငါ ကတိပျက်ပြီ" ဆိုပြီး ခံစားရတဲ့ စိတ်အခြေအနေဟာ "Professional Ethics" (လုပ်ငန်းခွင် ကျင့်ဝတ်) ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ပါပဲ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ လောဘက "ယူလိုက်ပါ" လို့ တွန်းအားပေးတဲ့အခါ၊ "ဟိရိ" ဆိုတဲ့ ဦးနှောက်အပိုင်းက "ရပ်လိုက်... ဒါ မတန်ဘူး၊ ဒါ သိက္ခာကျတယ်" ဆိုပြီး ဘရိတ်အုပ်လိုက်တာ။ ကျင့်ဝတ် (Ethics) ဆိုတာ စာရွက်ပေါ်က စည်းကမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ထဲက "ဘရိတ်စနစ်" (Internal Braking System) ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဟိရိ" (Hiri) ကို လောကကို စောင့်ရှောက်သော တရား (လောကပါလ တရား) အဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ဟိရီယတီတိ ဟိရိ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ဒုစရိုက် ပြုလုပ်ရမည်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာတတ်သောကြောင့် ဟိရိ မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ ဟိရိရဲ့ လက္ခဏာက "ပါပတော ဇိဂုစ္ဆန လက္ခဏာ" တဲ့။ မကောင်းမှု ပြုရမှာကို ရွံရှာတဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ ဥပမာ - ကြက်တောင်ပံလို သန့်ရှင်းတဲ့ အဝတ်အစား ဝတ်ထားသူဟာ မစင်အိုးကို မထိရဲ၊ မထိုင်ရဲ သလိုမျိုးပေါ့။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ပါပါနံ အကရဏ ရသ" တဲ့။ မကောင်းမှုကို မပြုလုပ်ဘဲ ရှောင်ကြဉ်တယ်။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "လဇ္ဇာ" တဲ့။ ရှက်ခြင်း ဖြစ်တယ်။

ဘုရားရှင်က ဟိရိ ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အကြောင်းတရား (၄) ပါးကို ဟောထားတယ်။

(၁) အတ္တာဓိပတေယျ: "ငါ့လို လူတန်ဖိုးရှိတဲ့သူ၊ ငါ့လို အမျိုးကောင်းသားက ဒီလို အလုပ်မျိုး လုပ်သင့်သလား" လို့ မိမိဂုဏ်ကို ငဲ့ကွက်ပြီး ရှက်ခြင်း။

(၂) ဇာတိ: မိမိ၏ မျိုးရိုးဇာတိကို ငဲ့ကွက်ခြင်း။

(၃) ဝယ: မိမိ၏ အရွယ်ကို ငဲ့ကွက်ခြင်း။ "ငါ့အရွယ်နဲ့ ဒါမျိုး မလုပ်သင့်ဘူး"။

(၄) ဗဟုဿုတ: မိမိ၏ ပညာကို ငဲ့ကွက်ခြင်း။ "ငါက ပညာတတ်လေ၊ လူမိုက်အလုပ် မလုပ်သင့်ဘူး"။

ဒီအချက်တွေက "Professionalism" (ပညာရှင် ပီသမှု) နဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဆရာဝန်တစ်ယောက်က ဆေးကုသရာမှာ ပေါ့ဆမှု မလုပ်တာ၊ အင်ဂျင်နီယာတစ်ယောက်က ပစ္စည်းအညံ့ မသုံးတာဟာ ဥပဒေကြောက်လို့ မဟုတ်ဘဲ၊ "ငါ့ပညာ သိက္ခာကျမယ်" ဆိုတဲ့ ဟိရိတရားကြောင့် ဖြစ်ရပါမယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "ဟိရိ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ဟိရိကို "သိက္ခာ" (Dignity) သို့မဟုတ် "စင်ကြယ်လိုစိတ်" (Desire for Purity) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Moral Shame):

ရုံးမှာ ဘောပင်တစ်ချောင်း ခိုးချင်စိတ် ပေါက်သွားတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): စားပွဲပေါ်က ဘောပင်ကို မြင်တယ် (ရူပါရုံ)။

(၂) လောဘ (Impulse): "ယူသွားလိုက်ရင် ကောင်းမယ်" ဆိုတဲ့ လိုချင်စိတ် ပေါ်လာတယ်။

(၃) ဟိရိ (Intervention): ချက်ချင်းဆိုသလို ရင်ထဲမှာ "ရွံ" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ "ဟာ... မလုပ်ပါနဲ့၊ ဘောပင်တစ်ချောင်းနဲ့ ငါ့သိက္ခာ အကျခံမလား" ဆိုတဲ့ အတွေး (Reflection) ဝင်လာတယ်။ ဒါဟာ ဟိရိ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၄) ဝိရတီ (Abstinence): လက်ကို ပြန်ရုတ်လိုက်တယ်။ "မယူတော့ဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

လောဘပေါ်လာတာကိုလည်း သိပါ။ ဟိရိပေါ်လာတာကိုလည်း သိပါ။

"ရှက်တယ်... ရှက်တယ်"၊ "စောင့်ထိန်းတယ်... စောင့်ထိန်းတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

အဲဒီ "ရှက်စိတ်" လေး ပေါ်လာတဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ ပူလောင်သွားသလား၊ အေးသွားသလား စစ်ဆေးကြည့်။

ပထမတော့ မလုပ်ရလို့ နည်းနည်း အောင့်သက်သက် ဖြစ်ချင် ဖြစ်မယ်။ ဒါပေမယ့် ချက်ချင်းဆိုသလို "ငါ လူကောင်းပဲ" ဆိုတဲ့ ကြည်နူးမှု (ပီတိ)၊ အေးချမ်းမှု (ပဿဒ္ဓိ) နောက်က လိုက်လာတာကို တွေ့ရလိမ့်မယ်။

"ဪ... ဟိရိ ဆိုတာ စိတ်ကို အေးမြစေတဲ့၊ စင်ကြယ်စေတဲ့ ဓာတ်ထူးပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်လိုက်ပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကို "ဘုရားရှင်ရဲ့ သားတော်/သမီးတော်" (Son/Daughter of the Buddha) အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရင်တစ်ပါးရဲ့ သားဟာ အမှိုက်ပုံမှာ မနေသလို၊ ဘုရားသားတော် ဖြစ်တဲ့ ငါဟာလည်း မကောင်းမှု အမှိုက်ပုံမှာ မနေသင့်ဘူးဆိုတဲ့ "အမျိုးဂုဏ်ကို စောင့်ထိန်းသော စိတ်" (Nobility) ကို မွေးမြူတာဟာ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Mirror of Dignity):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်ခွင်မှာ ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခုခု ချခါနီးရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) မှန်ကြည့်ပါ (Mental Mirror): တစ်ခုခု လုပ်တော့မယ်ဆိုရင် "ဒီအလုပ် လုပ်နေတာကို ငါ့မိဘတွေ၊ ငါလေးစားတဲ့ ဆရာသမားတွေ မြင်ရင် ဘယ်လိုနေမလဲ" လို့ စိတ်ကူးကြည့်ပါ။

(၂) ရွံရှာမှုကို ရှာပါ (Check for Disgust): ရင်ထဲမှာ နည်းနည်းလေး "အော့" ခနဲ ဖြစ်သွားရင်၊ နေမထိထိုင်မသာ ဖြစ်သွားရင် အဲဒါ "ဟိရိ" အချက်ပေးနေတာပဲ။ ချက်ချင်း ရပ်လိုက်ပါ။

(၃) ဂုဏ်ယူပါ (Honor the Choice): မကောင်းမှုကို ရှောင်လိုက်နိုင်တဲ့အခါ "ငါ့သိက္ခာကို ငါ ကာကွယ်လိုက်နိုင်ပြီ" ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို လေးစားတဲ့စိတ် (Self-Respect) ကို မွေးမြူပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ကျင့်ဝတ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ဘယ်လို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဝယ်ယူရေးဌာန (Procurement) မှာ "မောင်သစ္စာ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်နဲ့ လိုက်အောင်ပဲ ရိုးသားတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်အတွက် လုံခြုံရေး ကင်မရာတွေ (CCTV) အများကြီး ဝယ်ဖို့ တင်ဒါ ခေါ်တယ်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုက မောင်သစ္စာကို လာတွေ့တယ်။ သူတို့က ဈေးနည်းနည်း လျှော့ပေးမယ်၊ ဒါပေမယ့် အရည်အသွေးက နည်းနည်း နိမ့်မယ်။ အဲဒီအစား မောင်သစ္စာကို "ကော်မရှင်" (Commission) အနေနဲ့ ဖုန်းအသစ်တစ်လုံး လက်ဆောင်ပေးမယ်လို့ ကမ်းလှမ်းတယ်။

မောင်သစ္စာ စိတ်လှုပ်ရှားသွားတယ်။ သူ့ဖုန်းကလည်း ပျက်နေတာ ကြာပြီ။ "ဖုန်းလေး ရရင် ကောင်းမှာပဲ" ဆိုတဲ့ လောဘ ဝင်လာတယ်။ ဒါပေမယ့် ချက်ချင်းပဲ သူ့ရင်ထဲမှာ "ဟိရိ" တရားက ထိုးထွက်လာတယ်။ "ငါက ပြတိုက်ဝန်ထမ်းလေ၊ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်တဲ့သူလေ၊ ဒီလို ဖုန်းတစ်လုံးနဲ့ ငါ့သိက္ခာကို လဲလိုက်ရင် ဘုရားရှေ့ ဘယ်လို ရပ်မလဲ" ဆိုပြီး ရှက်စိတ် ဝင်လာတယ်။

ဒီကိစ္စကို သူက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ဆီ လာတင်ပြတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T240" (Security & Ethics Incident Log) ကို မဟုတ်ဘဲ၊ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ "Policy No. 8, Article 8.7" (Gift Acceptance & Anti-Corruption) ကို ကိုးကားပြီး ဆုံးဖြတ်ချက် ချပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ဝန်ထမ်းများသည် လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပြင်ပမှ ပေးကမ်းသော တံစိုးလက်ဆောင်များကို (သတ်မှတ်တန်ဖိုးထက် ကျော်လွန်ပါက) လက်မခံရ။ လက်ခံပါက ချက်ချင်း ကြေညာရမည်" တဲ့။

မောင်သစ္စာက အဲဒီကုမ္ပဏီကို ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းလိုက်တယ်။ "ကျွန်တော် ဖုန်းမလိုချင်ပါဘူး။ ပစ္စည်းကောင်းကိုပဲ ပေးပါ" လို့ ပြောလိုက်တယ်။ ကုမ္ပဏီကလည်း သူ့ရဲ့ ရိုးသားမှုကို လေးစားသွားပြီး ပစ္စည်းအကောင်းတွေကို ပေးသွင်းလိုက်တယ်။ ဒီကိစ္စပြီးတော့ မောင်သစ္စာရဲ့ မျက်နှာက လပြည့်ဝန်းလို ဝင်းပနေတယ်။ ဖုန်းအသစ် မရလိုက်ပေမယ့်၊ "သိက္ခာ" ဆိုတဲ့ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ ရတနာကို သူ ရလိုက်တယ်။ ဒါဟာ "Case-2532" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Professional Ethics" ဆိုတာ သူများမသိအောင် ခိုးလုပ်လို့ ရပေမယ့်၊ ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်လုံဖို့အတွက် "ဟိရိ" နဲ့ ထိန်းသိမ်းရတဲ့ အရာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဟိရိ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: မကောင်းမှု လုပ်မိလို့ နောင်တရပြီး ပူလောင်ရတာ၊ လိပ်ပြာမလုံလို့ ထိတ်လန့်ရတာ၊ သူများ အထင်သေးခံရမှာ ကြောက်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက အရှက်မရှိတဲ့ "အဟိရိက"၊ အကြောက်မရှိတဲ့ "အနောတ္တပ္ပ" နဲ့ လိုချင်တပ်မက်တဲ့ "တဏှာ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: မကောင်းမှုကို စက်ဆုပ်ရွံရှာပြီး၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော စိတ်ဖြင့် အေးချမ်းတည်ငြိမ်သွားသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဟိရိတရား ထွန်းကားဖို့အတွက် သမ္မာကမ္မန္တ (မှန်ကန်သော အပြုအမူ)၊ သမ္မာအာဇီဝ (မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်တရားတွေကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၀) ရက်၊ သမထနှင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှု အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်နှလုံး ဖြူစင်သန့်ရှင်းကြပါစေ"။ ရွှံ့နွံထဲမှာ ပေါက်သော်လည်း ရွှံ့မပေသော ကြာပန်းကဲ့သို့၊ အဂတိလိုက်စားမှုများသော လောကထဲတွင် နေထိုင်ရသော်လည်း "ဟိရိ" တည်းဟူသော အကာအကွယ်ဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရား စင်ကြယ်စွာ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးမှာ အကုသိုလ်အညစ်အကြေး အားလုံး ကင်းစင်ရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃