နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ - သတိ (Mindfulness) နှင့် အန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး သတိပေးချက် (Risk Awareness & Safety Management)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ - သတိ (Mindfulness) နှင့် အန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး သတိပေးချက် (Risk Awareness & Safety Management)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်နေ့ကို "ကမ္ဘာ့လူသားချင်း စာနာမှုနေ့" (World Humanitarian Day) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ စစ်ပွဲတွေ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေကြားထဲမှာ ကိုယ့်အသက်ကို ပဓာနမထားဘဲ သူတစ်ပါးအသက်ကို ကယ်တင်နေကြတဲ့ သူရဲကောင်းတွေကို ဂုဏ်ပြုတဲ့နေ့ပေါ့။ ဒီလို အန္တရာယ်များတဲ့ နေရာတွေမှာ အလုပ်လုပ်ရတဲ့ လူသားချင်းစာနာသူတွေအတွက် အရေးကြီးဆုံး လက်နက်က ဘာလဲဆိုရင် "သတိ" (Sati) ပါပဲ။ သတိလွတ်တာနဲ့ အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်တယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများလည်း သံသရာဆိုတဲ့ ဘေးကြီးထဲမှာ၊ ကိလေသာ ရန်သူတွေ ဝိုင်းနေတဲ့ကြားထဲမှာ နေထိုင်နေကြရတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် "သတိ" တည်းဟူသော အစောင့်အရှောက်ကို လက်ကိုင်ထားနိုင်ကြပါစေ၊ ဒုက္ခသည်များကို ကူညီဖေးမနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သတိ" (Mindfulness) လို့ ခေါ်တဲ့ အမှတ်ရမှုနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် Safety Management (ဘေးကင်းလုံခြုံရေး စီမံခန့်ခွဲမှု) မှာ အသက်တမျှ အရေးကြီးတဲ့ "Risk Awareness" (အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သတိပြုမိခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ပြောကြတယ်... "မတော်တဆမှု ဆိုတာ ကံဆိုးလို့ ဖြစ်တာ" တဲ့။ တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ မတော်တဆမှု အများစုဟာ "သတိလက်လွတ်ဖြစ်မှု" (Lack of Mindfulness) ကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။ လမ်းကူးရင် ကားတိုက်တာ၊ မီးလောင်တာ၊ ရောဂါကူးစက်တာ အားလုံးဟာ "သတိ" ဆိုတဲ့ တံခါးမှူး အိပ်ပျော်သွားတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ဝင်လာကြတာချည်းပါပဲ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ သတိတရားကို သိပ္ပံနည်းကျရော၊ ဓမ္မနည်းကျပါ ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို နိုးကြားတက်ကြွပြီး၊ အန္တရာယ်ကင်းရှင်းသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "သတိ" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "ကာယဂတာသတိ" (Mindfulness of the Body) ထဲက "ဣရိယာပုတ်" (Postures) ကို ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဘယ်လို နေနေသလဲ ဆိုတာကို တိတိကျကျ သိအောင်လုပ်ပါ။ ထိုင်နေရင် "ထိုင်နေတယ်" လို့ သိပါ။ ခါးလေး နည်းနည်း ကိုင်းနေသလား၊ ခေါင်းလေး ငိုက်နေသလား။ အသေးစိတ် scan ဖတ်သလို စစ်ဆေးကြည့်ပါ။ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ် အနေအထား မှန်ရဲ့လား"။ အသက်ရှူတာ မြန်နေသလား၊ နှေးနေသလား။ ဘာတစ်ခုမှ လွတ်မသွားစေနဲ့။ ရေဒါ (Radar) စက်ကြီး လည်ပတ်နေသလိုမျိုး၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အမူအရာ တိုင်းကို သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်ပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး နိုးကြားပြီး အာရုံစူးစိုက်မှု ကောင်းလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Safety Science" (ဘေးကင်းလုံခြုံမှု သိပ္ပံ) နဲ့ "Cognitive Psychology" (သိမြင်မှု စိတ်ပညာ) က ဒီ "သတိ" နဲ့ "အန္တရာယ်" ကို ဘယ်လို ဆက်စပ်ပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး ပညာရှင် James Reason က "Swiss Cheese Model" (ဆွစ်ဇာလန် ဒိန်ခဲ မော်ဒယ်) ဆိုတာကို တင်ပြခဲ့ဖူးတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့... ဒိန်ခဲ အပြားလိုက်လေးတွေကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဒိန်ခဲပြားတွေမှာ အပေါက်လေးတွေ ပါတတ်တယ်လေ။ မတော်တဆမှု (Accident) တစ်ခု ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အဲဒီ ဒိန်ခဲပြားတွေရဲ့ အပေါက်တွေ တစ်တန်းတည်း ကျသွားမှ ဖြစ်တာတဲ့။

ပထမ ဒိန်ခဲပြားက "အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အခြေအနေ" (Unsafe Condition)။

ဒုတိယ ဒိန်ခဲပြားက "ကြီးကြပ်မှု ညံ့ဖျင်းတာ" (Unsafe Supervision)။

တတိယ ဒိန်ခဲပြားက "မတော်တဆ လုပ်ရပ်" (Unsafe Act)။

နောက်ဆုံး ဒိန်ခဲပြားက "ကာကွယ်ရေး စနစ် မရှိတာ" (Lack of Defense)။

သာမန်အချိန်မှာတော့ အပေါက်တွေက လွဲနေလို့ အန္တရာယ် မဖြစ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် "သတိ" (Attention) လွတ်သွားတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ အဲဒီ အပေါက်တွေ အားလုံး တန်းသွားပြီး မြားတစ်စင်း ဖောက်ဝင်သွားသလို "ဒိုင်း" ခနဲ မတော်တဆမှု ဖြစ်တော့တာပါပဲ။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Situational Awareness" (အခြေအနေကို သိရှိနားလည်မှု) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးကြတယ်။ လေယာဉ်မှူးတွေ၊ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေအတွက် ဒါဟာ အသက်ပါပဲ။ "ငါ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဘာဖြစ်နေလဲ" (Perception)၊ "အဲဒါ ဘာအဓိပ္ပာယ်လဲ" (Comprehension)၊ "နောက်ဆက်တွဲ ဘာဖြစ်လာမလဲ" (Projection) ဆိုတဲ့ အဆင့်သုံးဆင့် ရှိတယ်။ "သတိ" မရှိရင် ဒီအဆင့်တွေ ပျက်ကွက်ပြီး "Error Chain" (အမှားကွင်းဆက်) တွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ အပေါက်တွေ တန်းသွားရင် အန္တရာယ် ဖြစ်ပြီ။ အဲဒီ အပေါက်တွေကို ဘာနဲ့ ပိတ်မလဲ။ "သတိ" (Sati) နဲ့ ပိတ်ရမယ်။ သတိရှိတဲ့လူဟာ "ဟော... ဒီမှာ မီးကြိုးပေါက်နေပါလား" ဆိုပြီး ပထမ အပေါက်ကို တွေ့တာနဲ့ ပိတ်လိုက်တယ်။ ဒါဆိုရင် မီးလောင်မှု ဆိုတဲ့ အန္တရာယ်ကြီး ဆက်မဖြစ်တော့ဘူး။ သတိဟာ "Chain Breaker" (ကွင်းဆက် ဖြတ်တောက်သူ) ပါပဲ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "သတိ" (Sati) ကို ကုသိုလ်တရားတို့ရဲ့ ခေါင်းဆောင်၊ အရေးအကြီးဆုံး တရားအဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "သရတီတိ သတိ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အာရုံကို အောက်မေ့တတ်၊ မပျောက်မပျက် မှတ်ရတတ်သောကြောင့် သတိ မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ သတိရဲ့ လက္ခဏာက "အပိလာပန လက္ခဏာ" တဲ့။ ရေဘူးခွံက ရေထဲမှာ ပေါလောပေါ်နေသလို မဟုတ်ဘဲ၊ ကျောက်ခဲက ရေထဲကို နစ်မြုပ်သွားသလိုမျိုး၊ အာရုံထဲကို စိုက်ဝင်သွားတဲ့ သဘောရှိတယ်။ အပေါ်ယံ ကြည့်တာ မဟုတ်ဘူး၊ စူးစိုက်ပြီး ကြည့်တာ။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "အသမ္မောဟ ရသ" တဲ့။ မတွေဝေခြင်း ကိစ္စ ရှိတယ်။ မေ့လျော့ခြင်း မရှိဘူး။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "အာရက္ခ" တဲ့။ စောင့်ရှောက်ခြင်း အခြင်းအရာ ရှိတယ်။

ဘုရားရှင်က သတိကို "ဒေါဝါရိက" (တံခါးမှူး) နဲ့ ဥပမာ ပေးတယ်။ မြို့တစ်မြို့မှာ တံခါးမှူးက အရေးကြီးဆုံးပဲ။ သူက လာသမျှ လူတိုင်းကို စစ်ဆေးတယ်။ "မင်း ဘယ်သူလဲ၊ သူခိုးလား၊ ဧည့်သည်လား"။ သူခိုး (အကုသိုလ်) ဆိုရင် တားလိုက်တယ်။ ဧည့်သည်ကောင်း (ကုသိုလ်) ဆိုရင် ဝင်ခွင့်ပြုလိုက်တယ်။ သတိမရှိရင် တံခါးပွင့်နေတဲ့ မြို့လိုပဲ၊ ရန်သူတွေ စိတ်ကြိုက် ဝင်ထွက်ပြီး ဖျက်ဆီးကြလိမ့်မယ်။

ဘုရားရှင်ရဲ့ နောက်ဆုံးစကားတော်ကို မှတ်မိကြတယ် မဟုတ်လား။ "အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ" (မမေ့မလျော့သော သတိတရားဖြင့် ပြီးပြည့်စုံအောင် ကျင့်ကြလော့) တဲ့။ "အပ္ပမာဒ" ဆိုတာ "သတိမကင်းခြင်း" ကို ပြောတာ။ သတိရှိရင် "အမတ" (နိဗ္ဗာန်) ကို ရနိုင်ပြီး၊ သတိမရှိရင် "မတ" (သေသူ) နဲ့ တူတယ်လို့ ဓမ္မပဒမှာ ဟောထားပါတယ်။ သတိလွတ်နေတဲ့သူဟာ အသက်ရှူနေပေမယ့် ဝိညာဉ်မရှိတဲ့ အလောင်းကောင်လိုပဲ အကုသိုလ်တွေရဲ့ စားသောက်ခြင်းကို ခံရတတ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "သတိ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ကာယာနုပဿနာ" နဲ့ "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တယ် ဆိုတာ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "Risk" (အန္တရာယ်) တွေကို စောင့်ကြည့်နေတာပါပဲ။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Alertness):

လမ်းလျှောက်နေရင်း ခလုတ်တိုက်မလို ဖြစ်တဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): ခြေထောက်က ကျောက်ခဲနဲ့ ထိသွားတယ်။ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)။

(၂) ဖဿ (Contact): ကာယပသာဒနဲ့ ကျောက်ခဲ ထိတွေ့မှု ဖြစ်တယ်။

(၃) သတိ (Intervention): ထိလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် "အို... ကျောက်ခဲပဲ" လို့ ချက်ချင်း သိလိုက်တယ်။ ဒီနေရာမှာ သတိက "Warning System" အနေနဲ့ အလုပ်လုပ်တယ်။

(၄) ပညာ (Action): "ရှောင်လိုက်မှ" ဆိုပြီး ခြေလှမ်းကို ပြင်လိုက်တယ်။ ဒါက Wisdom ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်။

အကယ်၍ သတိမရှိရင် (Sati Failure) ဘာဖြစ်မလဲ။

ထိတာကို မသိဘူး (မောဟ)။ ဆက်လျှောက်တယ်။ ခလုတ်တိုက်လဲတယ်။ ခြေထောက်နာတယ်။ "ဘယ်သူထားတာလဲ" ဆိုပြီး ဒေါသထွက်တယ်။ (ဒုက္ခသစ္စာ + သမုဒယသစ္စာ)။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

နေ့စဉ် သွားလာ လှုပ်ရှားနေတဲ့အခါ "ခြေလှမ်း" တိုင်းကို သတိကပ်ပါ။

"ကြွတယ်... လှမ်းတယ်... ချတယ်"။

ခြေထောက် မြေကြီးနဲ့ ထိတိုင်း "ထိတယ်... ထိတယ်" လို့ သိပါ။

အဲဒီ "သိနေတဲ့ သဘော" လေး ရှိနေရင် လောဘ၊ ဒေါသ ဝင်လို့မရဘူး။

အကယ်၍ အန္တရာယ်တစ်ခုခု (ဥပမာ- ကားသံ) ကြားရင် "ကြားတယ်... ကြားတယ်" လို့ မှတ်လိုက်။ အသံကို "ငါ့ကို ဒုက္ခပေးမယ့်အရာ" လို့ မမြင်ဘဲ၊ "သတိပေးတဲ့ အာရုံ" (Signal) အနေနဲ့ မြင်အောင်ကြည့်။

"သတိသည်သာလျှင် ငါ၏ အစောင့်အရှောက်၊ သတိသည်သာလျှင် ငါ၏ ဘေးကင်းရာ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကို "အကာအကွယ်မဲ့" (Defenseless) အခြေအနေကနေ "လုံခြုံသော ဇုန်" (Safety Zone) ထဲကို ရွှေ့လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရတနာသုံးပါးကို အာရုံပြုထားတဲ့ စိတ်ဟာ ခံတပ်မြို့ကြီးလို ခိုင်ခံ့ပါတယ်။ ဘယ်လို အန္တရာယ်၊ ဘယ်လို မကောင်းဆိုးဝါးမှ ဝင်ရောက်မဖျက်ဆီးနိုင်ပါဘူး။ "ငါ့မှာ သတိရှိတယ်၊ ငါ့မှာ သရဏဂုံ ရှိတယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်က စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပြီး ဘေးရန်တွေကို လွင့်စင်စေပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Radar Sweep):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် လမ်းသွားတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) ပတ်ဝန်းကျင်ကို စစ်ဆေးပါ (Scanning): (၅) မိနစ် တစ်ခါလောက် "ငါ့ဘေးမှာ ဘာတွေ ရှိလဲ" ဆိုပြီး ရေဒါ လှည့်သလို စစ်ဆေးပါ။ အသံတွေ၊ အနံ့တွေ၊ မြင်ကွင်းတွေကို သိလိုက်ပါ။

(၂) ခန္ဓာကို စစ်ဆေးပါ (Internal Check): "ငါ့စိတ် ဘယ်ရောက်နေလဲ"။ အတိတ်ကို ရောက်နေလား၊ အနာဂတ်ကို ရောက်နေလား။ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပြန်ခေါ်ပါ။

(၃) အမှတ်အသား ပြုပါ (Flagging): အန္တရာယ်ရှိနိုင်တဲ့ အရာ (ဥပမာ- ရေစိုနေတဲ့ ကြမ်းပြင်၊ မငြိမ်းရသေးတဲ့ မီး) ကို တွေ့ရင် "သတိ... သတိ" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြောပြီး ချက်ချင်း ဖြေရှင်းပါ။ ဒါဟာ ကုသိုလ်လည်း ဖြစ်၊ ဘေးလည်း ကင်းပါတယ်။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ သတိလွတ်ရင် ဘယ်လောက် နစ်နာသလဲ၊ သတိရှိရင် ဘယ်လောက် အကျိုးရှိသလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးဌာနမှာ "မောင်နိုင်" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်နိုင်က လူရိုးပါ၊ ဒါပေမယ့် သူက "ပေါ့ပျက်ပျက်" နေတတ်တယ်။ သူ့တာဝန်က ညဘက် လှည့်ကင်း စောင့်ရတာ။ သူက လမ်းလျှောက်ရင် ဖုန်းပွတ်ပြီး လျှောက်တတ်တယ်။ နားကြပ်တပ်ပြီး သီချင်းနားထောင်တတ်တယ်။ (ဒါ Situational Awareness Zero ပေါ့)။

တစ်ညမှာတော့... မီးစက်ခန်းနားက ဖြတ်သွားတုန်း မီးကြိုးတစ်ခုက ရှော့ခ်ဖြစ်ပြီး မီးပွားလေးတွေ ထွက်နေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မီးလောင်နံ့လည်း နည်းနည်း ထွက်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် မောင်နိုင်က ဖုန်းထဲက ရုပ်ရှင်ကို အာရုံရောက်နေတော့ မမြင်ဘူး၊ အနံ့မရဘူး။ "Swiss Cheese Model" အရ ပထမအပေါက်၊ ဒုတိယအပေါက်တွေ တန်းနေပြီ။ သူက ကျော်သွားတယ်။

ကံကောင်းချင်တော့ သူ့နောက်ကနေ လိုက်လာတဲ့ "ဦးလေးကြီး" (အသက်ကြီးတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်) က သတိကောင်းတယ်။ သူက အနံ့ရတာနဲ့ ချက်ချင်း ဓာတ်မီးနဲ့ ထိုးကြည့်လိုက်တယ်။ မီးပွားကို တွေ့တော့ ချက်ချင်း မီးသတ်ဆေးဘူးနဲ့ ဖြန်းပြီး ငြှိမ်းသတ်လိုက်နိုင်တယ်။ ပြီးတော့ မောင်နိုင်ကို လှမ်းခေါ်တယ်။ "ဟေ့ကောင်... မင်း ဒီလောက် မီးလောင်နေတာ မမြင်ဘူးလား" တဲ့။ မောင်နိုင်က အဲဒီတော့မှ လန့်ဖျပ်ပြီး "ဟာ... ကျွန်တော် မသိလိုက်ဘူး" တဲ့။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သိသွားတော့ "Template T163" (Risk Register & Incident Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 26, Article 26.1" (Safety Protocols & Duty of Care) ကို ကိုးကားပြီး မောင်နိုင်ကို သတိပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်၏ လုံခြုံရေးသည် ဝန်ထမ်းတိုင်း၏ တာဝန်ဖြစ်သည်။ တာဝန်ချိန်အတွင်း အာရုံထွေပြားစေသော အပြုအမူများ (Distractions) ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်နိုင်ကို ခေါ်ပြီး T163 ဇယားကွက်မှာ "Near Miss" (ကပ်ပြီးလွဲသွားသော အန္တရာယ်) အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခိုင်းတယ်။

"မောင်နိုင်... မင်းရဲ့ 'သတိ' တစ်ချက် လွတ်တာဟာ ပြတိုက်တစ်ခုလုံးကို ပြာကျသွားစေနိုင်တယ်။ ဒီနေ့ကစပြီး လှည့်ကင်းပတ်ရင် 'သတိပဋ္ဌာန်' တရားနဲ့ ပတ်ပါ။ ခြေလှမ်းတိုင်းကို မှတ်ပါ။ မျက်စိကို ဖွင့်ထားပါ" လို့ ဆုံးမလိုက်တယ်။

မောင်နိုင်လည်း အရမ်း နောင်တရပြီး ပြင်ဆင်တယ်။ နောက်ပိုင်း သူ လှည့်ကင်းပတ်ရင် ဖုန်းမယူတော့ဘူး။ လက်နှိပ်ဓာတ်မီးကို ကိုင်ပြီး သတိထား လျှောက်တယ်။ တစ်လလောက် နေတော့ ရေပိုက်ပေါက်နေတာကို သူအရင်ဆုံး တွေ့ပြီး ပြင်နိုင်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ "Case-2531" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Safety begins with Sati" (လုံခြုံရေးသည် သတိမှ စသည်) ဆိုတဲ့ ဆောင်ပုဒ်ကို သူ လက်တွေ့ ပြသနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သတိ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: မတော်တဆမှုတွေ၊ အန္တရာယ်တွေ၊ ရောဂါဘယတွေကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ ဆင်းရဲခြင်းတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖိတ်ခေါ်နေတာက သတိကင်းမဲ့ခြင်း "ပမာဒ" (Negligence) နဲ့ အာရုံကာမဂုဏ်ကို မက်မောပြီး မေ့လျော့နေတဲ့ "တဏှာ" ဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: သတိတရား ထက်မြက်လာပြီး၊ အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးကာ၊ ဘေးကင်းလုံခြုံသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ် (Amata - The Deathless) ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သတိကို တည်ဆောက်ဖို့အတွက် သမ္မာသတိ အပါအဝင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်၊ ကမ္ဘာ့လူသားချင်း စာနာမှုနေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးကြပါစေ"။ မိမိတို့၏ ဘဝခရီးလမ်းကို "သတိ" တည်းဟူသော မီးမောင်းကြီး ထိုးလျက်၊ မမြင်နိုင်သော ကျင်းချိုင့်၊ ဆူးငြောင့် ခလုတ်များကို ရှောင်ကွင်းကာ ဘေးကင်းစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးမှာ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း တည်းဟူသော ဘေးကြီးများပါ ကင်းငြိမ်းရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃