နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၈) ရက်၊ ၂၀၂၃- သဒ္ဓါ (Faith) နှင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု (Self-Confidence in Psychology)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၈) ရက်၊ ၂၀၂၃- သဒ္ဓါ (Faith) နှင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု (Self-Confidence in Psychology)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ယုံမှားသံသယ" (ဝိစိကိစ္ဆာ) အကြောင်းကို ပြောခဲ့ကြပြီးပြီ။ ရေနောက်နေရင် အောက်က သဲပွင့်ကို မမြင်ရသလို၊ သံသယဝင်နေရင် အမှန်တရားကို မမြင်ရဘူးလို့ ဟောခဲ့တယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ ရေနောက်တွေကို ကြည်လင်သွားစေမယ့် "ကျောက်ချဉ်" တုံးကြီးအကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "သဒ္ဓါ" လို့ခေါ်တဲ့ ယုံကြည်မှုပါပဲ။ လောကမှာ လူတစ်ယောက် အောင်မြင်ဖို့ဆိုရင် "Self-Confidence" (မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု) လိုအပ်သလို၊ သံသရာမှာ လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုရင်လည်း "သဒ္ဓါ" ဆိုတဲ့ လက်နက်က မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၈) ရက်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး သံသယကင်းစင်ပြီး၊ ခိုင်မာသော ယုံကြည်ချက်များဖြင့် ဘဝပန်းတိုင်ကို လှမ်းကိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သဒ္ဓါ" (Saddha) နဲ့ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာ ပြောကြတဲ့ "Psychology of Confidence" (ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ "သဒ္ဓါ" ဆိုတာ ကန်းကုန်အောင် ယုံတာ (Blind Faith) မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ခိုင်လုံစွာနဲ့ ယုံကြည်တာ (Rational Faith) ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ပညာရှင်တွေကလည်း ပြောကြတယ်... လူတစ်ယောက်ဟာ "ငါ လုပ်နိုင်တယ်" လို့ ယုံကြည်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ၊ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက ဓာတုဗေဒ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ တကယ်ပဲ လုပ်နိုင်စွမ်းတွေ ထွက်ပေါ်လာတယ်တဲ့။ ဒီသဘောတရားတွေကို ဒီနေ့ အသေးစိတ် ရှင်းပြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကြည်လင်သန့်ရှင်းပြီး၊ ယုံကြည်မှု အားကောင်းလာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "သဒ္ဓါ" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" (Recollection of the Buddha) ကို အသုံးပြုပြီး စိတ်ကို "ကျောက်ချဉ်" ခတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိတို့ အိမ်မှာ ကိုးကွယ်ထားတဲ့ ဘုရားဆင်းတုတော်၊ ဒါမှမဟုတ် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးလို ကြည်ညိုစရာ ပုံရိပ်တစ်ခုကို စိတ်အာရုံထဲမှာ ထင်ရှားအောင် ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ မျက်နှာတော်ဟာ အင်မတန် အေးချမ်းတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ဟာ အင်မတန် ကြီးမားတယ်။ "အရဟံ... အရဟံ..." လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်တွေက ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားထဲကို စီးဝင်လာတယ်လို့ ခံစားကြည့်ပါ။ ရေနောက်ခွက်ထဲကို ကျောက်ချဉ်ထည့်လိုက်ရင် အနည်တွေ ထိုင်သွားပြီး ရေကြည်လာသလိုမျိုး၊ ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံပြုလိုက်တာနဲ့ စိတ်ထဲက အပူတွေ၊ သံသယတွေ ငြိမ်ကျသွားပြီး "ကြည်လင်ခြင်း" (Clarity) သဘောလေး ပေါ်လာတာကို စောင့်ကြည့်ပါ။ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ပွားများကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ကြည်လင်ပြီး ယုံကြည်မှု သဘောလေး ကိန်းဝပ်လာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Positive Psychology" (အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ) နဲ့ "Social Cognitive Theory" က ဒီ "ယုံကြည်မှု" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

စိတ်ပညာရှင်ကြီး Albert Bandura (အဲလ်ဘတ် ဘန်ဒူရာ) က "Self-Efficacy" (မိမိစွမ်းဆောင်နိုင်ရည်ကို ယုံကြည်မှု) ဆိုတဲ့ သီအိုရီကို ဖော်ထုတ်ခဲ့တယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့... လူတစ်ယောက်ရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ သူ့ရဲ့ အရည်အချင်း (Ability) အပေါ်မှာပဲ မူတည်တာ မဟုတ်ဘူး၊ "ငါ လုပ်နိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက် (Belief) အပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်တယ်တဲ့။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက စမ်းသပ်မှုတစ်ခု လုပ်ခဲ့တယ်။ အားကစားသမား နှစ်ယောက်ကို ယူလိုက်တယ်။ နှစ်ယောက်လုံး ခွန်အားတူတူပဲ။ ဒါပေမယ့် တစ်ယောက်ကိုတော့ "ဒီအလေးတုံးက ပေါ့ပါတယ်" လို့ ပြောပြီး မခိုင်းတယ်။ နောက်တစ်ယောက်ကိုတော့ "ဒါက အရမ်းလေးတယ်၊ မင်း မနိုင်လောက်ဘူး" လို့ ပြောပြီး မခိုင်းတယ်။ ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... "ပေါ့တယ်" လို့ ယုံကြည်ထားတဲ့သူက တကယ်ပဲ မနိုင်သွားတယ်။ "လေးတယ်" လို့ ထင်ထားတဲ့သူက မမနိုင်ဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ ဦးနှောက်က "ယုံကြည်မှု" (Belief) အပေါ် မူတည်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ကြွက်သားတွေဆီကို လျှပ်စစ်အချက်ပြ (Neural Signals) တွေ ပို့လွှတ်တဲ့ ပမာဏ မတူလို့ပါပဲ။ ယုံကြည်မှု ရှိတဲ့အခါ ဦးနှောက်က "အကုန်ထုတ်သုံး" (Full Power) လို့ အမိန့်ပေးတယ်။ ယုံကြည်မှု မရှိရင် "ထိန်းထား" (Conserve Energy) လို့ အမိန့်ပေးတယ်။ ဒါကို "Confidence Gap" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

နောက်ပြီး "Placebo Effect" (စိတ်ဖြေဆေး အာနိသင်) ဆိုတာ ကြားဖူးကြမှာပါ။ ဆေးမဟုတ်တဲ့ သကြားလုံးကို "ဒါ အကောင်းဆုံးဆေးပဲ" လို့ ယုံယုံကြည်ကြည်နဲ့ တိုက်လိုက်ရင်၊ လူနာရဲ့ ရောဂါ တကယ် သက်သာသွားတယ်။ ဒါဟာ ယုံကြည်မှု (Saddha) က ရုပ်ခန္ဓာ (Rupa) ကို ပြုပြင်နိုင်စွမ်း ရှိတယ်ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနေတာပါပဲ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ယုံကြည်မှုဆိုတာ စက်ဝန်း (Cycle) လို လည်ပတ်နေတာ။ စိတ်ထဲမှာ "ယုံကြည်" လိုက်တာနဲ့ လုပ်ရပ်တွေက ထက်မြက်လာတယ်။ လုပ်ရပ်ကောင်းတော့ ရလဒ်ကောင်းတယ်။ ရလဒ်ကောင်းတော့ ပိုယုံကြည်လာတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ပြောတဲ့ "သဒ္ဓါသည် မျိုးစေ့၊ ကုသိုလ်သည် အသီးအပွင့်" ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အတူတူပါပဲ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "သဒ္ဓါ" (Saddha) ကို အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ စေတသိက် တစ်ပါးအဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "သဒ္ဒဟတီတိ သဒ္ဓါ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ရတနာသုံးပါးနှင့် ကံ-ကံ၏ အကျိုးကို ကောင်းစွာ ယုံကြည်တတ်သောကြောင့် သဒ္ဓါ မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ သဒ္ဓါမှာ ထူးခြားတဲ့ လက္ခဏာနဲ့ လုပ်ငန်း (၂) မျိုး ရှိတယ်။

(၁) သမ္ပသာဒန လက္ခဏာ: ရေကို ကြည်လင်စေတဲ့ လက္ခဏာ။ စကြာမင်းကြီး ခရီးထွက်တုန်းက ရေနောက်နေတဲ့ ချောင်းကို "ဥဒကပသာဒ" ဆိုတဲ့ ပတ္တမြားတုံး ပစ်ချလိုက်တော့ ရေတွေ ချက်ချင်း ကြည်သွားသတဲ့။ ထို့အတူပါပဲ... စိတ်ထဲမှာ သဒ္ဓါ ဖြစ်ပေါ်လာရင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန စတဲ့ အနည်အနှစ်တွေ အောက်ကို ထိုင်သွားပြီး စိတ်ကလေး ကြည်လင်လာတယ်။ ဒါကြောင့် ဘုရားဖူးရင် စိတ်အေးတာ၊ တရားနာရင် စိတ်ကြည်တာဟာ သဒ္ဓါရဲ့ စွမ်းပကားပါပဲ။

(၂) ပက္ခန္ဒန လက္ခဏာ: ဖြတ်ကူးရဲတဲ့ လက္ခဏာ။ လူတွေအများကြီး ရေကြီးနေတဲ့ ချောင်းကမ်းပါးမှာ ရပ်ပြီး "ကူးရမလား၊ မကူးရမလား" တွေဝေနေကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သူရဲကောင်းတစ်ယောက်က "ဟေ့... ငါ့နောက်လိုက်ခဲ့" ဆိုပြီး ရေထဲကို ဒိုင်ဗင်ထိုးချလိုက်တယ်။ ကျန်တဲ့လူတွေလည်း သူ့ကို ယုံပြီး လိုက်ကူးကြတယ်။ အဲဒီ သူရဲကောင်းလိုပဲ... သဒ္ဓါဟာ ဒါနပြုဖို့၊ သီလဆောက်တည်ဖို့၊ တရားအားထုတ်ဖို့အတွက် ရှေ့ဆုံးကနေ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ခုန်ဆင်းပေးပါတယ်။

သဒ္ဓါမရှိရင် ဘာကုသိုလ်မှ လုပ်လို့ မရပါဘူး။ "သဒ္ဓါသည် ဥစ္စာ၊ သဒ္ဓါသည် မျိုးစေ့၊ သဒ္ဓါသည် လက်" လို့ ဘုရားရှင် ဟောထားပါတယ်။ လက်မပါရင် ရွှေတောင်ကြီး တွေ့လည်း မကောက်ယူနိုင်သလို၊ သဒ္ဓါမပါရင် ဘုရားသာသနာနဲ့ ကြုံလည်း ကုသိုလ်မရနိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သတိထားရမှာက "ပညာ" မပါတဲ့ သဒ္ဓါဆိုရင်တော့ "အမူးလိက သဒ္ဓါ" (အခြေအမြစ်မရှိတဲ့ ယုံကြည်မှု) ဖြစ်ပြီး လမ်းမှား ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ "ပညာ" ပါတဲ့ သဒ္ဓါ (အာကာရဝတီ သဒ္ဓါ) မှသာလျှင် လမ်းမှန်ကို ရောက်စေတာပါ။

ကဲ... အခု ဒီ "သဒ္ဓါ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ သဒ္ဓါကို "ငါ ယုံတယ်" လို့ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲနဲ့ မကြည့်ဘဲ၊ "ကြည်လင်တဲ့ ဓာတ်သဘော" (Clear Element) အနေနဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Faith):

ဘုရားရှိခိုးနေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): ဘုရားပုံတော်ကို မြင်တယ် (ရူပါရုံ)။ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုတယ် (ဓမ္မာရုံ)။

(၂) သဒ္ဓါ (Occurrence): ရင်ထဲမှာ ကြည်နူးမှု၊ အေးချမ်းမှု၊ ယုံကြည်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ ရေနောက်ကနေ ရေကြည် ဖြစ်သွားသလိုမျိုး "ရှင်း" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ သဒ္ဓါ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၃) ဝေဒနာ (Feeling): ဝမ်းမြောက်တဲ့ သောမနဿ ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်တယ်။

(၄) ပီတိ (Joy): ကြက်သီးမွေးညှင်းထပြီး နှစ်သက်မှု ဖြစ်တယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

ဘုရားပုံတော်ကို အာရုံပြုနေရာကနေ၊ ကိုယ့်စိတ် ကို ပြန်ကြည့်ပါ။

"ကြည်တယ်... ကြည်တယ်"၊ "အေးတယ်... အေးတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

"ဪ... ခုနက စိတ်က နောက်ကျိနေတယ်။ အခု သဒ္ဓါဝင်လာတော့ ကြည်လင်သွားပါလား။ သဒ္ဓါဆိုတာ ရေကြည်ဆေးနဲ့ တူပါလား" လို့ သဘောတရားကို မြင်အောင်ကြည့်။

"ငါ ယုံတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်း (အာရုံ) တိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကုသိုလ်စိတ် အစဉ်အတန်း (Process) မျှသာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တာနဲ့ သဒ္ဓါကို ဥပါဒါန် (စွဲလမ်းမှု) မဖြစ်တော့ဘဲ၊ ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်ကို ကူးပြောင်းသွားပါတယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကွန်ရက် (Network) နဲ့ ချိတ်ဆက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Wi-Fi ချိတ်လိုက်သလိုပေါ့။ ချိတ်ဆက်လိုက်တာနဲ့ ဘုရားရှင်ဆီက အေးဓာတ်၊ ကြည်ဓာတ်တွေ ကိုယ့်ဆီ စီးဝင်လာတယ်။ "ငါ့မှာ အားကိုးရာ ရှိပြီ" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက် (Confidence) ကြောင့် ကြောက်ရွံ့မှုတွေ ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။ ဒါဟာ သရဏဂုံရဲ့ လက်တွေ့ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Crystal Mind):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အချိန်မှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) ရေခွက်ကို ကြည့်ပါ (Visualize the Glass): ကိုယ့်စိတ်ကို ရေတစ်ခွက်လို့ သဘောထား။ အခု လောဘ၊ ဒေါသတွေကြောင့် ရေက နောက်နေတယ်။

(၂) ကျောက်ချဉ် ထည့်ပါ (Add the Alum): "အရဟံ" လို့ တစ်လုံးတည်း ရွတ်လိုက်ပါ။ အဲဒီ အသံ၊ အဲဒီ အာရုံကို ကျောက်ချဉ်တုံးလို့ သဘောထားပြီး ရင်ဘတ်ထဲ ပစ်ချလိုက်ပါ။

(၃) အနည်ထိုင်တာကို စောင့်ကြည့်ပါ (Watch it Settle): စိတ်ထဲက အပူအပင်တွေ၊ အတွေးတွေ တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်ကျသွားပြီး၊ "ကြည်" လာတဲ့ အခိုက်အတန့်ကို ဖမ်းဆုပ်လိုက်ပါ။ အဲဒီ ကြည်လင်မှုလေးကို "သဒ္ဓါ... သဒ္ဓါ" လို့ မှတ်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ယုံကြည်မှု ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို ဘယ်လို ပြန်လည် တည်ဆောက်ပေးခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဌာနမှာ "မောင်မျိုး" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်မျိုးက ရိုးသားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ခါတုန်းက စာရင်းအသေးအဖွဲလေး တစ်ခု မှားဖူးတယ်။ အဲဒီတုန်းက အထက်လူကြီး တစ်ယောက်က နည်းနည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆူလိုက်မိတယ်။ အဲဒီကစပြီး မောင်မျိုးဟာ "Self-Confidence" (မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု) ကျဆင်းသွားတယ်။ "ငါ ဘာလုပ်လုပ် မှားတော့မှာပဲ" ဆိုတဲ့ သံသယ (Self-Doubt) ဝင်သွားတယ်။ စာရင်းလုပ်ရင် လက်တွေ တုန်နေတယ်။ လူကြီးတွေ ရှေ့ရောက်ရင် စကားမပြောရဲတော့ဘူး။

သူ့ရဲ့ သဒ္ဓါတရားလည်း ကျဆင်းလာတယ်။ "ငါ့ကံက ညံ့တယ်၊ ဘုရားတရား လုပ်လည်း မထူးပါဘူး" ဆိုတဲ့ အထိ ဖြစ်လာတယ်။ (ဒါ "Lack of Self-Efficacy" ပေါ့)။ ပြတိုက်ရဲ့ အလုပ်တွေလည်း ကြန့်ကြာကုန်တယ်။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သတိထားမိတော့ "Template T101" (Staff Code of Ethics & Core Values) ကို ပြန်ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 1, Article 1.2" (Integrity & Professional Confidence) ကို ကိုးကားပြီး မောင်မျိုးကို မြှင့်တင်ပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ဝန်ထမ်းတိုင်းသည် မိမိ၏ ရိုးသားမှု (Integrity) ကို အရင်းပြု၍၊ လုပ်ငန်းခွင်၌ ယုံကြည်မှုရှိစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမည်။ အမှားကို သင်ခန်းစာယူ၍ ရှေ့ဆက်ရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်မျိုးကို ခေါ်တွေ့တယ်။ မဆူပါဘူး။

"မောင်မျိုး... မင်း ရိုးသားတယ် ဆိုတာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ယုံတယ်။ မင်းရဲ့ 'သီလ' (Morality) ကို ယုံတယ်။ သီလရှိတဲ့သူဟာ ကြောက်စရာ မလိုဘူး" လို့ အားပေးလိုက်တယ်။

ပြီးတော့ T101 ထဲက "Core Values" (အဓိက တန်ဖိုးများ) ကို ဖတ်ပြတယ်။ "ငါတို့ ပြတိုက်က တန်ဖိုးထားတာ 'ပြီးပြည့်စုံခြင်း' (Perfection) မဟုတ်ဘူး၊ 'ရိုးသားစွာ ကြိုးစားခြင်း' (Honest Effort) ဖြစ်တယ်"။

ပြီးတော့ တာဝန်သေးသေးလေး တစ်ခု ပေးလိုက်တယ်။ "မောင်မျိုး... ဒီနေ့ အလှူငွေစာရင်းကို မင်း တစ်ယောက်တည်း တာဝန်ယူပြီး လုပ်ကြည့်။ မှားရင် ဦးပဉ္ဇင်း တာဝန်ယူမယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။ (ဒါ Bandura ပြောတဲ့ "Mastery Experience" ပေးလိုက်တာပဲ)။

မောင်မျိုးက ဦးပဉ္ဇင်းရဲ့ ယုံကြည်မှု (Trust) ကို ရလိုက်တော့၊ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "သဒ္ဓါ" တွေ တက်လာတယ်။ "ငါ့ကို ဆရာတော် ယုံတယ်၊ ငါ လုပ်နိုင်ရမယ်" ဆိုပြီး ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီနေ့ စာရင်းက တိကျမှန်ကန်နေတယ်။ အဲဒီ အောင်မြင်မှုလေး တစ်ခုက သူ့ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည် မွေးဖွားပေးလိုက်တယ်။ အခုဆိုရင် မောင်မျိုးဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အတိကျဆုံး ဘဏ္ဍာရေးမှူး ဖြစ်နေပါပြီ။ ဒါဟာ "Case-2530" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Ethical Foundation" (ကျင့်ဝတ် အခြေခံ) ဟာ ယုံကြည်မှုရဲ့ အုတ်မြစ်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သဒ္ဓါ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ယုံကြည်မှု မရှိလို့ တွေဝေရတာ၊ အားငယ်ရတာ၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးပြီး ပူလောင်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ သံသယတွေကို ဖြစ်စေတာက အမှန်တရားကို မသိတဲ့ "မောဟ" နဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်တင်တတ်တဲ့ "ဒေါသ" (ကုက္ကုစ္စ) တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: သံသယတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် ကြည်လင်အေးချမ်းသွားသော စိတ်အခြေအနေ၊ ယုံကြည်ချက်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သဒ္ဓါတရား ခိုင်မြဲဖို့အတွက် ဘုရားဂုဏ်ကို ပွားများခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်စဉ်ကို အားထုတ်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၈) ရက်နေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ယုံကြည်ချက် ခိုင်မာစွာဖြင့် ဘဝပန်းတိုင်ကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ"။ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု (Self-Confidence) နှင့် ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်မှု (Saddha) တို့ကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်ပြီး၊ အခက်အခဲမှန်သမျှကို ကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးမှာ "အစာလ သဒ္ဓါ" (မတုန်လှုပ်သော ယုံကြည်ခြင်း) ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၈) ရက်၊ ၂၀၂၃