နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဝိစိကိစ္ဆာ (Doubt) နှင့် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်း (Trust Building)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဝိစိကိစ္ဆာ (Doubt) နှင့် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်း (Trust Building)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝါခေါင်လ ကုန်ဆုံးသွားပြီး တော်သလင်းလ အဝင်ကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ မိုးလေကင်းလွတ်ပြီး မြစ်ရေပြင်တွေ ငြိမ်သက်စ ပြုလာတဲ့ အချိန်အခါပေါ့။ ရေပြင်ငြိမ်သက်မှ အောက်ခြေက သဲပွင့်တွေကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်ရသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ရေပြင်လည်း "ဝိစိကိစ္ဆာ" ဆိုတဲ့ လှိုင်းတံပိုးတွေ ငြိမ်သက်သွားမှသာ အမှန်တရားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့ရက်မြတ်မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး သံသယ တည်းဟူသော မြူခိုးများ ကင်းစင်ပြီး၊ ကြည်လင်ပြတ်သားသော သဒ္ဓါတရားဖြင့် ဘဝခရီးကို ယုံကြည်မှုရှိရှိ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဝိစိကိစ္ဆာ" (Vicikiccha) လို့ ခေါ်တဲ့ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာမှာ အရေးပါဆုံးဖြစ်တဲ့ "Trust Building" (ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူ့လောကမှာ ဆက်ဆံရေးတစ်ခု ပျက်စီးရတာ၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပြိုကွဲရတာ၊ တရားအားထုတ်လို့ ခရီးမရောက်တာတွေဟာ အဓိကအားဖြင့် "မယုံကြည်မှု" (Distrust) ကြောင့်ပါပဲ။ "သူ ငါ့ကို လိမ်နေတာလား"၊ "ဒီလမ်းစဉ်က ဟုတ်ရော ဟုတ်ရဲ့လား"၊ "ငါ လုပ်ရင်ရော အောင်မြင်ပါ့မလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေက စိတ်ကို ခြစားစေပါတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ သံသယရောဂါကို ဘယ်လို ကုစားမလဲ၊ ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်မှုကို သိပ္ပံနည်းကျရော၊ ဓမ္မနည်းကျပါ ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို တွေဝေမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ကြည်လင်ပြတ်သားမှု ရှိသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ယုံကြည်မှု" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" (Recollection of the Buddha) ကို ပွားများရမယ်။ ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်ဖျက်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး လက်နက်က "သဒ္ဓါ" (Faith) ပါပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိတို့ အိမ်မှာ ကိုးကွယ်ထားတဲ့ ဘုရားပုံတော်၊ ဒါမှမဟုတ် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးလို ကြည်ညိုစရာကောင်းတဲ့ ပုံရိပ်တစ်ခုကို စိတ်ထဲမှာ အာရုံပြုပါ။ ဘုရားရှင်ဟာ သံသယကင်းစင်ပြီး အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် သိမြင်တော်မူခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။ "အရဟံ... အရဟံ..." လို့ စိတ်ထဲကနေ ရွတ်ဆိုရင်း၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်အပေါ်မှာ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိတဲ့ ယုံကြည်စိတ်ကို တည်ဆောက်ပါ။ ကျောက်စာတိုင်ကြီး လေတိုက်လို့ မလှုပ်သလို၊ ငါ့ရဲ့ ယုံကြည်မှုဟာလည်း ဘာနဲ့မှ လဲလို့မရဘူး ဆိုတဲ့ စိတ်ခွန်အားကို (၁) မိနစ်လောက် မွေးမြူထားကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး ယုံကြည်မှု အားကောင်းလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Organizational Psychology" (အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) နဲ့ "Game Theory" က ဒီ "ယုံကြည်မှု" (Trust) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ စီးပွားရေးနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရှင် Charles Green က "Trust Equation" (ယုံကြည်မှု ညီမျှခြင်း) ဆိုတာကို ဖော်ထုတ်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ လူတစ်ယောက်က နောက်တစ်ယောက်ကို ယုံကြည်ဖို့အတွက် ဘာတွေ လိုအပ်သလဲဆိုတာ တွက်ချက်ပြတာပါ။

ညီမျှခြင်းက ဒီလိုရှိတယ် -

Trust (ယုံကြည်မှု) = (Credibility + Reliability + Intimacy) / Self-Orientation

ရှင်းပြမယ်နော်...

၁။ Credibility (ယုံကြည်လောက်သော အပြော): ကိုယ်ပြောတဲ့ စကားက မှန်ကန်ရမယ်၊ အထောက်အထား ရှိရမယ်။ "ငါပြောရင် ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ သစ္စာပေါ့။

၂။ Reliability (အားကိုးလောက်သော အလုပ်): ပြောတဲ့အတိုင်း လုပ်ရမယ်။ အချိန်မှန်ရမယ်။ အရည်အသွေး ပြည့်မီရမယ်။

၃။ Intimacy (ရင်းနှီးလုံခြုံမှု): ကိုယ့်အနားမှာ နေရတာ လုံခြုံတယ်လို့ ခံစားရမယ်။ လျှို့ဝှက်ချက် ထိန်းပေးနိုင်ရမယ်။

၄။ Self-Orientation (ကိုယ်ကျိုးကြည့်မှု): ဒါက ပိုင်းခြေ (Denominator) မှာ ရှိတယ်။ ဆိုလိုတာက ကိုယ်ကျိုးကြည့်တဲ့စိတ် များလေလေ၊ ယုံကြည်မှုက နည်းလေလေပါပဲ။

လူတစ်ယောက်က ဘယ်လောက်ပဲ တော်နေပါစေ၊ "ငါ့အတွက်ပဲ ငါကြည့်တယ်" (High Self-Orientation) ဆိုရင် ဘယ်သူမှ မယုံကြဘူး။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... ဦးနှောက်ထဲမှာ "Oxytocin" (အောက်စီတိုစင်) ဆိုတဲ့ ဟော်မုန်း ထွက်လာမှ ယုံကြည်မှု ဖြစ်တာတဲ့။ အဲဒီ ဟော်မုန်းက "ငါတို့ တူတူပဲ၊ ငါတို့ တက်လမ်းတူတူပဲ" ဆိုတဲ့ ခံစားချက်မျိုးမှာ ထွက်လာတာ။ သံသယ (Doubt) ဝင်လာပြီ ဆိုရင်တော့ Cortisol တွေ ထွက်လာပြီး "သတိထား... သူက ရန်သူပဲ" ဆိုပြီး ခံစစ်ပြင်တော့တာပါပဲ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ယုံကြည်မှု မြင့်တက်ချင်ရင် အပေါ်က အရည်အချင်း (၃) မျိုးကို မြှင့်တင်ရုံနဲ့ မရဘူး၊ အောက်က "အတ္တ" (Self-interest) ကို လျှော့ချပစ်ရမယ်။ အတ္တကြီးတဲ့သူကို ဘယ်သူမှ မယုံဘူး။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓတရားတော်မှာ ဟောထားတဲ့ "သစ္စာ" (Truth) နဲ့ "ပရဟိတ" (Altruism) သဘောတရားတွေနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။ ယုံကြည်မှုဆိုတာ တည်ဆောက်ဖို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပေမယ့်၊ ဖျက်ဆီးဖို့ကတော့ စက္ကန့်ပိုင်းပဲ လိုအပ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ယုံကြည်မှုမဲ့ခြင်း၊ တွေဝေခြင်း သဘောကို "ဝိစိကိစ္ဆာ" (Vicikiccha) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ ပါဠိလို "ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာ တိ ဝိစိကိစ္ဆာ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ဆေးကုသ၍ မရသော၊ ကုသရန် ခက်ခဲသော ရောဂါနှင့် တူသောကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာ မည်၏" တဲ့။ သံသယ ဝင်နေတဲ့ လူနာဟာ ဆေးပေးရင်လည်း "ဒီဆေးက ကောင်းပါ့မလား"၊ ဆရာဝန်ကိုလည်း "ဒီဆရာက တတ်ပါ့မလား" နဲ့ တွေးနေတော့ ရောဂါမပျောက်နိုင်ဘူး။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ ဝိစိကိစ္ဆာရဲ့ လက္ခဏာက "သံသယ လက္ခဏာ" တဲ့။ တွေးတော ယုံမှားခြင်း လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ကမ္ပန ရသ" တဲ့။ စိတ်ကို တုန်လှုပ်စေတယ်။ ခိုင်မာမှု မရှိဘူး။ သစ်ရွက်ကလေး လေတိုက်လို့ လှုပ်နေသလိုပဲ၊ "ဟိုဟာ ဟုတ်နိုးနိုး၊ ဒီဟာ ဟုတ်နိုးနိုး" နဲ့ ဂနာမငြိမ် ဖြစ်နေတယ်။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "အနိစ္ဆယ" တဲ့။ ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်ဘူး။

ဘုရားရှင်က ဝိစိကိစ္ဆာကို "လမ်းဆုံလမ်းခွ" နဲ့ ဥပမာပေးတယ်။ ခရီးသွားတစ်ယောက်ဟာ လမ်းနှစ်ခွ ရောက်နေတယ်။ "ဘယ်လမ်းက မှန်လဲ၊ ဘယ်လမ်းက ဓားပြရှိလဲ" ဆိုပြီး မဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ ရပ်နေတယ်။ ရှေ့မဆက်နိုင်ဘူး။ အဲဒီလို ရပ်နေတုန်းမှာပဲ နေဝင်သွားပြီး အန္တရာယ် ကြုံရတတ်တယ်။ ဝိစိကိစ္ဆာဟာ နီဝရဏ (Hindrance) တရားလည်း ဖြစ်သလို၊ သံယောဇဉ် (Fetter) တရားလည်း ဖြစ်တယ်။ သူရှိနေရင် ဘယ်တော့မှ အရိယာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ သောတာပန် ဖြစ်ဖို့အတွက် ပထမဆုံး ပယ်ရမယ့် တရားဟာ ဒီ "ဝိစိကိစ္ဆာ" ပါပဲ။

ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်း (၈) ချက် ရှိတယ်။

(၁) ဘုရားကို ယုံမှားခြင်း၊

(၂) တရားကို ယုံမှားခြင်း၊

(၃) သံဃာကို ယုံမှားခြင်း၊

(၄) သိက္ခာကျင့်စဉ်ကို ယုံမှားခြင်း၊

(၅) အတိတ်ခန္ဓာကို ယုံမှားခြင်း၊

(၆) အနာဂတ်ခန္ဓာကို ယုံမှားခြင်း၊

(၇) အတိတ်အနာဂတ် နှစ်ပါးလုံးကို ယုံမှားခြင်း၊

(၈) ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် (အကြောင်းအကျိုး) ကို ယုံမှားခြင်း။

ဒီအချက်တွေအပေါ်မှာ မယုံမကြည် ဖြစ်နေရင် စိတ်က အောက်ခြေ လွတ်နေသလို ဖြစ်ပြီး ကုသိုလ်ပြုလို့ မရတော့ပါဘူး။

ကဲ... အခု ဒီ "ဝိစိကိစ္ဆာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ဝိစိကိစ္ဆာကို "မေးခွန်း" (Question) အနေနဲ့ မကြည့်ဘဲ "တုန်လှုပ်မှု" (Shaking) အနေနဲ့ ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Doubt):

တရားထိုင်နေရင်း သံသယဝင်လာတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): စိတ်ထဲမှာ အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ "ငါ ဒီလိုထိုင်နေတာ အလကားပဲလား၊ တကယ်ရော တရားရမှာလား" (ဓမ္မာရုံ)။

(၂) ဝိစိကိစ္ဆာ (Reaction): အဲဒီအတွေးကို ဆုပ်ကိုင်လိုက်ပြီး စိတ်က ဟိုဘက်ယိမ်းလိုက်၊ ဒီဘက်ယိမ်းလိုက် ဖြစ်သွားတယ်။ ငြိမ်သက်မှု (သမာဓိ) ပျက်သွားတယ်။ ရင်ထဲမှာ မရေမရာ ဖြစ်လာတယ်။ ဒါဟာ ဝိစိကိစ္ဆာ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၃) မောဟ (Delusion): အမှန်ကို မသိတော့ဘဲ တွေဝေသွားတယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

မေးခွန်းကို အဖြေ လိုက်မရှာပါနဲ့။ "ရမှာပါ၊ မရဘူးလား" ဆိုပြီး Logic နဲ့ မစဉ်းစားနဲ့။

စိတ်ရဲ့ "အမူအရာ" ကိုပဲ ကြည့်။

"တွေးတယ်... တွေးတယ်"၊ "ယုံမှားတယ်... ယုံမှားတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

အဲဒီ စိတ်ကလေးက ဘယ်လို ဖြစ်နေလဲ။ တုန်လှုပ်နေတယ် (Kampana)။ မငြိမ်ဘူး။ အရောင်မွဲနေတယ်။

"ဪ... ဝိစိကိစ္ဆာ ဆိုတာ ငါ မဟုတ်ပါလား။ အကြောင်း (နှလုံးသွင်းမှားမှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်အညစ်အကြေး တစ်ခုပါလား" လို့ သိလိုက်ပါ။

အဲဒီလို "သဘော" ကို မြင်လိုက်တာနဲ့၊ မေးခွန်းထုတ်နေတဲ့ အသံ တိတ်သွားပြီး၊ "သိစိတ်" (Knowing Mind) ပြန်ပေါ်လာလိမ့်မယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ "ငါ့ရဲ့ သံသယတွေကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်အလင်းနဲ့ ဖြိုခွင်းလိုက်ပါပြီ" လို့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "အဓိမောက္ခ" (Decision) ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် စေတသိက်နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာကို ဖြတ်တောက်လိုက်တာပါ။ လမ်းဆုံမှာ ရပ်မနေတော့ဘဲ "ဒီလမ်းက ဘုရားလျှောက်တဲ့လမ်းပဲ၊ ငါလည်း ဒီလမ်းအတိုင်း ဆုံးအောင်သွားမယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက် (Conviction) ကို တည်ဆောက်လိုက်တာဟာ သရဏဂုံ တည်ခြင်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Trust Anchor):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်ခွင်မှာ သံသယဝင်လာရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) သံသယကို ဖမ်းပါ (Catch the Doubt): "ဟုတ်ပါ့မလား"၊ "ဖြစ်ပါ့မလား" ဆိုတဲ့ အသံကို ကြားတာနဲ့ "ဟာ... ဝိစိကိစ္ဆာ လာပြီ" လို့ သိလိုက်ပါ။

(၂) ကျောက်ဆူးချပါ (Drop the Anchor): မရေရာမှုတွေ ဖြစ်လာရင် ကိုယ်အယုံကြည်ရဆုံး အရာတစ်ခု (ဥပမာ- ဘုရားဂုဏ်တော်၊ သို့မဟုတ် ကိုယ့်ရဲ့ လုပ်သက်အတွေ့အကြုံ) ကို အာရုံပြုပြီး စိတ်ကို ငြိမ်အောင် အရင်လုပ်ပါ။

(၃) အလုပ်နဲ့ သက်သေပြပါ (Action Cures Fear): ထိုင်စဉ်းစားနေရင် သံသယက ပိုကြီးလာမယ်။ လက်တွေ့ တစ်ခုခု ထလုပ်လိုက်ပါ။ လုပ်လိုက်တာနဲ့ ရလဒ်ထွက်လာပြီး သံသယ ပျောက်သွားလိမ့်မယ်။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားသွားရင် ဘယ်လောက် အန္တရာယ်ကြီးသလဲ၊ ယုံကြည်မှု ပြန်ဆောက်ရင် ဘယ်လောက် အကျိုးရှိသလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို မန်နေဂျာအသစ် တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူ့နာမည်က "ကိုသီဟ" တဲ့။ ကိုသီဟက နိုင်ငံခြားက ဘွဲ့ရလာတာ၊ အရမ်းတော်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့မှာ အားနည်းချက် တစ်ခုရှိတယ်။ သူက စကားနည်းပြီး လျှို့ဝှက်လွန်းတယ်။ ဘာလုပ်လုပ် ဝန်ထမ်းတွေကို အသိမပေးဘူး။ "ငါ့အစီအစဉ်နဲ့ ငါရှိတယ်" ဆိုပြီး တစ်ယောက်တည်း ကြိတ်လုပ်တယ်။ (ဒါ Low Intimacy & High Self-Orientation ပေါ့)။

ဝန်ထမ်းတွေကြားမှာ "ဝိစိကိစ္ဆာ" တွေ ပွားလာတယ်။ "ဒီလူကြီး ဘာလုပ်နေတာလဲ"၊ "ငါတို့ကို ဖြုတ်ပစ်တော့မလား"၊ "ပြတိုက်ကို ရောင်းစားမလို့လား" ဆိုပြီး ကောလာဟလတွေ ထွက်လာတယ်။ ယုံကြည်မှု (Trust) မရှိတော့ အလုပ်တွေ လေးလံလာတယ်။ အမိန့်ပေးရင် မလုပ်ချင်ကြတော့ဘူး။ တစ်နေ့တော့ စာရင်းဇယားတစ်ခု ပျောက်သွားတဲ့အခါ အားလုံးက ကိုသီဟကိုပဲ သံသယဝင်ပြီး ဝိုင်းစွပ်စွဲကြရော။ တကယ်တော့ သူယူတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် "Trust Gap" (ယုံကြည်မှု ကွာဟချက်) ကြီးနေတော့ ဘာဖြစ်ဖြစ် သူ့အပြစ်လို့ ထင်ကြတာ။

ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T220" (Trust Building & Transparency Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 1, Article 1.1" (Foundational Integrity & Open Communication) ကို ကိုးကားပြီး ကိုသီဟကို လမ်းညွှန်ရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ခေါင်းဆောင်မှုသည် ယုံကြည်မှုအပေါ်တွင် တည်ဆောက်ရမည်။ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ (Transparently) ချပြရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုသီဟကို T220 ဇယားကွက် ပေးပြီး "Town Hall Meeting" (ဝန်ထမ်းစုံညီ အစည်းအဝေး) လုပ်ခိုင်းတယ်။

"ကိုသီဟ... ဒကာကြီး ဘာတွေ တွေးနေလဲ၊ ဘာတွေ စီစဉ်နေလဲ ဆိုတာ ဝန်ထမ်းတွေကို ဖွင့်ချပြလိုက်ပါ။ ဒကာကြီးရဲ့ 'Credibility' (အရည်အချင်း) ကို သူတို့ သိပေမယ့်၊ 'Intimacy' (ရင်းနှီးမှု) မရှိလို့ မယုံတာ" လို့ ပြောပြတယ်။

ကိုသီဟက အစည်းအဝေးမှာ သူ့စီမံကိန်းတွေကို ပရိုဂျက်တာနဲ့ ထိုးပြတယ်။ ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေတွေကို ရှင်းပြတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အကြံဉာဏ်ကို နားထောင်တယ်။ သူ့ရဲ့ အမှားတချို့ကိုလည်း ဝန်ခံတယ်။ အဲဒီလို "ပွင့်လင်းမြင်သာမှု" (Transparency) ရှိလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ မျက်နှာမှာ သံသယ တိမ်တိုက်တွေ ကင်းစင်သွားတယ်။ "ဪ... သူက ငါတို့ကောင်းဖို့ လုပ်နေတာပါလား" ဆိုပြီး ယုံကြည်မှု ပြန်ရသွားတယ်။ ဒါဟာ "Case-2529" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Transparency is the antidote to Doubt" (ပွင့်လင်းမြင်သာခြင်းသည် သံသယ၏ ဖြေဆေးဖြစ်သည်) ဆိုတာ လက်တွေ့ပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဝိစိကိစ္ဆာ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့ပြီး သံသယတွေနဲ့ ပူလောင်ရတာ၊ ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်ဘဲ လမ်းခုလတ်မှာ တဝဲလည်လည် ဖြစ်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက အမှန်တရားကို မသိတဲ့ "မောဟ" နဲ့ ကိုယ်ကျိုးကြည့်တဲ့ "အတ္တ" (Self-orientation)၊ ဘာကိုမှ အတည်မယူချင်တဲ့ "ဝိစိကိစ္ဆာ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: သံသယမြူခိုးတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ကြည်လင်ပြတ်သားတဲ့ သဒ္ဓါတရား၊ ပညာတရားတို့ဖြင့် အေးချမ်းတည်ငြိမ်သွားသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ဖို့အတွက် သစ္စာရှိခြင်း၊ ပွင့်လင်းမြင်သာခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်နေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ယုံကြည်မှုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော လောကကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ အချင်းချင်းအကြား သံသယကင်းရှင်းပြီး၊ ရိုးသားပွင့်လင်းသော ဆက်ဆံရေးများ ထူထောင်နိုင်ကြပါစေ။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးအပေါ်တွင်လည်း တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသော "အစာလ သဒ္ဓါ" ဖြင့် သက်ဝင်ယုံကြည်ကာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်၊ ၂၀၂၃