နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၆) ရက်၊ ၂၀၂၃- ထိနမိဒ္ဓ (Sloth & Torpor) နှင့် စေ့ဆော်မှုဆိုင်ရာ သီအိုရီ (Motivation Theory)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၆) ရက်၊ ၂၀၂၃- ထိနမိဒ္ဓ (Sloth & Torpor) နှင့် စေ့ဆော်မှုဆိုင်ရာ သီအိုရီ (Motivation Theory)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁၅) ရက်၊ ဝါခေါင်လကွယ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ အထိမ်းအမှတ်နေ့ရက် အနေနဲ့ကတော့ "ပျောက်ဆုံးသူများနေ့" (Day of the Disappeared) လို့ အချို့သော မှတ်တမ်းများမှာ ဖော်ပြထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ ပျောက်ဆုံးခြင်းဆိုတာ မိသားစုဝင်တွေ၊ ချစ်ခင်ရသူတွေ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပျောက်ကွယ်သွားတာမျိုး ရှိသလို၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားတွေ၊ ကုသိုလ်တရားတွေ ပျောက်ဆုံးသွားတာမျိုးလည်း ရှိတတ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက် ပျောက်သွားရင် ရှာဖွေရသလိုပဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ "ဝီရိယ" နဲ့ "သတိ" တရားတွေကို ပြန်လည်ရှာဖွေ ဆုံစည်းနိုင်ကြပါစေ၊ ပျောက်ဆုံးနေသူများလည်း မိသားစုနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ထိနမိဒ္ဓ" (Thina-Middha) လို့ ခေါ်တဲ့ စိတ်၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ လေးလံခြင်း သဘောတရားအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ "ပျင်းတယ်"၊ "ထိုင်းတယ်"၊ "လုပ်ချင်ကိုင်ချင်စိတ် မရှိဘူး" ဆိုတာမျိုး ခဏခဏ ဖြစ်ကြတယ် မဟုတ်လား။ မနက် အိပ်ရာထဖို့ ခက်တာ၊ အလုပ်ခွင်မှာ မျက်ခွံလေးတာ၊ တရားထိုင်ရင် ငိုက်တာ... ဒါတွေအားလုံးဟာ ရိုးရိုးလေး အိပ်ချင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ထဲမှာ ဝင်ရောက်စီးနင်းထားတဲ့ "ထိနမိဒ္ဓ" ဆိုတဲ့ ကိလေသာ ဧည့်သည်ဆိုးတွေရဲ့ လက်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာမှာတော့ ဒါကို "Motivation" (စေ့ဆော်မှု) ပျောက်ဆုံးခြင်းလို့ ခေါ်ကြတယ်။ ဒီထိုင်းမှိုင်းမှုတွေကို ဘယ်လို ခွာချမလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ လေ့လာကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး လင်းလက်တောက်ပလာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ထိုင်းမှိုင်းခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ့ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တဲ့ "အာလောက ကသိုဏ်း" (Light Kasina) ကို အသုံးပြုပြီး စိတ်ကို နှိုးဆွရမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ ဒါပေမယ့် စိတ်ကိုတော့ အမှောင်ထဲမှာ မထားပါနဲ့။ မိမိရဲ့ မျက်ခွံအတွင်းမှာ လင်းလက်နေတဲ့ နေရောင်ခြည်၊ ဒါမှမဟုတ် လျှပ်စစ်မီးရောင် စူးစူးရှရှ တစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ အလင်းရောင်ရှိတဲ့ နေရာမှာ အမှောင်ထု မရှိနိုင်သလို၊ အလင်းသညာ (Aloka Sanna) ရှိတဲ့ စိတ်မှာ ထိနမိဒ္ဓ မကပ်နိုင်ပါဘူး။ "အလင်း... အလင်း... အလင်း" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ရင်း၊ ဦးခေါင်းခွံ အတွင်းထဲထိ လင်းထိန်သွားသလို၊ မျက်လုံးကြောတွေ ပွင့်သွားသလို ခံစားကြည့်ပါ။ ငိုက်မျဉ်းချင်တဲ့ စိတ်ကလေးကို ဒီအလင်းရောင်နဲ့ ဖောက်ခွဲပစ်လိုက်ပါ။ (၁) မိနစ်လောက် တက်တက်ကြွကြွလေး အာရုံပြုကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး အနည်းငယ် လန်းဆန်းလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Motivation Theory" (စေ့ဆော်မှု သီအိုရီ) နဲ့ "Neuroscience" (ဦးနှောက်သိပ္ပံ) က ဒီ "ပျင်းရိခြင်း" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... လူတွေ "ပျင်းတယ်" ဆိုတာ တကယ်တော့ ဦးနှောက်ရဲ့ "စွမ်းအင် ထိန်းသိမ်းရေး စနစ်" (Energy Conservation Mode) က အလုပ်လုပ်လွန်းနေတာပါတဲ့။

ဦးနှောက်ထဲမှာ "Basal Ganglia" (ဘေဆယ် ဂန်ဂလီယာ) ဆိုတဲ့ အစိတ်အပိုင်း ရှိတယ်။ သူက အကျင့် (Habit) တွေကို ထိန်းချုပ်တယ်။ နောက်ပြီး "Prefrontal Cortex" (PFC) ကတော့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး အလုပ်လုပ်ဖို့ တွန်းအားပေးတယ်။ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့ PFC က စွမ်းအင် အများကြီး သုံးရတယ်။ Basal Ganglia ကတော့ သက်တောင့်သက်သာ နေချင်တယ်။ အလုပ်တစ်ခု လုပ်ဖို့အတွက် "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) ဆိုတဲ့ တွန်းအားပေး ဓာတ်မလုံလောက်ရင်၊ Basal Ganglia က အနိုင်ယူပြီး "မလုပ်နဲ့တော့၊ နားလိုက်ပါ" ဆိုပြီး "Inertia" (အရှိန်သတ်ခြင်း) ကို ဖြစ်စေတယ်။

ရူပဗေဒမှာ နယူတန်ရဲ့ "Inertia Law" ရှိတယ်လေ။ ရပ်နေတဲ့ အရာဝတ္ထုဟာ အားတစ်ခု မသက်ရောက်မချင်း ဆက်ပြီး ရပ်နေလိမ့်မယ်။ လူ့စိတ်ကလည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ "Activation Energy" (စတင် လှုံ့ဆော် စွမ်းအင်) မရှိရင် ဆိုဖာပေါ်ကနေ မထချင်တော့ဘူး။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တွေ့ရှိထားတာက "Motivation" (စိတ်ပါမှု) ဆိုတာ အလုပ်မလုပ်ခင် ပေါ်လာတာ မဟုတ်ဘူး၊ အလုပ်စလုပ်ပြီးမှ ပေါ်လာတာတဲ့။ ဒါကို "Dopamine Feedback Loop" လို့ ခေါ်တယ်။ စက်ဘီး စနင်းတုန်းက လေးပေမယ့်၊ ဘီးလှိမ့်သွားရင် ပေါ့သွားသလိုမျိုး၊ ထိနမိဒ္ဓကို ချိုးဖျက်ဖို့ အခက်ခဲဆုံးက ပထမ (၅) စက္ကန့်ပါပဲ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Anchor" (ကျောက်ဆူး) တစ်ခုက ဆွဲထားသလို ဖြစ်နေတာ။ အဲဒီ ကျောက်ဆူးကို ဖြုတ်ဖို့အတွက် "မီးပွား" (Spark) လေး တစ်ခု လိုတယ်။ အဲဒီ မီးပွားလေးကတော့ "ဝီရိယ" (Effort) ပါပဲ။ ဦးနှောက်ထဲမှာ သွေးလှည့်ပတ်မှု နှေးကွေးသွားတဲ့အခါ (Hypo-arousal) ဖြစ်ပြီး မှုန်မှိုင်းသွားတတ်တယ်။ ဒါဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု (Physiological Change) တစ်ခု ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ စိတ်သက်သက်နဲ့ မနိုင်ရင် ကိုယ်ခန္ဓာကို လှုပ်ရှားပေးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာက ထောက်ပြထားပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "ထိန" (Thina) နှင့် "မိဒ္ဓ" (Middha) ဆိုပြီး စေတသိက် နှစ်ပါးတွဲလျက် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီနှစ်ခုက တူသလိုလိုနဲ့ မတူပါဘူး။

"ထိန" ဆိုတာ "စိတ်၏ မခန့်ကျန်းခြင်း၊ တွန့်ဆုတ်ခြင်း" (Citta-kammaññata)။ စိတ် (Consciousness) ကိုယ်တိုင်က လေးလံနေတာ။

"မိဒ္ဓ" ဆိုတာ "စေတသိက်တို့၏ မခန့်ကျန်းခြင်း၊ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း" (Kaya-kammaññata)။ စိတ်နဲ့ယှဉ်တဲ့ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရတွေ လေးလံနေတာ။

အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တွေက ဥပမာ ပေးတယ်။ "ထိန" က "လင်းနို့ ငှက်" နဲ့ တူသတဲ့။ လင်းနို့ဟာ သစ်ကိုင်းမှာ တွဲလောင်းကျနေသလို၊ စိတ်က အာရုံပေါ်မှာ မတက်ကြွဘဲ တွဲလောင်းကျနေတယ်။ "မိဒ္ဓ" ကတော့ "ထောပတ်ခဲ" နဲ့ တူသတဲ့။ ထောပတ်ခဲဟာ ရေထဲထည့်လိုက်ရင် ပျော်မသွားဘဲ ခဲနေသလို၊ စေတသိက်တွေက ပျံ့နှံ့ခြင်း မရှိဘဲ ကျုံ့ဝင်နေတယ်။ နောက် ဥပမာတစ်ခုက "စပါးကြီးမြွေ" နဲ့ တူတယ်။ အစာဝနေတဲ့ စပါးကြီးမြွေဟာ မလှုပ်ချင် မယှက်ချင် ဖြစ်နေသလို၊ မိဒ္ဓ ဝင်နေတဲ့ စိတ်ကလည်း "အအိပ်အစား မက်ခြင်း" သဘော ဆောင်နေတယ်။

ထိနမိဒ္ဓရဲ့ လက္ခဏာက "အနုဿာဟ လက္ခဏာ" တဲ့။ ဝီရိယ မရှိတဲ့ လက္ခဏာ။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "နီဝရဏ ရသ" တဲ့။ ကုသိုလ်တရားတွေကို ပိတ်ပင်တားဆီးတယ်။ ရေမြောင်းထဲမှာ အမှိုက်တွေ ပိတ်နေရင် ရေမစီးသလိုမျိုး၊ စိတ်ထဲမှာ ထိနမိဒ္ဓ ပိတ်နေရင် ဉာဏ်ရေ မစီးတော့ဘူး။ ဘုရားရှင်က ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်ဖျောက်ဖို့ နည်းလမ်း (၇) သွယ် ဟောထားတယ်။ အဲဒီထဲမှာ "အလင်းရောင်ကို ကြည့်ခြင်း"၊ "မျက်နှာသစ်ခြင်း"၊ "နားရွက်ကို ဆွဲခြင်း" စတဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ နည်းလမ်းတွေ (Physical Intervention) ပါဝင်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "ထိနမိဒ္ဓ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ထိနမိဒ္ဓကို "ငါ အိပ်ချင်တယ်" လို့ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲနဲ့ မကြည့်ဘဲ၊ "လေးလံတဲ့ ဓာတ်သဘော" (Heavy Element) အနေနဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Sloth):

မနက် အိပ်ရာထ ရ ခက်နေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): နှိုးစက်သံ ကြားတယ် (သဒ္ဒါရုံ)။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လေးလံမှုကို သိတယ် (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)။

(၂) ဝိညာဉ် (Consciousness): ကြားသိစိတ်၊ ထိသိစိတ် ပေါ်တယ်။

(၃) ထိနမိဒ္ဓ (Reaction): စိတ်က "ထ" ချင်တဲ့ဘက်ကို မသွားဘဲ၊ "ပြန်အိပ်" ချင်တဲ့ဘက်ကို ကျုံ့ဝင်သွားတယ်။ စိတ်အစဉ်က ကျဉ်းမြောင်းသွားတယ်။ လေးလံမှု (Garu-bhava) လွှမ်းမိုးသွားတယ်။ ဒါဟာ အကုသိုလ် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ပါပဲ။

(၄) တဏှာ (Craving): "သက်တောင့်သက်သာ နေချင်တယ်" ဆိုတဲ့ သုခကို တွယ်တာတဲ့ တဏှာ ဝင်လာတယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

မျက်လုံး မဖွင့်ချင်သေးရင် နေပါစေ။ စိတ်မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ပါ။

"လေးတယ်... လေးတယ်"၊ "ထိုင်းတယ်... ထိုင်းတယ်" လို့ ရှုပါ။

ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "ဂျုံအိတ်ကြီး" တစ်အိတ်လို သဘောထားပြီး ကြည့်လိုက်ပါ။

"ဒီ ဂျုံအိတ်ကြီး လေးနေတာ ငါလား"။ မဟုတ်ဘူး။ ပထဝီဓာတ် (လေးလံခြင်း) နဲ့ ထိနမိဒ္ဓ (စိတ်၏ နာဖျားခြင်း) သက်သက်ပါလား။

"မင်းက လေးချင် လေးနေ၊ ငါ့သတိကတော့ ပေါ့ပါးနေရမယ်" ဆိုပြီး "သိမှု" (Knowing Mind) ကို အားစိုက်လိုက်ပါ။ စိတ်က စိတ်ကို ပြန်ကြည့်လိုက်တာနဲ့၊ မီးထိုးလိုက်သလို ထိနမိဒ္ဓ မြူခိုးတွေ လွင့်စင်သွားတတ်ပါတယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ဇာဂရိယ" (နိုးကြားခြင်း) ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ ဘယ်တော့မှ ထိနမိဒ္ဓ မဖြစ်ပါဘူး။ အမြဲတမ်း နိုးကြားတောက်ပနေပါတယ်။ "ငါ့ရဲ့ ထိုင်းမှိုင်းနေတဲ့ စိတ်ကို ဘုရားရှင်ရဲ့ နိုးကြားတဲ့ ဉာဏ်တော်နဲ့ အစားထိုးလိုက်မယ်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်တာနဲ့၊ သရဏဂုံ တန်ခိုးကြောင့် စိတ်ထဲမှာ လျှပ်စစ်မီး ဖွင့်လိုက်သလို လင်းလက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The 5-Second Launch):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် မနက်ဖြန် မနက် အိပ်ရာထချိန်မှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) လေးလံမှုကို လက်ခံပါ (Acknowledge): "အိပ်ချင်တယ်" ဆိုတာကို မငြင်းပါနဲ့။ "ဪ... ထိနမိဒ္ဓ ရောက်နေပါလား" လို့ သိလိုက်ပါ။

(၂) ရေတွက်ပါ (Countdown): စိတ်ပညာရှင် Mel Robbins ရဲ့ "5 Second Rule" ကို သုံးမယ်။ "၅... ၄... ၃... ၂... ၁... ထမယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရေတွက်ပါ။

(၃) ရုပ်ကို လှုပ်ပါ (Move the Body): (၁) ရောက်တာနဲ့ ချက်ချင်း စောင်ကို ဖယ်၊ ခြေထောက်ကို ကြမ်းပြင်ချလိုက်။ စိတ်မပါလည်း ရုပ်ကို အရင် ရွှေ့လိုက်။ ရုပ်ရွေ့ရင် စိတ်ပါလာလိမ့်မယ်။

(၄) ဉာဏ်စဉ် (Insight): ထပြီးသွားတဲ့အခါ ပြန်ကြည့်ပါ။ "ခုနက လေးလံတာ ဘယ်ရောက်သွားလဲ"။ ပျောက်သွားပြီ။ "ဪ... ထိနမိဒ္ဓ ဆိုတာလည်း အနိစ္စပါလား၊ ခဏ ဧည့်သည်ပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ထိနမိဒ္ဓကြောင့် ဘယ်လို အခွင့်အရေးတွေ ဆုံးရှုံးတတ်သလဲ၊ ဝီရိယနဲ့ ကျော်လွှားရင် ဘယ်လို အောင်မြင်သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သုတေသနဌာနမှာ "မောင်ညီ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်ညီက ဉာဏ်ကောင်းတယ်၊ စာတော်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့မှာ "ရောဂါ" တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ "မနက်ဖြန်မှ လုပ်မယ်" ဆိုတဲ့ ထိနမိဒ္ဓ ရောဂါပဲ။ နေ့လယ်စာ စားပြီးရင် သူက ရုံးခန်းထဲမှာ ခေါင်းငိုက်စိုက် ငိုက်စိုက်နဲ့ ဖြစ်နေတတ်တယ်။ အလုပ်တွေ ပုံနေပေမယ့် "အိပ်ချင်လိုက်တာ" ဆိုပြီး ဖုန်းပွတ်၊ ဂိမ်းဆော့ပြီး အချိန်ဖြုန်းနေတတ်တယ်။ (ဒါ "Motivational Deficit" ပေါ့)။

တစ်နေ့တော့ နိုင်ငံခြားက ပညာရှင်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာတယ်။ သူတို့က ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တစ်ခုအကြောင်း အရေးတကြီး မေးမြန်းချင်လို့ မောင်ညီ့ကို ရှာကြတယ်။ မောင်ညီက အဲဒီအချိန်မှာ ထိနမိဒ္ဓ ဝင်စီးပြီး စတိုခန်းထဲမှာ ခိုးအိပ်နေတယ်။ ဖုန်းဆက်လို့လည်း မရဘူး။ နောက်ဆုံးတော့ တခြားဝန်ထမ်း တစ်ယောက်က ဝင်ဖြေရှင်းပေးလိုက်ရတယ်။ ပညာရှင်တွေ ပြန်သွားတော့မှ မောင်ညီ နိုးလာတယ်။ သူ အရမ်း နောင်တရတယ်။ ပညာရှင်တွေနဲ့ တွေ့ခွင့်၊ ပညာယူခွင့် ဆုံးရှုံးသွားပြီလေ။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သိသွားတော့ "Template T245" (Productivity & Task Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.1" (Duty Performance & Alertness) ကို ကိုးကားပြီး မောင်ညီကို ပြုပြင်ပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ဝန်ထမ်းများသည် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း နိုးကြားတက်ကြွစွာ ရှိရမည်။ အကယ်၍ ကျန်းမာရေးအရ မဟုတ်ဘဲ ထိုင်းမှိုင်းနေပါက မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်နှိုးဆွသည့် နည်းလမ်းများ (Self-activation) ကို ကျင့်သုံးရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ညီကို T245 ဇယားကွက် ပေးပြီး "Energy Mapping" လုပ်ခိုင်းတယ်။

"မောင်ညီ... မင်း ဘယ်အချိန်မှာ အိပ်ချင်ဆုံးလဲ"။

"နေ့လယ် (၂) နာရီလောက်ပါ ဘုရား"။

"ဒါဆို အဲဒီအချိန်မှာ ထိုင်မနေနဲ့။ မတ်တပ်ရပ်ပြီး အလုပ်လုပ်။ လမ်းလျှောက်။ မျက်နှာသွားသစ်"။

ပြီးတော့ "Pomodoro Technique" ကို သင်ပေးလိုက်တယ်။ (၂၅) မိနစ် အလုပ်လုပ်၊ (၅) မိနစ် နား။ အလုပ်ကြီးကြီးတွေကို အပိုင်းအစလေးတွေ ခွဲလုပ်ခိုင်းတယ်။

မောင်ညီလည်း နည်းလမ်းအတိုင်း ကြိုးစားတယ်။ အိပ်ချင်စိတ် လာတိုင်း "ဒါ ထိနမိဒ္ဓ၊ ငါ့ရန်သူ" လို့ သတ်မှတ်ပြီး ရေအေးအေး သောက်၊ လမ်းထလျှောက်တယ်။ ကြာတော့ သူ့ဦးနှောက်က "Active Mode" ကို ကျင့်သားရသွားတယ်။ အခုဆိုရင် မောင်ညီဟာ အိပ်ငိုက်တဲ့ ဝန်ထမ်း မဟုတ်တော့ဘဲ၊ အတက်ကြွဆုံး သုတေသီ ဖြစ်နေပါပြီ။ ဒါဟာ "Case-2528" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Inertia" (အရှိန်သတ်ခြင်း) ကို "Momentum" (အရှိန်ရခြင်း) နဲ့ ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ထိနမိဒ္ဓ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ လေးလံခြင်း၊ အလုပ်တာဝန်တွေ မပြီးမြောက်ဘဲ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်းတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ထိုင်းမှိုင်းမှုကို ဖြစ်စေတာက သက်တောင့်သက်သာ နေချင်တဲ့ "တဏှာ"၊ အားထုတ်ရမှာ ကြောက်တဲ့ "ဒေါသ" (အနုဿာဟ) တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ထိနမိဒ္ဓ ကင်းစင်ပြီး၊ ကြည်လင်တောက်ပသော စိတ်၊ နိုးကြားသော သတိဖြင့် ငြိမ်းအေးသွားသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်သတ်ဖို့အတွက် ဝီရိယ (Right Effort) နဲ့ သတိ (Right Mindfulness) ကို ပွားများအားထုတ်တာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၆) ရက်၊ ပျောက်ဆုံးသူများနေ့ (အထိမ်းအမှတ်) အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "ပျောက်ဆုံးနေသူများ မိသားစုနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းကြပါစေ"။ ထို့အတူ သူတော်ကောင်းများ၏ စိတ်အတွင်း၌ ပျောက်ဆုံးနေသော "ဝီရိယ"၊ "သတိ"၊ "ပညာ" တရားများနှင့်လည်း ပြန်လည်ဆုံစည်းနိုင်ကြပါစေ။ ထိနမိဒ္ဓ တည်းဟူသော အမှောင်ထုကို ဝီရိယမီးတုတ်ဖြင့် ဖြိုခွင်းကာ၊ နိုးကြားတက်ကြွသော စိတ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ လျှောက်လှမ်း ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၆) ရက်၊ ၂၀၂၃