နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်၊ ၂၀၂၃- ကုက္ကုစ္စ (Worry/Remorse) နှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Anxiety Disorders)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်၊ ၂၀၂၃- ကုက္ကုစ္စ (Worry/Remorse) နှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Anxiety Disorders)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁၄) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်နေ့ဟာ အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ "နျူကလီးယား စမ်းသပ်မှု ဆန့်ကျင်ရေး" လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေ့ရက်တစ်ရက် ဖြစ်ပါတယ်။ နျူကလီးယား လက်နက်ဆိုတာ ပေါက်ကွဲလိုက်ရင် အရာအားလုံးကို ပြာကျသွားစေနိုင်သလို၊ ကျန်ရစ်တဲ့ ရောင်ခြည်သင့်မှု (Radiation) ကလည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ဒုက္ခပေးတတ်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ကုက္ကုစ္စ" လို့ခေါ်တဲ့ နောင်တရခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းတွေ ပေါက်ကွဲလိုက်ပြီ ဆိုရင်၊ အတိတ်က အမှားတစ်ခုတည်းကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်ကာလတစ်ခုလုံး ထိခိုက်ပျက်စီးသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးစေမည့် လက်နက်ဆိုးများ ပပျောက်ပါစေ၊ မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေမည့် သောကမီးလျှံများလည်း ငြိမ်းအေးနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ကုက္ကုစ္စ" (Kukkucca) လို့ ခေါ်တဲ့ နောင်တပူပန်ခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာမှာ အဖြစ်များနေတဲ့ "Anxiety Disorders" (စိုးရိမ်သောကလွန်ကဲသော ဝေဒနာ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ပြောကြတယ်... "မမှားသော ရှေ့နေ၊ မသေသော ဆေးသမား မရှိဘူး" တဲ့။ လူတိုင်း အမှားနဲ့ မကင်းကြပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအမှားကို ပြန်တွေးပြီး "ငါ ဘာလို့ အဲဒီလို လုပ်ခဲ့မိတာလဲ"၊ "ငါ ဘာလို့ မလုပ်ခဲ့မိတာလဲ" ဆိုပြီး ထပ်ခါတလဲလဲ ပူလောင်နေတာကတော့ "ကုက္ကုစ္စ" ရောဂါ ဖြစ်နေပါပြီ။ ဒီရောဂါက လူကို ရှေ့မဆက်နိုင်အောင်၊ အတိတ်မှာပဲ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေအောင် ချုပ်နှောင်ထားတတ်ပါတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ သံသရာလည်နေတဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို ဖြတ်တောက်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အတိတ်က အာရုံတွေဆီကနေ ရုန်းထွက်ပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ တည်ငြိမ်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အတိတ်ကို တွေးပြီး ပူပန်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ သူ့ကို ကုစားဖို့ အကောင်းဆုံး ဆေးကတော့ "အာနာပါန" (Mindfulness of Breathing) ပါပဲ။ လေရှူတာဟာ အတိတ်မှာ ရှူလို့ မရဘူး၊ အနာဂတ်မှာ ရှူလို့ မရဘူး၊ အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာပဲ ရှူလို့ ရတာကိုး။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ အမှားတွေ၊ နောင်တတွေကို အိတ်အမည်းကြီး တစ်လုံးထဲ ထည့်ပြီး အဝေးကို လွှင့်ပစ်လိုက်သလို သဘောထားပါ။ ပြီးရင် နှာသီးဖျားလေးမှာ စိတ်ကို ကပ်ထားပါ။ ဝင်လေအေးအေးလေး ဝင်သွားတာကို သိပါ။ ထွက်လေနွေးနွေးလေး ထွက်သွားတာကို သိပါ။ "ဝင်တယ်... ထွက်တယ်"။ စိတ်က အတိတ်ကို ပြန်ပြေးသွားရင် "အတိတ်... အတိတ်" လို့ မှတ်ပြီး လေူရှူတဲ့ဆီ ပြန်ဆွဲခေါ်ပါ။ လက်ရှိတည့်တည့်မှာ နေနိုင်မှ စိတ်အေးချမ်းမှာပါ။ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှူမှတ်ကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်ကို ရောက်ပြီး တည်ငြိမ်စပြုလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Clinical Psychology" (ကုသရေးဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) နဲ့ "Neuroscience" (ဦးနှောက်သိပ္ပံ) က ဒီ "နောင်တ" နဲ့ "စိုးရိမ်စိတ်" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တွေ့ရှိထားတာက... စိုးရိမ်ပူပန်တတ်တဲ့ လူတွေရဲ့ ဦးနှောက်မှာ "Default Mode Network" (DMN) လို့ခေါ်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခုက အလွန်အမင်း အလုပ်လုပ်နေတတ်တယ်တဲ့။ ဒီကွန်ရက်က ဘာလုပ်လဲဆိုတော့ စိတ်ကူးယဉ်တယ်၊ အတိတ်ကို ပြန်တွေးတယ်၊ ကိုယ့်အကြောင်း ကိုယ်စဉ်းစားတယ်။

အထူးသဖြင့် "Rumination" (အစာဟောင်း ပြန်ဝါးခြင်း) ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်က သိပ်ဆိုးပါတယ်။ နွားတွေက မြက်ကို စားပြီးရင် ပြန်အန်ထုတ်ပြီး ဝါးသလိုမျိုး၊ လူတွေကလည်း ပြီးသွားတဲ့ ကိစ္စဆိုးကြီးကို မှတ်ဉာဏ်တိုက် (Hippocampus) ထဲကနေ ပြန်ဆွဲထုတ်၊ ပြီးတော့ ကြောက်စိတ်ဖြစ်စေတဲ့ နေရာ (Amygdala) ကို ပို့၊ ခံစားလိုက်၊ ပြန်သိမ်းလိုက်နဲ့ သံသရာ လည်နေကြတယ်။ "ငါ အဲဒီတုန်းက ဒီစကား မပြောခဲ့သင့်ဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေးတစ်ခုကို အကြိမ်တစ်ရာလောက် ပြန်တွေးနေတော့ ဦးနှောက်က အဲဒီကိစ္စကို အခုလက်ရှိ ဖြစ်ပျက်နေသလို ထင်ပြီး Stress Hormone တွေ ထုတ်ပေးနေတာပေါ့။

ဒါဟာ "Catastrophizing" (ကပ်ဘေးကြီးလို ချဲ့ကားတွေးခြင်း) အထိ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။ အမှားသေးသေးလေး တစ်ခုကို အကြီးကြီး ချဲ့တွေးပြီး "ငါ့ဘဝတော့ သွားပါပြီ" လို့ ယူဆလိုက်တာ။ နျူရိုသိပ္ပံအရ ပြောရရင် ဦးနှောက်ရဲ့ "Prefrontal Cortex" (ဆင်ခြင်တုံတရား) နဲ့ "Limbic System" (စိတ်ခံစားမှု) ကြားက ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းမှာ "Short Circuit" ဖြစ်နေသလိုပါပဲ။ ဘရိတ်ကြိုးပြတ်နေတဲ့ ဓာတ်ပြားဟောင်းကြီးလို တစ်နေရာတည်းမှာပဲ အပ်ကြောင်းထပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ အတွေးက ထွက်ပေါက်မရှိဘဲ လည်နေတာ။ လည်လေလေ အားကြီးလေလေ ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးတော့ "Anxiety Disorder" (စိုးရိမ်သောက လွန်ကဲရောဂါ) အထိ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း ရင်ဘတ်အောင့်တာ၊ အသက်ရှူကျပ်တာ၊ အိပ်မပျော်တာတွေ ဖြစ်လာတယ်။ ဒါဟာ စိတ်က အတိတ်မှာ နေပြီး၊ ရုပ်ကို ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဒုက္ခပေးနေတဲ့ သဘောပါပဲ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီစိတ်အခြေအနေကို "ကုက္ကုစ္စ" (Kukkucca) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုက္ကတံ၊ တဿ ဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ပြုမိခြင်း၊ ကောင်းမှု သုစရိုက်ကို မပြုမိခြင်းတည်းဟူသော စက်ဆုပ်ဖွယ် အပြုအမူ၏ အဖြစ်သည် ကုက္ကုစ္စ မည်၏" တဲ့။

ရိုးရိုးလေး ပြောရရင်... "ငါ မှားသွားပြီ" ဆိုပြီး နောင်တရတာရယ်၊ "ငါ လုပ်သင့်တာကို မလုပ်လိုက်ရဘူး" ဆိုပြီး နောင်တရတာရယ်။ ဒီနှစ်မျိုးလုံးက ကုက္ကုစ္စ ပါပဲ။ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကုက္ကုစ္စရဲ့ လက္ခဏာက "ပစ္ဆာနုတာပ လက္ခဏာ" တဲ့။ နောင်မှ တဖန် ပူပန်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိတယ်။ မီးလောင်ရာ လေပင့်သလိုမျိုး၊ ပြီးသွားတဲ့ ကိစ္စကို စိတ်နဲ့ လိုက်ပြီး မီးရှို့နေတာ။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ကတာကတ အနုသောစန ရသ" တဲ့။ ပြုမိတာ၊ မပြုမိတာကို စဉ်းစားပြီး စိုးရိမ်ပူဆွေးတယ်။

ကုက္ကုစ္စဟာ "ဒေါသ" အုပ်စုဝင် စေတသိက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက သူဟာ "မကျေနပ်မှု" သဘော ပါတယ်။ ဘယ်သူ့ကို မကျေနပ်တာလဲ။ "ကိုယ့်ကိုယ်ကို" မကျေနပ်တာ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်တင်တာ (Self-blame)။ ကုက္ကုစ္စ ဖြစ်လာရင် စိတ်က ငြိမ်သက်မှု မရှိတော့ဘူး။ ဒါကြောင့် သူ့ကို "ဥဒ္ဓစ္စ-ကုက္ကုစ္စ" ဆိုပြီး နီဝရဏ (Hindrance) တရားတွေထဲမှာ ထည့်သွင်းထားတာပါ။ သူရှိနေရင် ဈာန်မရနိုင်ဘူး၊ မဂ်ဖိုလ်မရနိုင်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ စိတ်က အတိတ်က အမှိုက်ပုံကိုပဲ ပြန်ကော်နေလို့ပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ ခွဲခြားသိရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိတယ်။ "ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပ" (အရှက်၊ အကြောက်) နဲ့ "ကုက္ကုစ္စ" (နောင်တ) မတူပါဘူး။

"ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပ" က အကုသိုလ် မလုပ်ခင်မှာ ရှက်တာ၊ ကြောက်တာ။ ဒါက ကုသိုလ်တရား၊ လောကပါလတရား။

"ကုက္ကုစ္စ" ကတော့ လုပ်ပြီးမှ "ငါ မှားလေခြင်း" ဆိုပြီး ပူလောင်တာ။ ဒါက အကုသိုလ်တရား။

ဘုရားရှင်က အမှားလုပ်မိရင် "မှားမှန်းသိပြီး နောင်မလုပ်တော့ဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတာကိုပဲ ချီးမွမ်းတယ်။ "ငါ မှားပါပြီ" ဆိုပြီး ထိုင်ငိုနေတာကို မချီးမွမ်းပါဘူး။

ကဲ... အခု ဒီ "ကုက္ကုစ္စ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ကုက္ကုစ္စကို "အတိတ်ဇာတ်လမ်း" အနေနဲ့ မကြည့်ဘဲ "ပစ္စုပ္ပန် အပူဓာတ်" အနေနဲ့ ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Regret):

အတိတ်က အမှားတစ်ခုကို ပြန်တွေးမိတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): အတိတ်က ကိုယ်ပြောမှားခဲ့တဲ့ စကားတစ်ခွန်း၊ သို့မဟုတ် လုပ်ရပ်တစ်ခုက စိတ်ထဲမှာ ပေါ်လာတယ်။ (ဓမ္မာရုံ)။

(၂) မနသိကာရ (Attention): စိတ်က အဲဒီပုံရိပ်ဟောင်းဆီကို ရောက်သွားတယ်။

(၃) ကုက္ကုစ္စ (Reaction): "အဲဒီတုန်းက ငါ မပြောခဲ့သင့်ဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့အတူ ရင်ထဲမှာ "ရှိန်း" ခနဲ ပူသွားတယ်။ နှလုံးခုန် မြန်လာတယ်။ ဒါဟာ ကုက္ကုစ္စ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၄) ဒေါသ (Aversion): ကိုယ့်ကိုယ်ကို မုန်းတီးစိတ်၊ စိတ်ပျက်စိတ် ဝင်လာတယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

အတိတ်က ဇာတ်လမ်းကို "Stop" လုပ်လိုက်ပါ။

ရင်ဘတ်ထဲက "ပူလောင်မှု" ကိုပဲ ကြည့်။

"ပူတယ်... ပူတယ်"၊ "နောင်တရတယ်... နောင်တရတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

ဆင်ခြင်ရမယ့် ဉာဏ်ကတော့... "အတိတ်က အကြောင်းအရာသည် ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ပြီးပြီ။ အခု ဖြစ်နေတဲ့ ပူလောင်မှုသည် အသစ် ဖြစ်သော တရားပါလား"။

"အတိတ်က လူ" နဲ့ "အခု လူ" မတူတော့ဘူး။ အတိတ်က အမှားလုပ်ခဲ့တဲ့ စိတ်က ချုပ်သွားပြီ။ အခု နောင်တရနေတဲ့ စိတ်က တခြားစိတ်တစ်ခု။ မဆိုင်တဲ့အရာကို သွားပြီး ဆွဲယူ ပူလောင်နေတာ "မောဟ" ပါလားလို့ သိလိုက်ပါ။ အဲဒီလို သိလိုက်တာနဲ့ "ဖြုတ်" ခနဲ ပြတ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ "အင်္ဂုလိမာလ" မထေရ်ကြီးကို သတိရသင့်ပါတယ်။ သူဟာ လူပေါင်းများစွာ သတ်ခဲ့ပေမယ့်၊ ဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပြီးတဲ့နောက်မှာ အတိတ်က အကုသိုလ်တွေကို "ကုက္ကုစ္စ" မဖြစ်တော့ဘူး။ "အရင်က ငါ မိုက်ခဲ့တယ်၊ အခုတော့ ငါ ယဉ်ကျေးပြီ" ဆိုပြီး ပစ္စုပ္ပန် ကုသိုလ်စိတ်နဲ့ အတိတ်ကို အနိုင်ယူလိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် သရဏဂုံ တည်တယ်ဆိုတာ "ကိုယ့်ကိုယ်ကို ခွင့်လွှတ်ခြင်း" (Self-forgiveness through Dhamma) ပါပဲ။ ရတနာသုံးပါးကို အာရုံပြုပြီး "နောင် ဒီလိုအမှား မလုပ်တော့ဘူး" လို့ ကတိပေးလိုက်တာဟာ အကောင်းဆုံး ကုစားနည်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Reset Button):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အိပ်ရာဝင်ခါနီးမှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) အမှားကို ဝန်ခံပါ (Acknowledge): ဒီနေ့ ငါ ဘာမှားခဲ့လဲ။ "ဟုတ်တယ်... ငါ ဒေါသထွက်ခဲ့မိတယ်"။ ရိုးရိုးသားသား လက်ခံလိုက်ပါ။

(၂) သင်ခန်းစာ ယူပါ (Learn): "ဘာလို့ မှားတာလဲ။ သတိလွတ်သွားလို့"။ ဒါပဲ။ သင်ခန်းစာ ရပြီ။

(၃) အစက်ချပါ (Put a Period): ဝါကျတစ်ကြောင်း ဆုံးရင် ပုဒ်မ ချသလို၊ ဒီကိစ္စကို ဒီနေရာမှာ အဆုံးသတ်လိုက်ပါ။ "ပြီးပြီ... နောက်မလုပ်ဘူး"။

(၄) ပြန်ကြည့်ပါ (Observe the Fading): စိတ်ထဲက လေးလံမှု လျော့သွားလား ကြည့်ပါ။ လျော့သွားရင် အဲဒီ "ပေါ့ပါးမှု" (Peace) ကို အာရုံပြုပြီး အိပ်စက်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ အတိတ်က အမှားကြောင့် ရှေ့မဆက်နိုင် ဖြစ်နေတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အကြောင်းပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လက်မှတ်ရောင်းဌာနမှာ "မစု" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ မစုက အရမ်း တိကျသေချာတဲ့သူပါ။ ဒါပေမယ့် တစ်ရက်မှာတော့ လူရှုပ်နေတုန်း သူ အာရုံနောက်ပြီး လက်မှတ်စာရင်း ပေါင်းတာ မှားသွားတယ်။ ပိုက်ဆံ (၅) သောင်းလောက် လိုနေတယ်။ ညနေ စာရင်းချုပ်တော့မှ သိတယ်။ သူက ချက်ချင်း သူ့ပိုက်ဆံနဲ့ သူ ပြန်စိုက်လိုက်ပါတယ်။ ပိုက်ဆံကိစ္စက ပြီးသွားပါပြီ။

ဒါပေမယ့် မစုရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မပြီးဘူး။ "ငါ ညံ့တယ်၊ ငါ့ကြောင့် ပြတိုက် နာမည်ပျက်နိုင်တယ်၊ လူကြီးတွေ ငါ့ကို မယုံတော့ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" ဆိုပြီး ညဘက် အိပ်မပျော်ဘူး။ (ဒါ Rumination Loop ပေါ့)။ နောက်ရက်တွေကျတော့ သူက အလုပ်လုပ်ရမှာ ကြောက်နေတယ်။ လက်မှတ်ရောင်းရင် လက်တွေ တုန်နေတယ်။ မှားမှာ ကြောက်လို့ ထပ်ခါထပ်ခါ စစ်နေတော့ ဧည့်သည်တွေ စောင့်ရပြီး တန်းစီတာ ရှည်ကုန်ရော။ သူ့ရဲ့ "ကုက္ကုစ္စ" က လက်ရှိအလုပ်ကိုပါ ဖျက်ဆီးနေပြီ။

ဒီကိစ္စကို တွေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T211" (Incident Review & Psychological Safety Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.8" (Non-Punitive Error Reporting) ကို ကိုးကားပြီး မစုကို နှစ်သိမ့်ရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ရိုးသားစွာ မှားယွင်းမှု (Honest Mistake) များကို ပြစ်ဒဏ်မပေးရ။ သင်ခန်းစာယူပြီး လုပ်ငန်းစဉ် ပြုပြင်ရန်သာ ဖြစ်သည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မစုကို ခေါ်ပြီး ပြောပြတယ်။ "မစု... သမီး ပိုက်ဆံစိုက်လိုက်တာနဲ့ တာဝန်ကျေပြီ။ ဒါပေမယ့် သမီး အခု စိုးရိမ်နေတာက အပိုပဲ။ အဲဒီ စိုးရိမ်စိတ်က ပြတိုက်ကို အကျိုးမပြုဘဲ၊ သမီးရဲ့ ကျန်းမာရေးကိုပဲ ထိခိုက်စေတယ်"။

ပြီးတော့ T211 ဇယားကွက်မှာ ရေးခိုင်းတယ်။ "အမှားက ဘာလဲ - ငွေစာရင်းမှားတာ။ သင်ခန်းစာက ဘာလဲ - လူရှုပ်ရင် ဖြည်းဖြည်းလုပ်မယ်။"

ဒါပါပဲ။ ရေးပြီးတာနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းက "ကဲ... ဒီစာရွက်ကို ဖိုင်ထဲထည့်လိုက်ပြီ။ ဒီကိစ္စ ဒီမှာ ပြီးပြီ။ မနက်ဖြန် စာမျက်နှာသစ် ဖွင့်မယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။

မစုလည်း စိတ်ထဲက အလုံးကြီး ကျသွားသလို ခံစားရတယ်။ "Policy" က သူ့ကို အကာအကွယ် ပေးထားမှန်း သိလိုက်ရတော့ ယုံကြည်မှု ပြန်ရလာတယ်။ နောက်ပိုင်း သူ အလုပ်လုပ်တာ ပိုသွက်လက်လာတယ်။ ဒါဟာ "Case-2527" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Error" (အမှား) ကို "Guilt" (အပြစ်) အဖြစ် မပြောင်းလဲဘဲ၊ "Growth" (တိုးတက်မှု) အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့ နည်းလမ်းပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကုက္ကုစ္စ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ပြီးပြီးသား အတိတ်ကို ပြန်တွေးပြီး ပူလောင်ရတာ၊ နောင်တတွေနဲ့ အိပ်မပျော် စားမဝင် ဖြစ်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ ကောင်းမှ ဖြစ်မယ်၊ ငါ အမှားမလုပ်ရဘူး" ဆိုတဲ့ မာန၊ အတိတ်ကို ပြုပြင်ချင်တဲ့ တဏှာ၊ အမှန်တရား (အနိစ္စ) ကို မသိတဲ့ မောဟတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: အတိတ်ဆိုတာ ပြန်ပြင်လို့ မရတော့ဘူး၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာသာ ပြုပြင်ခွင့်ရှိတယ်လို့ သိမြင်ပြီး၊ နောင်တကင်းစင်ကာ အေးချမ်းသွားသော စိတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: စိတ်ပူပန်မှု ဖြစ်တိုင်း သတိကပ်ပြီး ရှုမှတ်တဲ့ သတိပဋ္ဌာန် လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်၊ နျူကလီးယား စမ်းသပ်မှု ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဆက်စပ်သော နေ့ရက် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးစေမည့် လက်နက်များ ပပျောက်ပါစေ"။ ထို့အတူ သူတော်ကောင်းများ၏ စိတ်နှလုံးတွင်လည်း "ကုက္ကုစ္စ" တည်းဟူသော ပေါက်ကွဲတတ်သည့် အကုသိုလ်လက်နက်များ ကင်းစင်ပပျောက်ကြပါစေ။ အတိတ်၏ အရိပ်ဆိုးများမှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်၏ ကြည်လင်သော အလင်းရောင်အောက်တွင် အေးချမ်းစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးမှာ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ကုက္ကုစ္စ အားလုံး ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်၊ ၂၀၂၃