နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်၊ ၂၀၂၃- မစ္ဆရိယ (Stinginess) နှင့် ရှားပါးမှုစိတ်ဓာတ် (Scarcity Mindset)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်၊ ၂၀၂၃- မစ္ဆရိယ (Stinginess) နှင့် ရှားပါးမှုစိတ်ဓာတ် (Scarcity Mindset)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်နေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့တော့ ထူးထူးခြားခြား လှုပ်ရှားမှုတွေ ရှိတတ်ကြပါတယ်။ အချို့ဒေသတွေမှာ ဒီရက်ပိုင်းကို "ခွေးများနေ့" (National Dog Day) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သစ္စာရှိတဲ့ မိတ်ဆွေတွေအဖြစ် ဂုဏ်ပြုကြတာမျိုး ရှိပါတယ်။ ခွေးလေးတွေဟာ သခင်အပေါ်မှာ သိပ်သစ္စာရှိကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့မှာ အားနည်းချက် တစ်ခုရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ အရိုးတစ်ချောင်း ရပြီဆိုရင် ဘယ်သူ့ကိုမှ ပေးမကိုင်တော့ဘူး။ "ဝေါ... ဝေါ" နဲ့ ဟောင်ပြီး ကာကွယ်တော့တာပဲ။ ကိုယ့်ဘေးနားက ခွေးချင်းလည်း မကျွေးဘူး။ ဒါဟာ တိရစ္ဆာန်ရဲ့ သဘာဝ "မစ္ဆရိယ" (ဝန်တိုမှု) ပါပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေမှာလည်း တစ်ခါတလေ ဒီလိုစိတ်မျိုး ဝင်လာတတ်တယ်။ ကိုယ့်ပစ္စည်း၊ ကိုယ့်နေရာ၊ ကိုယ့်ပညာကို သူများရသွားမှာ စိုးရိမ်ပြီး "ဝှက်" ထားချင်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ ခွေးလေးတွေရဲ့ "သစ္စာရှိမှု" ကိုတော့ အတုယူပြီး၊ "ဝန်တိုမှု" ကိုတော့ ပယ်စွန့်နိုင်ကြပါစေ၊ သစ္စာရှိသော မိတ်ဆွေကောင်းများနှင့် လက်တွဲ၍ လောကအကျိုး သယ်ပိုးနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မစ္ဆရိယ" (Macchariya) လို့ ခေါ်တဲ့ ဝန်တိုခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာ၊ စီးပွားရေးပညာမှာ ပြောကြတဲ့ "Scarcity Mindset" (ရှားပါးမှု စိတ်ဓာတ်) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ "လောဘ" နဲ့ "မစ္ဆရိယ" က မတူဘူးနော်။ လောဘက မရှိသေးတာကို လိုချင်တာ (လက်ကို ဆန့်တန်းတာ)။ မစ္ဆရိယက ရှိပြီးသားကို မကုန်စေချင်တာ၊ သူများကို မပေးချင်တာ (လက်ကို ဆုပ်ထားတာ)။ "ငါ့ဟာ... ငါ့ဟာ... ဘယ်သူ့မှ မပေးဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်ပူလောင်မှုကြီးပေါ့။ ဒီစိတ်ဟာ လူကို သိပ်ကျဉ်းကျပ်စေပါတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ ကျဉ်းကျပ်နေတဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို ဖြေလျှော့မလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျယ်ပြန့်သွားအောင်၊ ဆုပ်ကိုင်ထားတာတွေ လျော့ကျသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ဝန်တိုခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ့ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်တဲ့ "စာဂါနုဿတိ" (Recollection of Generosity) ကို ပွားများရမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ လက်နှစ်ဖက်ကို တင်းနေအောင် ဆုပ်ထားကြည့်လိုက်ပါ။ လက်သီးဆုပ်ထားတဲ့အခါ လက်မောင်းကြွက်သားတွေ တင်းနေမယ်၊ စိတ်ထဲမှာလည်း မွန်းကြပ်မှု ရှိမယ်။ အခု... အဲဒီ လက်သီးဆုပ်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြေလျှော့လိုက်ပါ။ လက်ဖဝါးကို ဖြန့်လိုက်ပါ။ "လွှတ်လိုက်ပြီ... ပေးကမ်းလိုက်ပြီ... စွန့်ကြဲလိုက်ပြီ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ လက်သီးဆုပ်ထားတုန်းက ခံစားရတဲ့ "တင်းအား" (Tension) နဲ့၊ လက်ဖြန့်လိုက်တဲ့အခါ ခံစားရတဲ့ "ပေါ့ပါးမှု" (Relief) ကို ယှဉ်ကြည့်ပါ။ "မစ္ဆရိယဆိုတာ ဆုပ်ထားလို့ ပူတာ၊ စာဂဆိုတာ လွှတ်လိုက်လို့ အေးတာ" ဆိုတဲ့ သဘောကို (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး အနည်းငယ် ပေါ့ပါးသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Behavioral Economics" (အပြုအမူဆိုင်ရာ စီးပွားရေးပညာ) နဲ့ "Evolutionary Psychology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် စိတ်ပညာ) က ဒီ "ဝန်တိုစိတ်" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ ရှေးကျောက်ခေတ်ကာလတုန်းက လူသားတွေဟာ အစာရေစာ ရှားပါးတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ နေခဲ့ရတယ်။ ဒီနေ့ အမဲလိုက်လို့ ရပေမယ့် မနက်ဖြန် ရချင်မှ ရမယ်။ ဒါကြောင့် "ရတုန်း သိမ်းထား၊ သူများကို မပေးနဲ့" ဆိုတဲ့ "Hoarding Impulse" (စုဆောင်းသိုဝှက်လိုစိတ်) ဟာ မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) ထဲမှာ ပါလာတယ်။ ဒါဟာ အသက်ရှင်ဖို့အတွက် လိုအပ်ခဲ့လို့ပါ။

ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ အဲဒီ ဗီဇက "Loss Aversion" (ဆုံးရှုံးမှုကို အလွန်အမင်း ကြောက်ရွံ့ခြင်း) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဒုက္ခပေးနေပါတယ်။ နိုဘယ်ဆုရှင် စိတ်ပညာရှင် Daniel Kahneman က ဘာတွေ့ရှိလဲဆိုတော့... လူတွေဟာ ငွေ ၁၀၀ ရလို့ ပျော်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုထက်၊ ငွေ ၁၀၀ ပျောက်သွားလို့ ခံစားရတဲ့ နာကျင်မှုက နှစ်ဆ (2x) ပိုပြင်းထန်တယ်တဲ့။ ဒါကြောင့် လူတွေဟာ ရှိပြီးသားကို မပေးရက်ကြဘူး။ "Pain of Paying" (ပေးရတဲ့ နာကျင်မှု) ဆိုတာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Insula" (အင်ဆူလာ) လို့ခေါ်တဲ့ နာကျင်မှုကို ခံစားတဲ့ နေရာမှာ တကယ် မီးလင်းလာတာပါ။ သူများကို ပေးလိုက်ရရင် ကိုယ့်အသားကို လှီးထုတ်လိုက်သလို နာတယ်လို့ ဦးနှောက်က ထင်နေတာ။

နောက်ပြီး "Resource Hoarding" (အရင်းအမြစ်များကို သိုလှောင်ခြင်း) ဆိုတာ စိတ်ရောဂါ တစ်မျိုးအဖြစ်တောင် ရှိပါတယ်။ အိမ်မှာ မလိုတဲ့ ပစ္စည်းတွေ၊ ပလတ်စတစ်အိတ်တွေ၊ သတင်းစာဟောင်းတွေကို "တစ်နေ့ လိုလိုမယ်မယ်" ဆိုပြီး မပစ်ရက်၊ မပေးရက်ဘဲ သိမ်းထားတတ်ကြတယ်။ ဒါဟာ "Scarcity Mindset" (ကမ္ဘာကြီးမှာ အရာရာ ရှားပါးတယ်၊ ငါ့အတွက် မလောက်ငှဘူး) ဆိုတဲ့ အမှားယွင်းသော ယုံကြည်မှု (Cognitive Distortion) ကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဦးနှောက်က "ပေးလိုက်ရခြင်း" ကို "အန္တရာယ်" (Threat) တစ်ခုလို သဘောထားနေတယ်။ ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ တစ်ယောက်ယောက်ကို အလှူလုပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးလိုက်ရင် ချက်ချင်းပဲ "နေဦး... ဒါပေးလိုက်ရင် ငါ့ဖို့ ကျန်ပါ့မလား" ဆိုတဲ့ အတွေး (Resistance) ဝင်လာတာဟာ ဒီ ဦးနှောက်ယန္တရားကြောင့်ပါပဲ။ ဒါကို ကျော်လွှားဖို့ဆိုတာ သာမန် စိတ်ထားနဲ့ မရပါဘူး။ ဉာဏ်ပညာနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ဝီရိယ ပါမှ ရမှာပါ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "မစ္ဆရိယ" (Macchariya) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "မစ္ဆေရ ဘာဝေါ မစ္ဆရိယံ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "မိမိစည်းစိမ်ကို ဝှက်ထားတတ်၊ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော သဘောသည် မစ္ဆရိယ မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ မစ္ဆရိယရဲ့ လက္ခဏာက "လဒ္ဓါနံ ဝိသယ သမ္ပတ္တိနံ နိဂူဟန လက္ခဏာ" တဲ့။ ရပြီးသား စည်းစိမ်တွေကို လျှို့ဝှက်ထားချင်တဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ "ငါ့မှာ ရှိတာ ဘယ်သူမှ မသိစေနဲ့၊ သိရင် လာတောင်းကြလိမ့်မယ်" ဆိုပြီး ပစ္စည်းတွေကို ဝှက်တယ်၊ ပညာတွေကို ဝှက်တယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "တာသံ ယေဝ ပရေဟိ သာဓာရဏ ဘာဝ အက္ခမန ရသ" တဲ့။ ကိုယ့်ပစ္စည်းကို သူများနဲ့ ဆက်ဆံရမှာ၊ မျှဝေသုံးစွဲရမှာကို သည်းမခံနိုင်ဘူး။ ရေအိုးထဲမှာ ရေပြည့်နေပေမယ့် သူများခပ်သောက်မှာစိုးလို့ အဖုံးကို တင်းနေအောင် ပိတ်ထားတဲ့ လူနဲ့ တူတယ်။

ဘုရားရှင်က မစ္ဆရိယကို (၅) မျိုး ခွဲခြားပြတယ်။ ဒီအချက်က အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။

(၁) အာဝါသ မစ္ဆရိယ: ကျောင်းကန်၊ အိမ်၊ နေရာထိုင်ခင်းကို ဝန်တိုတာ။ "ငါ့နေရာကို ဘယ်သူမှ မလာနဲ့" ဆိုပြီး နေရာဦးတာ။

(၂) ကုလ မစ္ဆရိယ: ဆွေမျိုး၊ ဒကာ၊ ဒကာမကို ဝန်တိုတာ။ "ငါ့ဒကာက ငါ့ကိုပဲ လှူရမယ်၊ တခြားဘုန်းကြီးကို မလှူရဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်မျိုး။

(၃) လာဘ မစ္ဆရိယ: လာဘ်လာဘကို ဝန်တိုတာ။ "သူများတွေ လာဘ်ရမှာ မလိုလားဘူး၊ ငါပဲ ရချင်တယ်"။

(၄) ဝဏ္ဏ မစ္ဆရိယ: အဆင်း၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဝန်တိုတာ။ သူများလှတာ၊ သူများ နာမည်ကြီးတာကို မကြိုက်ဘူး။

(၅) ဓမ္မ မစ္ဆရိယ: တရား၊ ပညာကို ဝန်တိုတာ။ "ငါတတ်ထားတဲ့ ပညာကို သူများကို သင်မပေးဘူး၊ သင်ပေးလိုက်ရင် ငါ့ထက် တော်သွားလိမ့်မယ်" ဆိုတဲ့ "အာစရိယ မုဋ္ဌိ" (ဆရာစားချန်) စိတ်ထားမျိုး။

ဒီ (၅) မျိုးလုံးဟာ စိတ်ကို ကျဉ်းမြောင်းစေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "ဓမ္မ မစ္ဆရိယ" ဟာ သိပ်ကြောက်စရာ ကောင်းတယ်။ ပညာကို ဝှက်ထားရင် နောက်ဘဝကျရင် အ၊ နှမ်း၊ ထုံ၊ ထိုင်း ဖြစ်တတ်တယ်လို့ ဟောထားတယ်။ ရေဆိုတာ စီးဆင်းနေမှ သန့်ရှင်းသလို၊ ပညာနဲ့ ဥစ္စာဆိုတာလည်း မျှဝေနေမှ တန်ဖိုးရှိတာပါ။ ရေကန်ကြီးက ရေကို လက်ခံပြီး ပြန်မထုတ်ရင် ကြာလာတော့ ပုပ်သွားသလိုပါပဲ၊ မစ္ဆရိယများတဲ့ စိတ်ဟာလည်း ကြာရင် ပုပ်သိုးသွားတတ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "မစ္ဆရိယ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ မစ္ဆရိယကို "ကျဉ်းမြောင်းမှု" (Contraction) သို့မဟုတ် "တင်းအား" (Tension) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Stinginess):

သူငယ်ချင်းက ကိုယ့်ပစ္စည်းကို ငှားချင်တယ် ပြောတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): "မင်းရဲ့ စက်ဘီးလေး ခဏငှားပါ" ဆိုတဲ့ အသံကို ကြားလိုက်တယ်။ (သဒ္ဒါရုံ)။

(၂) သညာ (Perception): "ဒါ ငါ့စက်ဘီး၊ သူယူသွားရင် ပျက်စီးသွားလိမ့်မယ်" ဆိုတဲ့ အမှတ်သညာ ဝင်လာတယ်။

(၃) မစ္ဆရိယ (Reaction): ရင်ထဲမှာ "ဒိန်း" ခနဲ၊ "ရှုံ့" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ နှလုံးသွေးကြောတွေ ကျဉ်းသွားသလို ခံစားရတယ်။ လက်တွေ တင်းသွားတယ်။ "မပေးနိုင်ဘူး" လို့ ပြောချင်တဲ့ တွန်းအား (Impulse) ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ မစ္ဆရိယ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၄) ဒေါသ (Aversion): လာငှားတဲ့ လူကို စိတ်ကသိကအောက် ဖြစ်လာတယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

စက်ဘီးကို မကြည့်နဲ့။ လာငှားတဲ့ လူကို မကြည့်နဲ့။ ကိုယ့်ရင်ဘတ်ကို ကြည့်။

"တင်းတယ်... တင်းတယ်"၊ "ကျပ်တယ်... ကျပ်တယ်" လို့ ရှုပါ။

အဲဒီ မစ္ဆရိယကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ရဲ့ ကျဉ်းမြောင်းမှု၊ ရုပ်ရဲ့ တင်းမာမှုကို သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။

"ဪ... ပစ္စည်းမပါပါသွားခင်ကတည်းက ငါ့စိတ်က အရင် ဆင်းရဲနေပြီပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

ပြီးရင် စိတ်ထဲမှာ "လွှတ်လိုက်မယ်... လွှတ်လိုက်မယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ အသက်ပြင်းပြင်း ရှူထုတ်လိုက်ပါ။ အဲဒီ "တင်းအား" လျော့သွားတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးကို မြင်အောင်ကြည့်။ အဲဒါ "စာဂ" (Giving) ရဲ့ အရသာပါပဲ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "မဟာစာဂကြီး ၅ ပါး" (သား၊ သမီး၊ မယား၊ ဥစ္စာ၊ အသက် ကို စွန့်လှူခြင်း) ကို အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ တရားတော်တွေကို ဟောကြားရာမှာ "ဆရာစားချန်" မထားခဲ့ပါဘူး။ အကုန် ဖွင့်ချ ဟောကြားခဲ့တယ်။ အဲဒီ "ပွင့်လင်းသော စိတ်" (Open Mind) ကို ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် ယူလိုက်တာနဲ့ မိမိရဲ့ မစ္ဆရိယ တံခါးတွေ ပွင့်ထွက်သွားပြီး၊ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ပြီးသား ဖြစ်သွားပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The One-Item Gift):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ရုံးမှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) သေးသေးလေး စပေးပါ (Start Small): ကိုယ် သိပ်တန်ဖိုးထားတဲ့ ပစ္စည်းကြီးကို မပေးနိုင်ရင် နေပါစေ။ ရုံးက လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို မုန့်တစ်တောင့် ကျွေးတာ၊ ဒါမှမဟုတ် ဗဟုသုတ တစ်ခု မျှဝေတာလေး လုပ်ကြည့်ပါ။

(၂) ဝေဒနာကို ကြည့်ပါ (Watch the Feeling): ပေးလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ လက်က တွန့်နေသေးလား။ စိတ်က "နှမြော" နေသေးလား။ အဲဒီ "နှမြောစိတ်" (Attachment) ကို ဝိပဿနာ ရှုပါ။ "ဪ... ဒါ မစ္ဆရိယရဲ့ အမြီးအမောက်ပါလား"။

(၃) ပြောင်းလဲမှုကို မှတ်တမ်းတင်ပါ (Note the Shift): ပေးပြီးသွားလို့ တစ်ဖက်လူက ပြုံးသွားတဲ့အခါ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပေါ့ခနဲ ဖြစ်သွားတာကို သတိထား။ အဲဒီ "ပေါ့ပါးမှု" ကို မှတ်သားထားပါ။ နောက်တစ်ခါ ပေးဖို့ လွယ်သွားလိမ့်မယ်။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Resource Hoarding" (ပစ္စည်း သိုလှောင်ခြင်း) ကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို ပြဿနာတက်သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ စတိုခန်း (Store) မှာ တာဝန်ကျတဲ့ "မောင်လှိုင်" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်လှိုင်က စေတနာတော့ ရှိပါတယ်။ ပြတိုက်ပစ္စည်းတွေကို အရမ်း နှမြောတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ နှမြောပုံက လွဲနေတယ်။ အသစ်ရောက်လာတဲ့ တံမြက်စည်းတွေ၊ ဆပ်ပြာတွေ၊ ကွန်ပျူတာ စာရွက်တွေကို ဘယ်သူ့ကိုမှ ထုတ်မပေးဘူး။ "ဟောင်းတာတွေ ကုန်အောင်သုံးဦး၊ ဒါတွေက အရေးကြီးမှ သုံးမယ်" ဆိုပြီး သော့ခတ် သိမ်းထားတယ်။ (ဒါ "မစ္ဆရိယ" နဲ့ "Scarcity Mindset" ပေါင်းစပ်သွားတာ)။

ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... သန့်ရှင်းရေး ဝန်ထမ်းတွေက တံမြက်စည်း အကျိုးတွေနဲ့ လှည်းရတော့ ကြမ်းပြင်မပြောင်ဘူး။ ရုံးခန်းက စာရွက်မရှိလို့ အလုပ်တွေ ကြန့်ကြာကုန်တယ်။ စတိုခန်းထဲမှာတော့ ပစ္စည်းတွေ ပုံနေပြီး၊ အပြင်မှာတော့ "ရှားပါးမှု" (Artificial Scarcity) ဖြစ်နေတယ်။ ကြာတော့ စတိုခန်းထဲက စက္ကူတွေက စိုထိုင်းပြီး မှိုတက်ကုန်တယ်။ တံမြက်စည်းတွေက ပိုးထိုးကုန်တယ်။ သုံးလို့မရတော့ဘူး။ "မသုံးဘဲ ထားရင်း ပျက်စီး" ဆိုတာ ဒါပါပဲ။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သိသွားတော့ "Template T250" (Inventory & Resource Distribution Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 19, Article 19.1" (Resource Efficiency & Avoiding Hoarding) ကို ကိုးကားပြီး မောင်လှိုင်ကို သင်ကြားပေးရတယ်။

မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်၏ အရင်းအမြစ်များသည် သိမ်းဆည်းထားရန် မဟုတ်၊ ထိရောက်စွာ အသုံးပြုရန် (Utilization) ဖြစ်သည်။ လိုအပ်သောအချိန်တွင် မသုံးစွဲဘဲ သိုလှောင်ထားခြင်းသည် ဖြုန်းတီးခြင်း (Waste) ပင် ဖြစ်သည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်လှိုင်ကို ခေါ်ပြီး T250 ဇယားကွက်နဲ့ ရှင်းပြတယ်။ "မောင်လှိုင်... မင်းက ပြတိုက်ကို ချစ်လို့ နှမြောတာ ဦးပဉ္ဇင်း သိတယ်။ ဒါပေမယ့် ပစ္စည်းဆိုတာ သုံးမှ တန်ဖိုးရှိတာ။ မင်းက သော့ခတ်ထားတော့ ဒီပစ္စည်းတွေက 'အသေ' ဖြစ်နေတယ်။ သူတို့ကို 'အရှင်' ဖြစ်အောင် လွှတ်ပေးလိုက်စမ်းပါ" လို့။

ပြီးတော့ "လာဘ မစ္ဆရိယ" အကြောင်း ဟောပြတယ်။ "ကိုယ့်စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်မှာ ရှိတဲ့ ပစ္စည်းကို သူများလက်ထဲ ရောက်သွားမှာ ဝန်တိုနေရင်၊ အဲဒါ မစ္ဆရိယပဲ။ အဲဒီစိတ်က မင်းကို ပူလောင်စေတယ် မဟုတ်လား" လို့ မေးလိုက်တယ်။

မောင်လှိုင်က ဝန်ခံတယ်။ "ဟုတ်ပါတယ် ဘုရား... ပစ္စည်းတွေ လျော့သွားရင် ကျွန်တော် တာဝန်မကင်းဖြစ်မှာ ကြောက်လို့ပါ"။

"မကြောက်နဲ့... လိုအပ်လို့ သုံးတာ အပြစ်မရှိဘူး။ ပုပ်သိုးသွားမှ အပြစ်ရှိတာ"။

အဲဒီနောက်ပိုင်း မောင်လှိုင်ဟာ သော့တွေ ဖွင့်ပေးလိုက်တယ်။ ဝန်ထမ်းတွေ လိုအပ်တာကို စနစ်တကျ ထုတ်ပေးတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုလုံး သန့်ရှင်းသပ်ရပ်ပြီး လုပ်ငန်းတွေ တွင်ကျယ်လာတယ်။ မောင်လှိုင်ရဲ့ မျက်နှာလည်း အရင်လို မှိုရနံ့ မနံတော့ဘဲ၊ ကြည်လင်လာတယ်။ ဒါဟာ "Case-2526" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Hoarding" (သိုလှောင်ခြင်း) ကို "Management" (စီမံခန့်ခွဲခြင်း) နဲ့ လဲလှယ်လိုက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မစ္ဆရိယ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ရှိပြီးသား ပစ္စည်းကို စွဲလမ်းပြီး ပူလောင်ရတာ၊ သူများကို မပေးရက်လို့ စိတ်ကျဉ်းကျပ်ရတာ၊ ပစ္စည်းတွေ ပျက်စီးမှာ ကြောက်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ့ဟာ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ၊ မကုန်ခန်းစေချင်တဲ့ မစ္ဆရိယ (Stinginess)၊ မလောက်ငှဘူးလို့ ထင်တဲ့ မောဟ (Scarcity Delusion) တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ဝန်တိုစိတ်တွေ ကင်းစင်ပြီး၊ စွန့်ကြဲပေးကမ်းခြင်းဖြင့် ရရှိလာတဲ့ စိတ်၏ ပေါ့ပါးမှု၊ လွတ်လပ်မှု၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မစ္ဆရိယကို ပယ်သတ်ဖို့အတွက် "စာဂ" (Giving) ကို လေ့ကျင့်တာ၊ အနိစ္စသဘောကို ရှုမှတ်တဲ့ ဝိပဿနာလမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်၊ ခွေးများနေ့နဲ့ တွဲဖက်ထားတဲ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး သစ္စာရှိသော မိတ်ဆွေကောင်းများ ရရှိကြပါစေ"။ ခွေးလေးများကဲ့သို့ သစ္စာတရားကို တန်ဖိုးထားနိုင်သော်လည်း၊ အရိုးတစ်ချောင်းကို ကိုက်ချီထားသကဲ့သို့သော "မစ္ဆရိယ" စိတ်ကိုတော့ စွန့်လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။ မိမိပိုင်ဆိုင်သော ဥစ္စာ၊ ပညာ၊ ခွန်အားများကို လောကအတွက် ရက်ရောစွာ မျှဝေခြင်းဖြင့်၊ မကုန်ခမ်းနိုင်သော ကုသိုလ်ရွှေအိုးကြီးများကို တည်ဆောက်ကာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်၊ ၂၀၂၃