နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ - ဣဿာ (Envy) နှင့် လုပ်ငန်းခွင် ယှဉ်ပြိုင်မှု စိတ်ပညာ (Workplace Jealousy & Status Anxiety)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ - ဣဿာ (Envy) နှင့် လုပ်ငန်းခွင် ယှဉ်ပြိုင်မှု စိတ်ပညာ (Workplace Jealousy & Status Anxiety)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့တွေအရ ဒီနေ့ကို "ကျွန်စနစ် ပပျောက်ရေးနေ့" အဖြစ် အချို့သော ဒေသတွေမှာ သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ကို သံခြေချင်းခတ်ပြီး ခိုင်းစေမှ ကျွန်ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံးက ကိလေသာတရားတွေရဲ့ ခိုင်းစေမှုကို ခံနေရရင်၊ သူများကောင်းစားတာကို ကြည့်ပြီး မနေနိုင် မထိုင်နိုင် ပူလောင်နေရရင် အဲဒါလည်း "စိတ်ကျွန်" ဖြစ်နေတာပါပဲ။ အထူးသဖြင့် "မနာလိုဝန်တိုမှု" ဆိုတဲ့ သံခြေချင်းက လူကို အင်မတန် ကျဉ်းကျပ်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ ဣဿာမစ္ဆရိယ တည်းဟူသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ၊ သူတစ်ပါး အောင်မြင်မှုကို ဝမ်းမြောက်နိုင်သော "မုဒိတာ" စိတ်ဖြင့် လွတ်လပ်ပေါ့ပါးစွာ ရှင်သန်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဣဿာ" (Issa) လို့ ခေါ်တဲ့ သူတစ်ပါး စည်းစိမ်ကို ငြူစူခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာမှာ ပြောကြတဲ့ "Status Anxiety" (လူမှုအဆင့်အတန်းကြောင့် စိုးရိမ်သောကရောက်ခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူ့လောကမှာ၊ အထူးသဖြင့် ရုံးတွေ၊ လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ လူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ပြိုင်ဆိုင်ကြတယ်။ ကိုယ့်လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ရာထူးတက်သွားရင် ဝမ်းသာပေးရမယ့်အစား ရင်ထဲမှာ "အောင့်" ခနဲ ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ "သူက ဘာမို့လို့လဲ၊ ငါ့လောက် မတော်ပါဘူး" ဆိုပြီး တွေးမိတတ်ကြတယ်။ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ သိပ်ကြောက်ဖို့ကောင်းတယ်။ သူက အပြင်က လူကို မဖျက်ဆီးဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားကို အရင်ဆုံး မီးရှို့ပစ်လို့ပါပဲ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ မနာလိုဝန်တိုစိတ်ကို ဘယ်လို ကုစားမလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျယ်ပြန့်သွားအောင်၊ သူတစ်ပါး ကောင်းစားတာကို ကြည့်ပြီး ပြုံးနိုင်အောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "မနာလိုခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ့ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဆေးဖြစ်တဲ့ "မုဒိတာ" (Appreciative Joy) ကို ပွားများရမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကိုယ့်ထက် အောင်မြင်နေတဲ့သူ၊ ရာထူးတက်သွားတဲ့သူ၊ စီးပွားတက်နေတဲ့သူ တစ်ယောက်ယောက်ကို စိတ်အာရုံထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ပထမတော့ စိတ်ထဲမှာ နည်းနည်း ခွကျကျ ဖြစ်ချင် ဖြစ်မယ်။ ဒါပေမယ့် ကြိုးစားပြီး နှလုံးသွင်းကြည့်ပါ။ "သူ အခုလို အောင်မြင်တာဟာ သူ့ရဲ့ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယကြောင့်ပါလား"။ "သူ့ရဲ့ အောင်မြင်ခြင်းသည် ငါ့အတွက် ဝမ်းမြောက်စရာပါလား"။ သူ့ရဲ့ ပျော်ရွှင်နေတဲ့ မျက်နှာလေးကို ကြည့်ပြီး "ဝမ်းသာပါတယ်... ဝမ်းသာပါတယ်... ဆက်လက် အောင်မြင်ပါစေ" လို့ (၁) မိနစ်လောက် စိတ်ပါလက်ပါ မေတ္တာပို့ကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး အနည်းငယ် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Evolutionary Psychology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် စိတ်ပညာ) နဲ့ "Social Neuroscience" (လူမှုရေး နျူရိုသိပ္ပံ) က ဒီ "မနာလိုစိတ်" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... လူသားတွေဟာ "Social Comparison" (လူမှုရေး နှိုင်းယှဉ်ခြင်း) ပြုလုပ်တတ်တဲ့ သတ္တဝါတွေတဲ့။ ရှေးခေတ် ကျောက်ခေတ်ကာလတုန်းက အစာရေစာ ရှားပါးတော့ ကိုယ့်အနားကလူ ကိုယ့်ထက် ပိုရသွားရင် ကိုယ်ငတ်မယ့် အန္တရာယ် ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးနှောက်က "သူများရတာကို ကြည့်ပြီး စိုးရိမ်ပါ" ဆိုတဲ့ ပရိုဂရမ် (Program) ကို ထည့်ပေးထားတာ။

ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ အဲဒီ ပရိုဂရမ်က ဒုက္ခပေးနေပြီ။ နျူရိုသိပ္ပံပညာရှင်တွေက စမ်းသပ်ကြည့်တဲ့အခါ... လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ပြိုင်ဘက် (Rival) အောင်မြင်တာကို မြင်လိုက်ရတဲ့အချိန်မှာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Anterior Cingulate Cortex" (ACC) ဆိုတဲ့ နေရာမှာ မီးလင်းလာတယ်တဲ့။ အံ့သြစရာကောင်းတာက အဲဒီနေရာဟာ "ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု" (Physical Pain) ဖြစ်ရင် လင်းတဲ့နေရာနဲ့ အတူတူပဲ။ ဆိုလိုတာက သူများ ကောင်းစားတာကို မြင်ရရင် စိတ်ထဲမှာ "နာ" တယ် ဆိုတာ တင်စားပြောတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဦးနှောက်က တကယ်ကို နာကျင်မှုအဖြစ် မှတ်ယူတာပါ။

နောက်ပြီး "Schadenfreude" ဆိုတဲ့ စိတ်ပညာ ဝေါဟာရ တစ်ခုရှိတယ်။ အဲဒါက "သူများ ဒုက္ခရောက်ရင် ကိုယ်က ကျိတ်ပြီး ဝမ်းသာတဲ့စိတ်" ကို ခေါ်တာ။ ပြိုင်ဘက် ဒုက္ခရောက်တာကို မြင်ရင် ဦးနှောက်ရဲ့ "Ventral Striatum" ဆိုတဲ့ ဆုချီးမြှင့်တဲ့ နေရာကနေ Dopamine တွေ ထွက်လာတယ်တဲ့။ ကြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား။ လူ့စိတ်ဟာ ဒီလောက်ထိ ယုတ်ညံ့တဲ့ အလုပ်ကို ဇီဝကမ္မသဘောအရ လုပ်ဆောင်နေတာ။ ဒါကို စီးပွားရေးပညာမှာတော့ "Zero-sum Game" (သူရရင် ငါရှုံးမယ်) ဆိုတဲ့ အယူအဆလို့ ခေါ်ပါတယ်။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ မနာလိုခြင်းဆိုတာ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "နာကျင်မှု" တစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီ နာကျင်မှုကို ကုစားဖို့အတွက် တချို့လူတွေက သူများကို လိုက်တိုက်ခိုက်ကြတယ်။ "Crab Bucket Theory" (ကဏန်းတောင်း သီအိုရီ) လိုပေါ့။ တောင်းထဲမှာ ကဏန်းတွေ အများကြီး ထည့်ထားရင် အဖုံးဖုံးစရာ မလိုဘူးတဲ့။ တစ်ကောင်က အပေါ်ကို တက်ဖို့ ကြိုးစားရင်၊ ကျန်တဲ့ ကောင်တွေက သူ့ခြေထောက်ကို ဆွဲချလိမ့်မယ်။ ဘယ်သူမှ အပြင်မရောက်စေရဘူး ဆိုတဲ့ သဘောပေါ့။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူ့လောကမှာလည်း ဒီလို "ကဏန်းစိတ်ဓာတ်" တွေ များနေရင် တိုင်းပြည်လည်း မတိုးတက်၊ သာသနာလည်း မတိုးတက်နိုင်ပါဘူး။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "ဣဿာ" (Issa) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ဣဿတီတိ ဣဿာ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "သူတစ်ပါး၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ငြူစူတတ်၊ မကြည့်ရှုနိုင် ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဣဿာ မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ ဣဿာရဲ့ လက္ခဏာက "ပရသမ္ပတ္တိ ဥဿူယန လက္ခဏာ" တဲ့။ သူတစ်ပါး စည်းစိမ်ကို မြင်ရင် မျက်နှာမဲ့တယ်၊ မကြည့်ချင်ဘူး၊ ရင်ထဲမှာ ပူလောင်တယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "တတော ဝိမုခဘာဝ ရသ" တဲ့။ အဲဒီ စည်းစိမ်ရှင်အပေါ်မှာ မျက်နှာလွှဲတယ်။ မခေါ်ချင် မပြောချင် ဖြစ်လာတယ်။ ပိုဆိုးတာက "တတ္ထာနိစ္ဆန ပစ္စုပဋ္ဌာန" တဲ့၊ အဲဒီ စည်းစိမ်ကို ပျက်စီးစေချင်တဲ့ အခြင်းအရာနဲ့ ပေါ်လာတယ်။ "ဒီကောင် ပြုတ်ကျသွားရင် ကောင်းမယ်"၊ "ဒီဆိုင် ပိတ်သွားရင် ကောင်းမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်မျိုးပေါ့။

ဣဿာဟာ "ဒေါသ" အုပ်စုဝင် စေတသိက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူက တစ်ယောက်တည်း မလာဘူး။ "မစ္ဆရိယ" (ဝန်တိုမှု) နဲ့ တွဲလာတတ်တယ်။ ဣဿာက "သူများ မရစေချင်တာ"၊ မစ္ဆရိယက "ကိုယ့်ဟာ မပေးချင်တာ"။ ဒီနှစ်ကောင် ပေါင်းလိုက်ရင် စိတ်နှလုံးဟာ မီးလောင်တိုက်သွင်းသလို ပူလောင်နေတော့တာပဲ။ ဘုရားရှင်က "ဣဿာ မစ္ဆရိယ သံယောဇဉ် နှောင်ဖွဲ့ခံရသူသည် ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာတို့ကို ဖူးမြော်ခွင့် မရနိုင်" လို့ ဟောထားပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတော်ကောင်းတွေရဲ့ အောင်မြင်မှုကို မြင်ရင်တောင် မနာလိုစိတ် ဖြစ်နေတတ်လို့ပါပဲ။

ကဲ... အခု ဒီ "ဣဿာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ဣဿာကို "ငါ မနာလိုဘူး" လို့ မငြင်းနဲ့။ "ဪ... ဣဿာဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်နေပါလား" လို့ လက်ခံပြီး ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Envy):

လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် တစ်ယောက် ဆုရတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): သူတစ်ပါးရဲ့ အောင်မြင်မှု၊ ရာထူးတက်မှု၊ ချီးကျူးခံရမှု (ရူပါရုံ/သဒ္ဒါရုံ)။

(၂) ဒေါမနဿ (Feeling): ရင်ထဲမှာ "အောင့်" ခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ မကျေနပ်မှု။ (ဒေါသနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ဝေဒနာ)။

(၃) ဣဿာ (Reaction): "ဘာလို့ သူလဲ၊ ငါက သူ့ထက် တော်ရဲ့သားနဲ့" ဆိုပြီး နှိုင်းယှဉ်ပြီး ပူလောင်လာတယ်။ အဲဒီ ပူလောင်မှုဟာ ဣဿာ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၄) ဒေါသ (Aversion): အဲဒီလူကို မြင်ရင် စိတ်တိုလာတယ်။ အပြစ်ရှာချင်လာတယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

"ပူတယ်... ပူတယ်" လို့ ရင်ထဲက ခံစားမှုကို ရှုပါ။

ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးခွန်းထုတ်ပါ... "ဒီမီးက ဘယ်သူ့ကို လောင်နေတာလဲ"။

ဟိုလူ့ကို လောင်တာလား၊ ကိုယ့်ကို လောင်တာလား။ ဟိုလူကတော့ ဆုရလို့ ပျော်နေတာ။ ကိုယ်ကတော့ ဒီမှာ ထမင်းမမြိန်၊ ဟင်းမမြိန် ဖြစ်နေတာ။ "ဪ... ဣဿာဆိုတာ ကိုယ့်အိမ်ကို ကိုယ်မီးရှို့တဲ့ တရားပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ မြင်လိုက်ပါ။

အဲဒီလို မြင်လိုက်တာနဲ့ စိတ်က "အို... မိုက်လှချည်လား" ဆိုပြီး ဣဿာကို လွှတ်ချလိုက်လိမ့်မယ်။ အစားထိုးအနေနဲ့ "မုဒိတာ" (Rejoicing) ကို သွင်းပေးလိုက်ပါ။ "သူ့ကံနဲ့ သူ ရတာပဲ၊ ဝမ်းသာပေးလိုက်ပါ" ဆိုပြီး စိတ်ကို ပြောင်းလိုက်ပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ကျွန်ပြုတတ်တဲ့ ကိလေသာစိတ်တွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ လွတ်လပ်တဲ့ ဗုဒ္ဓစိတ်ကို ခံယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ သတ္တဝါတွေ အားလုံးအပေါ်မှာ ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ် မရှိဘူး။ အားလုံးကို "ရင်ဝယ်သား" လို့ သဘောထားတယ်။ ကိုယ့်ညီအစ်ကို မောင်နှမ အောင်မြင်ရင် ဝမ်းသာသလိုမျိုး၊ သူတစ်ပါး အောင်မြင်ရင် ဝမ်းသာနိုင်တဲ့ "ဗုဒ္ဓစိတ်" ကို မွေးမြူတာဟာ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Congratulation Practice):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ရုံးမှာ တစ်ယောက်ယောက် ကောင်းစားတာ မြင်ရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) မျက်နှာကို စစ်ဆေးပါ (Check the Face): သူများကို ချီးကျူးတဲ့အခါ ကိုယ့်မျက်နှာက တကယ် ပြုံးနေလား၊ ဒါမှမဟုတ် မဲ့နေလား။ ဣဿာရှိရင် မျက်နှာက မဲ့ချင်နေတတ်တယ်။

(၂) စိတ်ထဲကနေ ဆုတောင်းပါ (Silent Blessing): ပါးစပ်က "ဂုဏ်ယူပါတယ်" လို့ ပြောရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ စိတ်ထဲကပါ "သူ ဒီထက်မက အောင်မြင်ပါစေ" လို့ တိတ်တိတ်လေး ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါ။ ဒါဟာ ဣဿာကို အမြစ်ဖြတ်တဲ့ နည်းလမ်းပဲ။

(၃) နှိုင်းယှဉ်မှုကို ဖြတ်ပါ (Cut the Comparison): "ငါကတော့ ဘာမှ မဟုတ်ပါဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေးဝင်လာရင် ဖြတ်ချလိုက်။ "သူ့လမ်း သူသွားတာ၊ ငါ့လမ်း ငါသွားတာ၊ ပန်းတိုင်ချင်း မတူဘူး" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းခွင် မနာလိုမှု (Workplace Jealousy) ကြောင့် ဘယ်လို ပြဿနာတွေ တက်တတ်သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာနမှာ "မောင်ညို" နဲ့ "မောင်ဖြူ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းနှစ်ယောက် ရှိတယ်။ နှစ်ယောက်လုံးက တော်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် မောင်ဖြူက လူချစ်လူခင် ပိုများပြီး နိုင်ငံခြား ပညာတော်သင်ဆု တစ်ခု ရသွားတယ်။ ဒီမှာတင် ပြဿနာ စတာပဲ။ မောင်ညိုရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဣဿာ" မီး တောက်လောင်လာတယ်။ "ငါက သူ့ထက် စီနီယာ ကျတယ်၊ ငါက ပိုတော်တယ်၊ ဘာလို့ သူရတာလဲ" ဆိုပြီး မကျေနပ်ဘူး။

မောင်ညိုက ဘာလုပ်လဲဆိုတော့... မောင်ဖြူ မရှိတဲ့အချိန် သူ့ရဲ့ ကွန်ပျူတာထဲက အရေးကြီးတဲ့ ဖိုင်တချို့ကို ဖျက်ပစ်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ အစည်းအဝေးမှာ "မောင်ဖြူက အလုပ်မပြီးဘူး" ဆိုပြီး တိုက်ခိုက်တယ်။ (ဒါ "Schadenfreude" နဲ့ "Crab Mentalities" ပေါ့)။ ပြတိုက်ရဲ့ လုပ်ငန်းတွေ နှောင့်နှေးကုန်တယ်။ ဝန်ထမ်းအချင်းချင်းလည်း အုပ်စုကွဲပြီး စိတ်ဝမ်းကွဲကုန်ကြတယ်။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ရိပ်မိတော့ "Template T216" (Jealousy & Interpersonal Conflict Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 16, Article 16.2" (Meritocracy & Non-Discrimination) ကို ကိုးကားပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ညိုကို ခေါ်ပြီး T216 ဇယားကွက် ပေးလိုက်တယ်။ အဲဒီ ဇယားမှာ "Trigger" (ဘာကို မကျေနပ်တာလဲ)၊ "Emotion" (ဘာခံစားရလဲ)၊ "Consequence" (အကျိုးဆက် ဘာဖြစ်လဲ) ဆိုတာ ပါတယ်။ မောင်ညိုက ရေးတယ်။ "မောင်ဖြူ ပညာတော်သင် ရသွားလို့ စိတ်ဆိုးတယ်"။

ဦးပဉ္ဇင်းက မေးတယ်။ "မောင်ညို... မောင်ဖြူ ပညာတော်သင် ရတာ ပြတိုက်အတွက် ကောင်းလား၊ ဆိုးလား"။

"ကောင်းပါတယ် ဘုရား"။

"ပြတိုက်အတွက် ကောင်းရင်၊ မင်းအတွက်ရော မကောင်းဘူးလား။ သူပြန်လာရင် မင်းကို ပြန်သင်ပေးမှာလေ"။

မောင်ညို ခေါင်းငိုက်စိုက် ကျသွားတယ်။ "တပည့်တော် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပဲ ကြည့်မိပါတယ်"။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ဆုံးမတယ်။ "မောင်ညို... မင်းက မောင်ဖြူကို ပြိုင်ဘက်လို့ မြင်နေသမျှ မင်း ပင်ပန်းနေမှာပဲ။ သူ့ကို 'အသင်းဖော်' (Teammate) လို့ မြင်လိုက်စမ်းပါ။ သူ့အောင်မြင်မှုက အသင်းရဲ့ အောင်မြင်မှုပဲ"။ အဲဒီနောက်ပိုင်း မောင်ညိုဟာ သူ့ရဲ့ ဣဿာစိတ်ကို လျှော့ချပြီး၊ မောင်ဖြူနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လာတယ်။ ဒါဟာ "Case-2525" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "ပြိုင်ဆိုင်မှု (Competition) ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (Collaboration) အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း" ဟာ အောင်မြင်မှုရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဣဿာ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: သူတစ်ပါး ကောင်းစားတာကို မြင်ပြီး ကိုယ့်မှာ ဆင်းရဲရတာ၊ ရင်ထဲမှာ ပူလောင်ရတာ၊ မနာလိုမှုကြောင့် အကုသိုလ်ပွားရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက ကိုယ်သာလျှင် အရာရာ ဖြစ်ချင်တဲ့ "မာန"၊ သူတစ်ပါးကို မရစေချင်တဲ့ "ဒေါသ/ဣဿာ"၊ ပြိုင်ဆိုင်လိုတဲ့ "တဏှာ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ဣဿာမီး ငြိမ်းအေးပြီး၊ မုဒိတာရေအေးဖြင့် အေးချမ်းသွားသော စိတ်အခြေအနေ၊ သူတစ်ပါး အောင်မြင်မှုကို ဝမ်းမြောက်နိုင်သော အရိယာစိတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဣဿာကို ပယ်သတ်ဖို့အတွက် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ ဆိုတဲ့ ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးကို ပွားများအားထုတ်တာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်၊ ကျွန်စနစ် ပပျောက်ရေး အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး တဏှာကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ"။ ဣဿာမစ္ဆရိယ တည်းဟူသော သံခြေချင်းများကို ရိုက်ချိုးပြီး၊ လွတ်လပ်သော မုဒိတာစိတ်ဖြင့် လောကကြီးကို အလှဆင်နိုင်ကြပါစေ။ သူတစ်ပါး၏ အောင်မြင်မှုကို မိမိ၏ အောင်မြင်မှုကဲ့သို့ ဝမ်းမြောက်နိုင်ကာ၊ နောက်ဆုံးမှာ ကိလေသာကျွန်ဘဝမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃