နှပ် (သိင်္ဃာဏိကာ) နှင့် အသက်ရှူခြင်း (Snot & Breathing: The Filter of Life)

 

Day 62 Mar 3 နှပ် (သိင်္ဃာဏိကာ) နှင့် အသက်ရှူခြင်း (Snot & Breathing: The Filter of Life)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

"ဦးနှောက်မှ ယိုစီးကျလာသကဲ့သို့ နှာခေါင်းပေါက်အတွင်း၌ ပြည့်လျက်တည်ရှိသော၊ နုသော ထန်းသီးဆံကဲ့သို့ ဖြူသော အဆင်းရှိသော 'သိင်္ဃာဏိကာ' မည်သည့် နှပ်၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ နှာခေါင်းသည် လေ၏ တံခါးပေါက်ဖြစ်သကဲ့သို့ သတိသည် နိဗ္ဗာန်၏ တံခါးပေါက်ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ နှာခေါင်းဝကို စင်ကြယ်အောင် ထားလျက်၊ ဝင်လေထွက်လေကို အနှောင့်အယှက်ကင်းစွာ ရှုမှတ်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ၂၆ ခုမြောက် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ "နှပ်" (သိင်္ဃာဏိကာ) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။

လူတွေက နှပ်ဆိုရင် ရွံကြတယ်၊ ညစ်ပတ်တယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ ကလေးလေးတွေ နှပ်ချေးတွဲလောင်း ဖြစ်နေရင် မကြည့်ချင်ကြဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီ "နှပ်" ဆိုတဲ့ အရာသာ မရှိရင် ဦးဇင်းတို့ ရှူလိုက်တဲ့ လေထဲက ဖုန်တွေ၊ ရောဂါပိုးတွေဟာ အဆုတ်ထဲကို တန်းပြီး ဝင်သွားမှာပါ။

နှပ်ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ "Air Filter" (လေစစ်) ပါပဲ။ သူက ကားအင်ဂျင်မှာ တပ်ထားတဲ့ လေစစ်လိုမျိုး၊ အဆုတ်ထဲကို သန့်ရှင်းတဲ့ လေရောက်အောင် စစ်ထုတ်ပေးတယ်။

ဒီနေ့တော့ ဒီ "နှပ်" (သိင်္ဃာဏိကာ) ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် နှာခေါင်းနှင့် လည်ချောင်း ဆေးပညာ (ENT) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီပျစ်ချွဲချွဲ အရာကနေ ဝိပဿနာဉာဏ် ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။

ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ပါဠိတော်မှာ "အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ... သိင်္ဃာဏိကာ" (ဤခန္ဓာကိုယ်၌ နှပ်သည် ရှိ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။

အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်များက နှပ်၏ သဘောကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ -

သဏ္ဌာန (Shape): နှာခေါင်းပေါက်၌ ပြည့်လျက်နေသော ပုံသဏ္ဍာန်ရှိသည်။

ဝဏ္ဏ (Color): နုသော ထန်းသီးဆံကဲ့သို့ ဖြူသော အဆင်းရှိသည်။

အာသယ (Origin): ရှေးကျမ်းများက ဦးနှောက်မှ ယိုစီးကျလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ (သိပ္ပံနည်းအရတော့ နှာခေါင်းတွင်း အမြှေးပါး Mucous Membrane မှ ထုတ်လုပ်သည်)။ လူသည် ငိုသောအခါ၊ သို့မဟုတ် အစာမကြေသောအခါ၊ အအေးမိသောအခါ နှပ်တို့ ယိုစီးကျလာတတ်သည်။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ ENT ဆေးပညာ ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် နှပ် (Mucus) ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ပထမဆုံး ကာကွယ်ရေး စည်းရိုး (First Line of Defense) ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။

သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကြည့်ရအောင်။

၁။ Filter Mechanism (စစ်ထုတ်ခြင်း): နှာခေါင်းထဲမှာ အမွှေးနုလေးတွေ (Cilia) ရှိပါတယ်။ နှပ်တွေက အဲဒီ အမွှေးနုလေးတွေပေါ်မှာ ဖုံးအုပ်ထားပြီး၊ လေထဲက ဖုန်မှုန့်တွေ၊ ဘက်တီးရီးယားတွေကို ဖမ်းကပ်ထားလိုက်ပါတယ်။

၂။ Humidification (အစိုဓာတ်ပေးခြင်း): နှပ်က ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေခြောက်တွေကို စိုစွတ်အောင် လုပ်ပေးတယ်။ ဒါမှ အဆုတ်က လေအိတ်လေးတွေ မခြောက်သွေ့မှာပါ။

၃။ Immune Defense (ခုခံအား): နှပ်ထဲမှာ ပိုးသတ်ဆေးသဖွယ်ဖြစ်တဲ့ အင်ဇိုင်းတွေ၊ Antibody တွေ ပါဝင်လို့ ရောဂါပိုးတွေကို ချက်ချင်း သတ်ပစ်နိုင်ပါတယ်။

၄။ Daily Production: လူတစ်ယောက်ဟာ တစ်နေ့ကို နှပ် ၁ လီတာလောက် ထုတ်လုပ်ပြီး၊ အများစုကို မသိလိုက်ဘဲ မျိုချမိနေတတ်ပါတယ်။ (ဒါကို Post-nasal drip လို့ ခေါ်ပါတယ်)။

[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]

ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "နှပ်" (သိင်္ဃာဏိကာ) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။

နည်းလမ်း (၁) - ရွံရှာဖွယ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း (Asubha Meditation):

၁။ နှာချေလိုက်လို့ ထွက်လာတဲ့ နှပ်တွေကို တစ်ရှူးပေါ်မှာ ကြည့်ပါ။

၂။ "စောစောက ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရှိနေတုန်းက ငါ့ဟာလို့ ထင်ခဲ့တယ်။ အခု အပြင်ရောက်တော့ ညစ်ပတ်တဲ့ အချွဲအဖြစ် မြင်ရပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

၃။ "လှပတဲ့ နှာတံလေးရဲ့ အတွင်းထဲမှာ ဒီလို အညစ်အကြေးတွေ အမြဲ ရှိနေပါလား" လို့ အသုဘ သညာ ပွားများပါ။

နည်းလမ်း (၂) - အာနာပါနနှင့် ယှဉ်၍ ရှုမှတ်ခြင်း (Clear Breathing):

၁။ နှာခေါင်းပိတ်နေရင် အသက်ရှူရ ခက်တာကို သတိပြုပါ။

၂။ "ဒီနှပ်ဆိုတဲ့ အညစ်အကြေးက လေလမ်းကြောင်းကို ပိတ်သလို၊ ကိလေသာဆိုတဲ့ အညစ်အကြေးက နိဗ္ဗာန်လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နေပါလား" လို့ ဥပမာယူပါ။

၃။ နှာခေါင်းရှင်းပြီး လေဝင်လေထွက် ကောင်းသွားတဲ့အခါ ခံစားရတဲ့ "ပေါ့ပါးမှု" (Sukha) ကို သတိပြုပြီး၊ စိတ်အညစ်အကြေး စင်ကြယ်သွားရင် ဒီထက်မက ချမ်းသာမယ်လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

ဒီ နှပ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ မကြာသေးမီက ကြုံလိုက်ရတဲ့ ယောဂီတစ်ယောက်ရဲ့ ဖြစ်ရပ် (Case-2362) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ တရားစခန်းပွဲမှာပေါ့။ နိုင်ငံခြားသား ယောဂီတစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက တရားထိုင်ဖို့ အရမ်း စိတ်အားထက်သန်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူက Chronic Sinusitis (နာတာရှည် နှာခေါင်းလေအိတ်ရောင်ရောဂါ) ရှိနေတယ်။ တရားထိုင်ရင် နှာခေါင်းက တရှုံ့ရှုံ့ ဖြစ်နေပြီး၊ အသက်ရှူရ ကြပ်နေတယ်။

သူက လျှောက်ပါတယ်...

"အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် 'အာနာပါန' မှတ်ချင်တာပါ။ ဒါပေမယ့် နှာခေါင်းက ပိတ်နေတော့ လေထိတာကို မသိဘူး။ စိတ်က နှာခေါင်းထဲက နှပ်တွေဆီပဲ ရောက်ရောက်သွားတယ်။ တပည့်တော်ရဲ့ ကံ မကောင်းလို့လား။ နှာခေါင်းပွင့်စေမယ့် 'အဓိဋ္ဌာန်' နည်းလမ်းများ ရှိမလား" တဲ့။

သူ့ပြဿနာက "Physical Obstacle" (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတားအဆီး) ကို "Spiritual Obstacle" (ဓမ္မ အတားအဆီး) နဲ့ ရောထွေးနေတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 26 (Health & Meditation), Article 26.4 (Respiratory Hygiene) အရ သူ့ကို လမ်းညွှန်ပေးရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T219 (Clear Path) ကို သုံးပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

ဦးဇင်း - "ဒကာကြီး... အာနာပါန ဆိုတာ လေကို မှတ်တာပါ။ နှာခေါင်းကိရိယာ ကောင်းမှ လေကို ကောင်းကောင်း မှတ်လို့ ရမယ်။ ဒကာကြီးမှာ Sinusitis ရှိနေရင် ဆရာဝန်ပြပြီး ဆေးကုဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါ ကံမကောင်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ သဘာဝပါ။"

ယောဂီ - "တပည့်တော်က ဆေးမသောက်ဘဲ တရားနဲ့ပဲ ကုချင်တာပါ။"

ဦးဇင်း - "ခန္ဓာကိုယ် ကျန်းမာမှ တရားအားထုတ်လို့ ကောင်းတာပါ။ ဘုရားရှင်က ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ဖို့ ဟောပါတယ်။ နှာခေါင်းပိတ်နေတုန်းမှာ အာနာပါန လုပ်ရခက်ရင်၊ ဗိုက်ပိန်ဖောင်း (Rising & Falling) ကို ပြောင်းမှတ်လို့ ရပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် နှာခေါင်းဆေး (Nasal Irrigation) လိုက်ပါ။ အဲဒါက တရားအားထုတ်မှုကို အထောက်အကူ ပြုပါတယ်။"

ဦးဇင်းက ဆက်ပြီး အကြံပြုပါတယ်။

"နှပ်တွေ ပိတ်နေတာကို စိတ်မညစ်ပါနဲ့။ 'အော်... သိင်္ဃာဏိကာ (နှပ်) ဆိုတာ ဒီလို သဘောရှိပါလား၊ ငါ့အလိုအတိုင်း မဖြစ်ပါလား' လို့ အနတ္တ ကို ရှုလိုက်ပါ။ အဲဒါ ဝိပဿနာ ဖြစ်သွားပါပြီ" လို့ ဟောပြလိုက်ပါတယ်။

ယောဂီလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ ဆေးကုသမှု ခံယူပြီး နှာခေါင်းဆေးတယ်။ နောက်ရက်တွေမှာ အသက်ရှူရ ချောင်သွားပြီး တရားမှတ်ရတာ ပိုကောင်းလာတယ်လို့ လျှောက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။

"နှပ်" (သိင်္ဃာဏိကာ) ဆိုတာ လေကို စစ်ပေးတဲ့ စစ်ထုတ်စက်ပါ။ သူ့ကို ရွံစရာလို့ မမြင်ဘဲ၊ ကျေးဇူးတင်ပါ။

ဒါပေမယ့် အဲဒီ စစ်ထုတ်စက် ပိတ်ဆို့နေရင် ရှင်းထုတ်ပစ်ဖို့ လိုသလို၊ ငါတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးထဲမှာလည်း ကိလေသာ နှပ်ချေးတွေ ပိတ်ဆို့နေရင် ဓမ္မရေစင်နဲ့ ဆေးကြောရှင်းထုတ်ပစ်ရပါမယ်။

နှာခေါင်းရှင်းမှ လေဝင်လို့ ရသလို၊ စိတ်ရှင်းမှ နိဗ္ဗာန်ဝင်လို့ ရမှာပါ။

ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။

ပထမအချက်အနေနဲ့ "နှာခေါင်းကို သန့်ရှင်းပါ"။ မနက်တိုင်း မျက်နှာသစ်ရင် နှာခေါင်းပါ သန့်ရှင်းပါ။ (Hygiene).

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "လေကောင်းလေသန့် ရှူပါ"။ နှာခေါင်းက နှပ်တွေ အလုပ်မများရအောင် ဖုန်ထူတဲ့နေရာတွေကို ရှောင်ပါ၊ သို့မဟုတ် Mask တပ်ပါ။

တတိယအချက်ကတော့ "အတားအဆီးကို တရားမှတ်ပါ"။ ဖျားနာလို့ နှာပိတ်ရင် စိတ်မတိုပါနဲ့။ "ဒါဟာ သိင်္ဃာဏိကာရဲ့ သဘောပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ သည်းခံခြင်း ပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်ပါ။

မိမိ၏ နှာခေါင်းဝကို စောင့်ကြည့်တိုင်း... ဝင်လေထွက်လေ၏ ထိတွေ့မှုကို သတိပြုလျက်၊ ရုပ်အညစ်အကြေးများကို ဖယ်ရှားကာ စိတ်အညစ်အကြေးများကိုပါ သတိဖြင့် စစ်ထုတ်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'နှပ် (သိင်္ဃာဏိကာ) နှင့် အသက်ရှူခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အာနာပါနသတိကို အခြေခံ၍ သတိပဋ္ဌာန်တရားများကို ပွားများကာ၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/