တံတွေး (ခေဠော) နှင့် စကား (Saliva & Speech: The Fluid of Communication)

 

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

"လျှာနှင့် ပါးစောင်တို့၌ တည်ရှိသော၊ ရေမြှုပ်ကဲ့သို့ အမြှုပ်ထသော၊ အစာတို့ကို မျိုချရန် လွယ်ကူစေသော 'ခေဠော' မည်သည့် တံတွေး၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ ကြမ်းတမ်းသော စကား၊ မမှန်သော စကားတို့ကို တံတွေးကဲ့သို့ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်အဖြစ် ပယ်စွန့်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ခံတွင်းကို စောင့်ရှောက်ကာ၊ အကျိုးရှိသော စကားများကိုသာ ဆိုမြွက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ၂၅ ခုမြောက် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ "တံတွေး" (ခေဠော) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။

လူတွေက တံတွေးကို "ထွေး" ပစ်စရာ၊ ရွံစရာလို့ပဲ မြင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီတံတွေးသာ မရှိရင် ဦးဇင်းတို့ စကားပြောလို့ မရသလို၊ ထမင်းစားလို့လည်း မရပါဘူး။ အာခေါင်တွေ ခြောက်ပြီး၊ အစာတွေ နင်ပြီး သေဆုံးသွားနိုင်ပါတယ်။

တံတွေးဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ "Lubricant" (ချောဆီ) ပါပဲ။ စက်တစ်လုံး လည်ပတ်ဖို့ ဆီလိုသလို၊ လူမှုဆက်ဆံရေးမှာ စကားပြောဖို့နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အစာခြေဖို့ တံတွေး လိုအပ်ပါတယ်။

ဒီနေ့တော့ ဒီ "တံတွေး" (ခေဠော) ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် ခံတွင်းဇီဝဗေဒ (Oral Biology) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီအရည်ကြည်လေးကနေ ဝိပဿနာဉာဏ် ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။

ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ပါဠိတော်မှာ "အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ... ခေဠော" (ဤခန္ဓာကိုယ်၌ တံတွေးသည် ရှိ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။

အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်များက တံတွေး၏ သဘောကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ -

သဏ္ဌာန (Shape): ပင်လယ်ကမ်းစပ်ရှိ ရေမြှုပ်ကဲ့သို့ အမြှုပ်ထသော ပုံသဏ္ဍာန်ရှိသည်။

ဝဏ္ဏ (Color): ရေမြှုပ်ကဲ့သို့ ဖြူသော အဆင်းရှိသည်။

အာသယ (Origin): ပါးစောင်နှစ်ဖက်မှ ယိုစီးကျလာပြီး လျှာပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ အစာစားသောအခါ၊ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ခု (ဥပမာ - သံပုရာသီး) ကို မြင်၍ စားချင်သောအခါ၌ လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ကို မြင်သောအခါ၌ လည်းကောင်း ယိုစီးကျလာသည်။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ ခံတွင်းကျန်းမာရေးပညာ (Dentistry) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် တံတွေးဟာ သာမန်ရေ မဟုတ်ဘဲ၊ အစာခြေအင်ဇိုင်းတွေ ပါဝင်တဲ့ ဓာတုအရည် ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။

သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကြည့်ရအောင်။

၁။ Salivary Glands (တံတွေးဂလင်းများ): ခံတွင်းမှာ အဓိက ဂလင်းကြီး ၃ စုံ (Parotid, Submandibular, Sublingual) ရှိပါတယ်။ သူတို့က တစ်နေ့ကို တံတွေး ၁ လီတာလောက် ထုတ်ပေးပါတယ်။

၂။ Digestion (အစာခြေခြင်း): တံတွေးထဲမှာ Amylase ဆိုတဲ့ အင်ဇိုင်း ပါပါတယ်။ သူက ထမင်း (Starch) ကို သကြား (Sugar) ဖြစ်အောင် ချက်ချင်း ပြောင်းပေးတယ်။ ဒါကြောင့် ထမင်းကို ကြာကြာဝါးရင် ချိုလာတာပါ။

၃။ Protection (ကာကွယ်ခြင်း): တံတွေးက သွားတွေကို ပိုးမစားအောင် ကာကွယ်ပေးသလို၊ စကားပြောတဲ့အခါ လျှာနဲ့ သွား ပွတ်တိုက်မှု မရှိအောင် ချောဆီ ထည့်ပေးပါတယ်။

၄။ Dry Mouth (အာခေါင်ခြောက်ခြင်း): စိတ်ဖိစီးမှု များရင်၊ ကြောက်လန့်ရင် ဦးနှောက်က တံတွေးထုတ်တာ ရပ်လိုက်ပါတယ်။ (ဒါကြောင့် လိမ်ပြောတဲ့သူတွေ၊ စိတ်လှုပ်ရှားသူတွေ ရေခဏခဏ သောက်ရတာပါ)။

[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]

ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "တံတွေး" (ခေဠော) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။

နည်းလမ်း (၁) - ရွံရှာဖွယ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း (Asubha Meditation):

၁။ ပါးစပ်ထဲမှာ ရှိနေတုန်းက တံတွေးကို မျိုချရတာ အဆင်ပြေတယ်။

၂။ ဒါပေမယ့် ခွက်တစ်ခွက်ထဲ ထွေးထည့်လိုက်ပြီး၊ အဲဒါကို ပြန်သောက်ပါလို့ ပြောရင် သောက်နိုင်မလား။ မသောက်နိုင်ပါဘူး။

၃။ "ပါးစပ်ထဲက ထွက်တာနဲ့ ချက်ချင်း ရွံစရာ ဖြစ်သွားပါလား။ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ အညစ်အကြေး စက်ရုံပါလား" လို့ အသုဘ ကို ဆင်ခြင်ပါ။

နည်းလမ်း (၂) - ဝစီကံကို စောင့်ထိန်းခြင်း (Mindfulness of Speech):

၁။ စကားပြောခါနီးတိုင်း ပါးစပ်ထဲက တံတွေးကို သတိထားပါ။

၂။ ဒေါသထွက်လို့ ဆဲချင်ဆိုချင်စိတ် ပေါ်လာရင် "တံတွေးတစ်ချက် မျိုချလိုက်ပါ"။

၃။ "ငါ့တံတွေးက အစာကို ချေဖျက်သလို၊ ငါ့စကားတွေက သူတစ်ပါးရဲ့ စိတ်ကို ချေဖျက်ဖျက်ဆီးတာမျိုး မဖြစ်စေရဘူး" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပါ။

ဒီ တံတွေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံလိုက်ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု (Case-2361) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ လတုန်းက နိုင်ငံရေးသမားလိုလို၊ ဟောပြောပွဲ လုပ်သူလိုလို ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူက စကားပြောရင် အသံက အက်ကွဲနေပြီး၊ ရေဘူးကို အမြဲ ဆောင်ထားရတယ်။

သူက လျှောက်ပါတယ်...

"ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော်က လူထုရှေ့မှာ စကားပြောရတဲ့သူပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီရက်ပိုင်း စကားပြောရင် အာခေါင်တွေ ပူပြီး ခြောက်ကပ်နေတယ်။ တံတွေး လုံးဝ မထွက်ဘူး။ ဆရာဝန်ပြတော့ Xerostomia (တံတွေးဂလင်း ခန်းခြောက်ခြင်း) တဲ့။ စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့်တဲ့။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ စကားပြောကောင်းစေတဲ့၊ အာခေါင်အေးစေတဲ့ 'သာရကာ' ဓာတ်တော်ရေများ ရှိမလား" တဲ့။

သူ့ပြဿနာက ရောဂါသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ "ဝစီကံ" (Speech Karma) နဲ့ သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ သူက ပြိုင်ဘက်တွေကို တိုက်ခိုက်ပြောဆိုရတာ များတော့၊ စိတ်ထဲမှာ အမြဲတမ်း "Fight or Flight" (တိုက်မလား ပြေးမလား) ဖြစ်ပြီး၊ Adrenaline တွေကြွ၊ တံတွေးတွေ ခန်းခြောက်နေတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 16 (Behavioral Health), Article 16.4 (Right Speech) အရ သူ့ကို လမ်းညွှန်ပေးရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T218 (Sweet Speech, Sweet Saliva) ကို သုံးပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

ဦးဇင်း - "ဒကာကြီး... တံတွေးမထွက်တာဟာ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်က 'အပူ' (ဒေါသ/စိုးရိမ်စိတ်) များနေလို့ပါ။ မမှန်တာတွေ၊ ကြမ်းတမ်းတာတွေ ပြောရတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က ပူလောင်လာပြီး ရေဓာတ် ခန်းခြောက်ပါတယ်။ ဒါ သဘာဝပါပဲ။"

ဒကာကြီး - "ဒါဆို ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ ဘုရား။"

ဦးဇင်း - "အကောင်းဆုံး ဆေးကတော့ 'သစ္စာစကား' နဲ့ 'ပီယဝါစာ' (ချစ်ဖွယ်စကား) ပါပဲ။ မှန်တာကို ပြောတဲ့အခါ၊ မေတ္တာနဲ့ ပြောတဲ့အခါ စိတ်က အေးချမ်းပြီး Parasympathetic Nervous System အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ တံတွေးဂလင်းတွေ ပွင့်လာပြီး အာခေါင် စိုပြည်လာပါလိမ့်မယ်။"

ဦးဇင်းက ဆက်ပြီး အကြံပြုပါတယ်။

"စင်ပေါ်မတက်ခင် ရေတစ်ခွက် သောက်ပါ။ ပြီးရင် 'ငါ ဒီနေ့ သူတစ်ပါး အကျိုးရှိမယ့် စကားကိုပဲ ပြောမယ်' လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပါ။ အဲဒီ စေတနာက ဒကာကြီးရဲ့ တံတွေးကို ပြန်လည် စီးဆင်းစေပါလိမ့်မယ်။ ဓာတ်တော်ရေထက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ 'နှုတ်' ကို စောင့်ထိန်းတာက ပိုစွမ်းပါတယ်" လို့ ဟောပြလိုက်ပါတယ်။

ဒကာကြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။ "မှန်ပါ့ဘုရား... တပည့်တော်က နိုင်လိုစိတ်နဲ့ အော်ကြီးဟစ်ကျယ် ပြောခဲ့တာကိုး" ဆိုပြီး ပြန်သွားပါတယ်။ နောက်ပိုင်း သူပြောပုံဆိုပုံတွေ ပြောင်းလဲလာပြီး၊ ကျန်းမာရေးလည်း ကောင်းလာတယ်လို့ ကြားရပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။

"တံတွေး" (ခေဠော) ဆိုတာ လူမှုဆက်ဆံရေးရဲ့ ချောဆီပါပဲ။

ပါးစပ်ထဲမှာ တံတွေးရှိနေမှ စကားပြောလို့ ရသလို၊ စိတ်ထဲမှာ မေတ္တာရှိနေမှ စကားကောင်း ပြောလို့ ရမှာပါ။

တံတွေးကို ရွံစရာလို့ မမြင်ဘဲ၊ "ငါ့ကို စကားပြောခွင့် ပေးထားတဲ့ ကျေးဇူးရှင်" လို့ မြင်ပြီး၊ ကောင်းသော စကား (သမ္မာဝါစာ) များကိုသာ ပြောဆိုကြပါ။

ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။

ပထမအချက်အနေနဲ့ "ထမင်းကို ကြာကြာဝါးပါ"။ ထမင်းတစ်လုပ်ကို အကြိမ် ၃၀ လောက် ဝါးပါ။ တံတွေးနဲ့ သမအောင် နယ်ပါ။ အစာကြေလွယ်သလို၊ အရသာလည်း ပိုရှိပါတယ်။ (Mindful Eating).

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "ရေသောက်ပါ"။ တံတွေးထွက်ဖို့ ရေလိုပါတယ်။ ခဏခဏ ရေသောက်ပါ။

တတိယအချက်ကတော့ "တံတွေးမထွေးပါနဲ့"။ အများပြည်သူ နေရာတွေမှာ တံတွေးထွေးခြင်းက ရောဂါဖြန့်ရာ ရောက်သလို၊ ကိုယ့်သိက္ခာလည်း ကျပါတယ်။ တံတွေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် "သီလ" တစ်မျိုးပါပဲ။

မိမိ၏ ပါးစပ်အတွင်းရှိ တံတွေးကို မျိုချလိုက်တိုင်း... ခန္ဓာကိုယ်၏ အလုပ်လုပ်ပုံကို ကျေးဇူးတင်လျက်၊ နှုတ်ကို စောင့်ထိန်းကာ သစ္စာစကားဖြင့် လောကကို အကျိုးပြုနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'တံတွေး (ခေဠော) နှင့် စကား' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မှန်ကန်သော စကားကို ဆိုမြွက်ကာ၊ နှုတ်ဖြင့် ပြုသော ကုသိုလ်များကြောင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/