Day: 334 | ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ | နိုဝင်ဘာလ သုံးသပ်ချက် | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ အာရောဂျသုတ် | Bioethics Audit

 

Day: 334 |  ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ | နိုဝင်ဘာလ သုံးသပ်ချက် | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ အာရောဂျသုတ် | Bioethics Audit

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အလုံးစုံသော ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်တို့မှ ကင်းဝေးကြပါစေကုန်သတည်း

ဒီနေ့ ဒီအချိန်အခါဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃၀) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ နိုဝင်ဘာလရဲ့ နောက်ဆုံးရက်၊ လကုန်ရက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ လကုန်ရင် စာရင်းစစ် (Audit) လုပ်ကြသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း တစ်လတာ ဖြတ်သန်းခဲ့တဲ့ မိမိတို့ရဲ့ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယတွေကို စာရင်းစစ်ဆေးပြီး... အမှားများကို ပြုပြင်၊ အမှန်များကို ဆက်လက် ပွားများနိုင်ကြကာ... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာအသက်ရှည်စွာဖြင့် သူတော်ကောင်းတရားများကို ဆက်လက် အားထုတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ ဟောကြားမယ့် တရားတော်ဟာ "နိုဝင်ဘာလ သုံးသပ်ချက်" (End of Month Review) ဖြစ်ပြီး၊ ခေတ်သစ်ပညာရပ်အနေနဲ့ "Bioethics Audit" (ဇီဝကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ချိတ်ဆက် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လကုန်ရက်ဆိုတာ ပြီးခဲ့တဲ့ (၃၀) ရက်တာကာလကို ပြန်ကြည့်ရမယ့် အချိန်ပါ။ "ငါ ဘာတွေ လုပ်ခဲ့သလဲ၊ ငါ့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေက မှန်ကန်ရဲ့လား" ဆိုတာကို ပြန်လည် သုံးသပ်ရမယ့် အချိန် ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် တရားမနာခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို မှန်တစ်ချပ်လို ကြည်လင်ပြတ်သားသွားအောင် "သီလနုဿတိ" (Recollection of Virtue) ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး စီးဖြန်းကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ သီလ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်ကို ပြန်လည် ဆင်ခြင်ခြင်းဟာ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေပါတယ်။

ကဲ... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်ထားပါ... မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို မှန်မှန်လေး ရှုပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့ တစ်လတာကို ရုပ်ရှင်ကား တစ်ကားလို ပြန်မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

"ဒီလထဲမှာ ငါ သူ့အသက် သတ်မိသလား... ငါ သူများပစ္စည်း ခိုးမိသလား... ငါ လိမ်ပြောမိသလား..."

ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ရိုးရိုးသားသား မေးပါ။ အကယ်၍ လုံခြုံခဲ့တယ်ဆိုရင် "ဪ... ငါ့သီလ လုံခြုံပါလား၊ ဝမ်းမြောက်စရာပါလား" လို့ ပီတိ ဖြစ်ပါ။ အကယ်၍ မလုံခြုံခဲ့ရင်လည်း "နောင် မပြုတော့ပါ" လို့ ဝန်ခံပြီး စိတ်ကို သစ်လွင်အောင် ထားလိုက်ပါ။ အတိတ်က အညစ်အကြေးတွေကို အခု သတိနဲ့ ဆေးကြောလိုက်ပါ။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်၍ ရှုမှတ်စေခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေးတွေ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် "Bioethics Audit" (ဇီဝကျင့်ဝတ် စစ်ဆေးခြင်း) အကြောင်းကို ခေတ်သစ်ဆေးပညာနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု (Medical Management) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆေးရုံကြီးတွေ၊ သုတေသန ဌာနကြီးတွေမှာ လကုန်တိုင်း၊ သို့မဟုတ် နှစ်ကုန်တိုင်း "Audit" (စာရင်းစစ်ခြင်း) လုပ်ကြပါတယ်။ ငွေစာရင်း စစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ကျင့်ဝတ်" (Ethics) ကို စစ်တာပါ။ ဆရာဝန်တွေ၊ သုတေသီတွေက လူနာတွေအပေါ် ထားရှိရမယ့် ကျင့်ဝတ် (၄) ချက် ဖြစ်တဲ့ -

၁။ Autonomy: လူနာရဲ့ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ကို လေးစားရဲ့လား။

၂။ Beneficence: လူနာအကျိုးကို ရှေးရှုရဲ့လား။

၃။ Non-maleficence: လူနာကို မထိခိုက်အောင် ကာကွယ်ရဲ့လား။

၄။ Justice: ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ တန်းတူ ကုသပေးရဲ့လား။

ဒီအချက်တွေကို မှတ်တမ်းတွေ (Case Records) ပြန်လှန်ပြီး စစ်ဆေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီပုံကို စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဆေးရုံအုပ်ကြီးက ဖိုင်တွေကို ဖွင့်ကြည့်တယ်။ "ဒီလူနာကို ခွဲစိတ်တုန်းက ခွင့်ပြုချက် (Consent) ယူခဲ့သလား။ ဒီဆေးကို ပေးတုန်းက ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး (Side Effects) ကို ရှင်းပြခဲ့သလား" ဆိုတာကို တစ်ချက်ချင်း တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးပါတယ်။ ဒါဟာ "အပြစ်ရှာခြင်း" (Fault Finding) မဟုတ်ပါဘူး။ "အရည်အသွေး ထိန်းသိမ်းခြင်း" (Quality Assurance) ဖြစ်ပါတယ်။ အမှားရှိရင် ပြင်မယ်၊ အမှန်ရှိရင် ဆက်လုပ်မယ် ဆိုတဲ့ သဘောပါ။

သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်လောကမှာတောင် လုပ်ငန်းခွင် ကျင့်ဝတ် (Professional Ethics) ကို ဒီလောက် စနစ်တကျ စစ်ဆေးနေကြရင်... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ဘဝ" ဆိုတဲ့ လုပ်ငန်းကြီးမှာရော ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရား (Moral Ethics) ကို ဘယ်နှကြိမ်လောက် စစ်ဆေးဖူးသလဲ။ တစ်လလုံးလုံး လောဘ၊ ဒေါသတွေနဲ့ လုပ်ချင်ရာ လုပ်ခဲ့ပြီး၊ လကုန်မှ "ငါ ဘာလုပ်မိပါလိမ့်" လို့ နောင်တရနေတာမျိုး ဖြစ်မနေဘူးလား။

ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... "Audit Trail" (ခြေရာခံ မှတ်တမ်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ကွန်ပျူတာ စနစ်တွေမှာ ဘယ်သူ ဝင်သွားလဲ၊ ဘာဖိုင် ဖွင့်သွားလဲ ဆိုတာ မှတ်တမ်းကျန်ခဲ့သလို... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ် (Citta) မှာလည်း "ကမ္မ" (Karma) ဆိုတဲ့ မှတ်တမ်းတွေ အမြဲတမ်း ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီမှတ်တမ်းတွေကို ဖျက်လို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ "Audit" လုပ်ပြီး "နောင် ဒီလို အမှားမျိုး မလုပ်တော့ဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်ချက် (Resolution) ချလို့ ရပါတယ်။ ဒါဟာ တိုးတက်ခြင်းရဲ့ အစပါပဲ။

ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်က သဘောတရားကို နားလည်ပြီဆိုရင်၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက ဒီ "သုံးသပ်ခြင်း" (Reviewing) ကို ပါဠိတော်တွေမှာ ဘယ်လို ဟောကြားထားသလဲ ဆိုတာ ကြည့်လိုက်ကြစို့။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ကိုးကားချင်တဲ့ သုတ္တန်ကတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသမှာ လာရှိတဲ့ "အာရောဂျသုတ်" (ကျန်းမာရေး သုတ္တန်) ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မာဂဏ္ဍိယသုတ် (MN 75) မှာ မြတ်စွာဘုရားက ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကျယ်တဝင့် ဟောကြားထားပါတယ်။

"အာရောဂျ ပရမာ လာဘာ" - ကျန်းမာခြင်းသည် အမြတ်ဆုံး လာဘ်။

ဒီစကားကို လူတိုင်း သိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မြတ်စွာဘုရား ဆိုလိုတဲ့ "ကျန်းမာခြင်း" (Arogya) ဆိုတာ ရုပ်ခန္ဓာ ကျန်းမာရုံ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ "ကိလေသာ ရောဂါ ကင်းရှင်းခြင်း" (Mental Health/Ethical Purity) ကို အဓိက ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပါဠိတော်မှာ -

"တေ ကာယိကေန ရောဂေန ဒုက္ခိတာ၊ စေတသိကေန ရောဂေန ဒုက္ခိတာ..."

ပုထုဇဉ်တို့သည် ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း ရောဂါဖြင့်လည်း ဆင်းရဲကုန်၏၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ရောဂါဖြင့်လည်း ဆင်းရဲကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရားက ဆက်လက်ပြီး... ရုပ်ရောဂါ ဖြစ်ရင် ကုလို့ရပေမယ့်၊ စိတ်ရောဂါ (ကိလေသာ) ဖြစ်နေရင် "Audit" (ပစ္စဝေက္ခဏာ) မလုပ်ဘဲ ကုလို့ မရဘူးလို့ ညွှန်ပြပါတယ်။

"ပစ္စဝေက္ခဏာ" ဆိုတာ "ပြန်လည် ဆင်ခြင်ခြင်း" ပါပဲ။ ရဟန်းတော်တွေဆိုရင် နေ့စဉ် ပစ္စည်းလေးပါးကို သုံးစွဲတိုင်း "ငါ ဒါကို သုံးတာ တပ်မက်လို့လား၊ ကျန်းမာဖို့လား" ဆိုပြီး Audit လုပ်ရပါတယ်။ လကုန်ရက်မှာလည်း ပါတိမောက် ပြကာ "ငါ့မှာ အာပတ် ရှိသလား" လို့ စစ်ဆေးရပါတယ်။ ဒါဟာ "Bioethics Audit" ပါပဲ။ စိတ်ရဲ့ ကျန်းမာရေးကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်ဆေးပညာမှာ "Bioethics Audit" (ကျင့်ဝတ်စစ်ဆေးခြင်း) ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲဆိုတာ ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားက ဒီ "စစ်ဆေးခြင်း" (Auditing) ကို ပါဠိတော်တွေမှာ ဘယ်လောက် တိတိကျကျ ဟောထားသလဲဆိုတာ လေ့လာကြည့်ရအောင်။

ဒီနေရာမှာ အသင့်တော်ဆုံး သုတ္တန်ကတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်မှာ လာရှိတဲ့ "အမ္ဗလဋ္ဌိက ရာဟုလောဝါဒသုတ်" ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက သားတော် ရာဟုလာကို "ကြေးမုံပြင်" (Mirror) ဥပမာပေးပြီး ဆုံးမထားပါတယ်။

"ရာဟုလာ... ကြေးမုံပြင်ရဲ့ အလုပ်က ဘာလုပ်တာလဲ"

"မှန်လှပါ... ပြန်လည် ကြည့်ရှုခြင်း (Reflection) အကျိုးရှိပါတယ် ဘုရား"

"အေး... ထို့အတူပဲ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ တစ်ခုခုကို ပြုလုပ်တော့မယ်ဆိုရင် 'ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ' - ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ပြီးမှ ပြုလုပ်ရမယ်" တဲ့။

ဒီပါဠိတော်မှာ ပါတဲ့ "ပစ္စဝေက္ခိတွာ" ဆိုတာ "Audit" လုပ်တာပါပဲ။ စာရင်းစစ်တာပါပဲ။

ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ စာရင်းစစ်ဝင်ရင် ငွေစာရင်း ပျောက်နေတာ တွေ့ရင် ပြဿနာ တက်သလို... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘဝမှာလည်း လကုန်လို့ ပြန်စစ်ကြည့်တဲ့အခါ "ကုသိုလ်စာရင်း" ပျောက်ပြီး "အကုသိုလ်စာရင်း" တွေ ဖောင်းပွနေရင် သံသရာမှာ ပြဿနာ တက်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက "နေ့စဉ် စစ်ဆေးပါ၊ မလုပ်ခင်ကတည်းက စစ်ဆေးပါ" လို့ ညွှန်ကြားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဆေးရုံတစ်ခုမှာ လူနာတစ်ယောက် သေဆုံးသွားရင် "Mortality Review" (သေဆုံးမှု သုံးသပ်ခြင်း) ပြုလုပ်ကြပါတယ်။ "ဘာလို့ သေတာလဲ၊ ဆေးမှားတာလား၊ ရောဂါကြောင့်လား" ဆိုတာ ဘက်လိုက်မှု မရှိဘဲ စစ်ဆေးကြပါတယ်။

ထို့အတူပါပဲ... သူတော်ကောင်းတို့လည်း နိုဝင်ဘာလ တစ်လလုံးမှာ ကိုယ့်ရဲ့ "သီလ" တွေ ဘယ်နေရာမှာ ကျိုးပေါက်ခဲ့သလဲ။ ဘယ်နေရာမှာ ဒေါသထွက်ပြီး "မေတ္တာ" တွေ သေဆုံးခဲ့သလဲ။ ဒါကို မျက်နှာမလိုက်ဘဲ စစ်ဆေးရပါမယ်။ "ငါ မှန်တယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တကို ဘေးဖယ်ပြီး၊ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲက သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ယောက်လို ရိုးရိုးသားသား အဖြေရှာရပါမယ်။

ကိုင်း... အခု ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လက်တွေ့ "ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်း" (Vipassana Lab) ထဲကို ဝင်ပြီး နိုဝင်ဘာလရဲ့ ကံတရားတွေကို ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေး (Audit) လုပ်ကြရအောင်။

နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့ "ခန္ဓာဖွဲ့နည်း" အတိုင်း စစ်ဆေးပါမယ်။  "နိရောဓသစ္စာ" (ချုပ်ငြိမ်းမှု) ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့အတွက် ရှုကွက်က ဒီလိုပါ။

ဥပမာ - နိုဝင်ဘာလ (၁၅) ရက်နေ့က သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်မှာ စကားများ ရန်ဖြစ်ခဲ့တယ် ဆိုပါစို့။ အခု ပြန်တွေးရင် နောင်တရနေတယ်။

အဆင့် (၁) - Retrieve Data (အချက်အလက် ခေါ်ယူခြင်း):

စိတ်ထဲမှာ အဲဒီနေ့က ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ပုံရိပ်ကို ပြန်ဖော်ပါ။ ဒါဟာ "သညာ" (Memory) ပါ။ အတိတ်က ပုံရိပ် (CCTV Record) ကို ပြန်ဖွင့်ကြည့်တာပါ။ အခု လက်ရှိမှာ အဲဒီရန်ပွဲ မရှိတော့ပါဘူး။

အဆင့် (၂) - Audit Process (စစ်ဆေးခြင်း):

အဲဒီနေ့က "ငါ ဒေါသထွက်ခဲ့တယ်" လို့ မသုံးသပ်ပါနဲ့။

"အဲဒီနေ့က ဒေါသ (Dosa) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ ဒေါသက ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ"

"ငါ့အလိုမကျလို့ ဖြစ်တာ"

"အလိုမကျတာက ဘာလဲ" -> "တဏှာ" (Craving for control)။

"ငါ ဘာပြောမိလဲ" -> "ဖရုသဝါစာ" (Harsh Speech)။

ဒါဟာ ကိုယ့်အပြစ်ကို ကိုယ်တိုင် "Diagnosis" (ရောဂါရှာဖွေ) လုပ်တာပါ။

အဆင့် (၃) - Correction & Nirodha (ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်း):

ဒီအဆင့်က အရေးအကြီးဆုံးပါပဲ။ လူတော်တော်များများက အတိတ်ကို ပြန်တွေးပြီး "ငါ မှားလိုက်တာ" ဆိုပြီး နောင်တ (Kukkucca) နဲ့ ပူလောင်နေတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မှားယွင်းတဲ့ စစ်ဆေးနည်း (Wrong Audit) ပါ။

မှန်ကန်တဲ့ နည်းလမ်းကတော့...

"အဲဒီနေ့က ဒေါသထွက်ခဲ့တဲ့ ရုပ်နာမ် (Aggregates) ဟာ အဲဒီနေ့မှာတင် ချုပ်ငြိမ်းပျက်စီးသွားခဲ့ပြီ။ အခု ပြန်စဉ်းစားနေတဲ့ 'ငါ' ဟာ အသစ် ဖြစ်တယ်။ အတိတ်က လူမိုက် (The Fool of the Past) သေသွားပြီ။ အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ လူလိမ္မာ (The Wise of the Present) အဖြစ်နဲ့ သင်ခန်းစာ ယူလိုက်မယ်"

ဒီလို နှလုံးသွင်းလိုက်တာနဲ့ နောင်တမီးတွေ ငြိမ်းသွားပါတယ်။ "အပြစ်" ကို "သင်ခန်းစာ" (Lesson) အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်တာပါ။ အဲဒီ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ "နိရောဓ" ပါပဲ။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို ပိုပြီး ပေါ်လွင်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်း (Case Study) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

Case Study: 2634 (The Pharmacist's Inventory)

ဇာတ်ကောင် - ဒေါ်သီတာ (အသက် ၄၀၊ ဆေးဆိုင်ပိုင်ရှင်)။

ဖြစ်ရပ် - လကုန် စာရင်းစစ်ဆေးချိန်။

ဒေါ်သီတာဟာ ဆေးဆိုင်ဖွင့်ထားသူပါ။ နိုဝင်ဘာလထဲမှာ တုပ်ကွေးရောဂါတွေ ဖြစ်ကြတော့ ဆေးတွေ အရမ်းရောင်းရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ရက်မှာ သူမ ဆိုင်မှာ လူအရမ်းများနေတုန်း ဆေးတစ်မျိုးကို စျေးနှုန်းမှားပြီး ပိုကောက်မိလိုက်ပါတယ်။ ဝယ်တဲ့သူကလည်း အလျင်လိုနေတော့ မသိလိုက်ပါဘူး။ ညရောက်တော့မှ ပိုငွေတွေ ထွက်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။

"ဪ... ထားလိုက်ပါတော့လေ၊ ငါ့ကံပဲ" ဆိုပြီး သူမ လစ်လျူရှုလိုက်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လကုန်လို့ "Inventory Audit" (ဆေးစာရင်းစစ်) လုပ်တဲ့အခါ၊ စာရင်းတွေ ကိုက်ပေမယ့် သူမရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မလုံမခြုံ ဖြစ်နေပါတယ်။ "ငါ မရိုးသားခဲ့ဘူး" ဆိုတဲ့ အသိက နှလုံးသားကို လာစစ်ဆေးနေသလို ခံစားရပါတယ်။ သူမ အိပ်မပျော်တော့ပါဘူး။ ညတိုင်း အဲဒီ ဖောက်သည်ရဲ့ မျက်နှာကို မြင်ယောင်ပြီး စိတ်ဆင်းရဲနေရပါတယ်။ ဒါဟာ "Bioethics Audit" (ကျင့်ဝတ်စစ်ဆေးချက်) မှာ "Failed" (ကျရှုံး) ဖြစ်နေတာပါ။

အဲဒီအချိန်မှာ ဒေါ်သီတာက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ "Policy 30, Article 30.10" ဖြစ်တဲ့ "Periodic Ethical Review" (အချိန်အပိုင်းအခြားအလိုက် ကျင့်ဝတ် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း) မူဝါဒကို သတိရသွားပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "အမှားတွေ့ရှိပါက ဖုံးကွယ်မထားရ၊ ချက်ချင်း ကုစားရမည်" လို့ ပါရှိပါတယ်။

ဒေါ်သီတာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်ပါတယ်။

သူမ Method #77 (တစ်နေ့တာ ပြန်လည်သုံးသပ်နည်း) ကို သုံးပြီး...

"ငါ့ရဲ့ လောဘကြောင့် ငါ့သီလ ကျိုးပေါက်သွားပြီ။ ဒီငွေကို ငါ ပြန်မပေးနိုင်ရင်တောင်၊ ကုသိုလ်တစ်ခုခု ပြုလုပ်ပြီး စွန့်လိုက်မှ ဖြစ်မယ်"

နောက်နေ့မနက်မှာ ဒေါ်သီတာဟာ ပိုနေတဲ့ ငွေပမာဏနဲ့ ညီမျှတဲ့ ဆေးဝါးတွေကို ဆင်းရဲနွမ်းပါးတဲ့ လူနာတစ်ယောက်ကို အခမဲ့ လှူဒါန်းလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ ဘုရားစင်ရှေ့မှာ ထိုင်ပြီး...

"တပည့်တော်မ မသိနားမလည်၍ ပြုမိသော အမှားကို သည်းခံခွင့်လွှတ်တော်မူပါ။ နောင်ကို သတိထားပါတော့မည်" လို့ ဝန်ချတောင်းပန် (Confession) ပြုလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်ကျမှ သူမရဲ့ ရင်ထဲက အလုံးကြီး ကျသွားသလို ပေါ့ပါးသွားပါတယ်။ လကုန် စာရင်းစစ်တာ အောင်မြင်သွားပါပြီ။ ငွေစာရင်း မကိုက်ရင်တောင် စိတ်စာရင်း ကိုက်သွားပါပြီ။

သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အကယ်၍ ဒေါ်သီတာက အဲဒီအမှားကို ဆက်ပြီး ဖုံးကွယ်ထားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ ဒီအကုသိုလ်ဟာ "အတိုး" (Interest) တွေ တက်ပြီး သံသရာမှာ ပြန်ပေးဆပ်ရမှာပါ။ အခုတော့ သူမက "Audit" လုပ်ပြီး ချက်ချင်း ရှင်းလိုက်တဲ့အတွက် "ကြွေး" ကျေသွားပါတယ်။ "နိရောဓ" (ငြိမ်းချမ်းခြင်း) ကို မျက်မှောက်ပြုလိုက်တာပါပဲ။

ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "နိုဝင်ဘာလ သုံးသပ်ချက်" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်လိုက်ကြစို့။

ပထမဆုံး "ဒုက္ခသစ္စာ" (The Truth of Suffering)။

အမှားပြုမိခြင်း၊ နောင်တရခြင်း၊ စိတ်မလုံခြုံခြင်းတို့ဟာ "သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ" (အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် စွဲလမ်းရာ ခန္ဓာငါးပါးသည် ဆင်းရဲခြင်း) မည်၏။

ဒုတိယက "သမုဒယသစ္စာ" (The Truth of the Cause)။

ဘာကြောင့် မှားခဲ့သလဲ။ "လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ" ဆိုတဲ့ အကုသိုလ် တရားတွေကြောင့်ပါ။ ဘာကြောင့် နောင်တရပြီး ပူလောင်သလဲ။ "ငါ မှားတယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တစွဲ (Self-view) ကြောင့်ပါ။

တတိယက "နိရောဓသစ္စာ" (The Truth of Cessation)။

 အရ "နိရောဓ" ဆိုတာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းပါ။ မိမိရဲ့ အမှားကို "အမှား" ဟု ရိုးသားစွာ လက်ခံခြင်း (Acknowledgment)၊ ပြုပြင်ခြင်း (Correction)၊ ပြီးလျှင် စိတ်ထဲမှ စွန့်လွှတ်လိုက်ခြင်း (Letting Go) သည် ငြိမ်းအေးမှုကို ရစေပါတယ်။

စတုတ္ထက "မဂ္ဂသစ္စာ" (The Truth of the Path)။

ဒီလို သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်ဖို့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ရှိပါတယ်။

မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်းသည် "သမ္မာသတိ"။

အမှားကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်ခြင်းသည် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ"။

နောင်မပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် "သမ္မာဝါယာမ"။

ဒီကျင့်စဉ်တွေဟာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝစာရင်းကို ရှင်းလင်းစေပြီး နိဗ္ဗာန်ကို ဦးတည်စေပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဒီနေ့ လကုန်ရက်မှာ အချိန်လေး နည်းနည်းယူပြီး... "Bioethics Audit" လေး လုပ်ကြည့်ကြပါ။ တစ်လတာလုံးက အမှိုက်တွေကို ဒီလမှာပဲ ထားခဲ့ပါ။ မနက်ဖြန် ဒီဇင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့ကို စိတ်သစ်၊ လူသစ်၊ ပါရမီအသစ်တွေနဲ့ ဖြူစင်သန့်ရှင်းစွာ စတင်နိုင်ကြပါစေ။

ကိုင်း... ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတာ ပြည့်စုံလုံလောက်ပါပြီ။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ယနေ့ တရားနာယူကြသော သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ နိုဝင်ဘာလ၏ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စာရင်းများကို မှန်ကန်စွာ စစ်ဆေးနိုင်ကြပါစေ၊ အမှားများကို ပယ်စွန့်၍ အမှန်များကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ၊ လာမည့် နေ့ရက်များတွင်လည်း ကျန်းမာခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ တရားဓမ္မနှင့် ပြည့်စုံခြင်းတို့ဖြင့် ဘဝခရီးကို ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.