နေ့ရက် - ဇွန်လ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-162)- အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုခြင်းနှင့် တုံ့ပြန်မှုစက်ဝန်း (Reciprocity & Feedback Loops)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အညမညပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Systems Theory & Feedback Loops (စနစ်များသီအိုရီနှင့် တုံ့ပြန်မှုစက်ဝန်း)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၁) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ မနေ့က "သဟဇာတ" (အတူတကွဖြစ်ခြင်း) အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီထက် ပိုနက်ရှိုင်းတဲ့ "အညမည" (အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုခြင်း) အကြောင်းကို ဆက်ပြောကြမယ်။ လောကမှာ "ငါလုပ်လိုက်ရင် ပြီးပြီ" လို့ ထင်လို့ မရဘူး။ ကိုယ်လုပ်လိုက်တဲ့ အရာက ကိုယ့်ဆီကို ပြန်လာတတ်တယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ ဒါကို "Feedback Loop" လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကတော့ "အညမညပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာ အပြန်အလှန် မှီခိုနေပုံကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် "အာနာပါန" ကိုပဲ အခြေခံမယ်။ ဒါပေမဲ့ ရှုမှတ်ပုံ နည်းနည်း ဆန်းမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ဝင်လေ ဝင်လာတဲ့အခါ "လေ (ရုပ်) ကြောင့် စိတ်က သိတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ထွက်လေ ထွက်သွားတဲ့အခါ "စိတ်က တွန်းထုတ်လိုက်လို့ လေ (ရုပ်) က ထွက်သွားတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ရုပ်က စိတ်ကို ကျေးဇူးပြု၊ စိတ်က ရုပ်ကို ကျေးဇူးပြုနေတဲ့ "အပြန်အလှန် စက်ဝန်း" လေးကို ငြိမ်ငြိမ်လေး စောင့်ကြည့်နေပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Systems Theory" (စနစ်များ သီအိုရီ) မှာ ပြောတဲ့ "Feedback Loop" (တုံ့ပြန်မှု စက်ဝန်း) အကြောင်းကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ စက်ဝန်း နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။
(၁) Positive Feedback Loop: ဒါက တိုးပွားစေတဲ့ စက်ဝန်း။ ဥပမာ - မိုက်ကရိုဖုန်းကို စပီကာနား ကပ်လိုက်ရင် "အီး....." ဆိုပြီး အသံတွေ ကျယ်သထက် ကျယ်လာတယ် မဟုတ်လား။ အသံဝင်တယ်၊ ချဲ့တယ်၊ ပြန်ဝင်တယ်၊ ပိုချဲ့တယ်။ ဒါမျိုးကို "Explosive Cycle" လို့ ခေါ်တယ်။ ဒေါသထွက်ရင် ပိုထွက်အောင် တွေးတာမျိုးပေါ့။
(၂) Negative Feedback Loop: ဒါက ထိန်းညှိပေးတဲ့ စက်ဝန်း။ ဥပမာ - အဲကွန်း (Air-con) မှာ သာမိုစတက် (Thermostat) ပါတယ်။ အခန်းပူလာရင် စက်မောင်းမယ်၊ အေးသွားရင် စက်ရပ်မယ်။ သူ့ဟာသူ အပြန်အလှန် ထိန်းညှိပြီး မျှတအောင် လုပ်ပေးတာပါ။
(Label: The Mechanics of Cause and Effect - Spirals vs. Balance)
ဘဝမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ လင်မယား ရန်ဖြစ်တယ် ဆိုပါစို့။ ယောကျ်ားက တစ်ခွန်းပြော၊ မိန်းမက နှစ်ခွန်းပြန်ပြော။ ယောကျ်ားက ဒေါသထွက်ပြီး အော်၊ မိန်းမက ပိုအော်။ ဒါ Positive Feedback (ဒေါသစက်ဝန်း) ပါပဲ။ နောက်ဆုံး ပေါက်ကွဲသွားတတ်တယ်။ အဲဒီအစား တစ်ယောက်က အော်ရင် နောက်တစ်ယောက်က သည်းခံလိုက် (Negative Feedback) ဆိုရင် ဟန်ချက်ညီပြီး ငြိမ်းချမ်းသွားမှာပါ။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "အညမညပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "အညမညံ ပစ္စယဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အညမညပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားသည် အညမညပစ္စည်း မည်၏" တဲ့။
ရှေးဆရာတော်ကြီးတွေက "သစ်သားခွေးခြေ" (Tripod) ဥပမာနဲ့ ရှင်းပြလေ့ ရှိပါတယ်။ တုတ်ချောင်း သုံးချောင်းကို ထောက်ထားပြီး ခွေးခြေလုပ်ထားတယ်။ တုတ်ချောင်း (က) က (ခ) ကို မှီထားတယ်။ (ခ) က (ဂ) ကို မှီထားတယ်။ (ဂ) က (က) ကို ပြန်မှီထားတယ်။ တစ်ချောင်းကို ဆွဲထုတ်လိုက်ရင် ကျန်နှစ်ချောင်းပါ လဲကျသွားမယ်။ တစ်ချောင်းက ကျန်နှစ်ချောင်းကို ကျေးဇူးပြုသလို၊ ကျန်နှစ်ချောင်းကလည်း ဒီတစ်ချောင်းကို ပြန်ကျေးဇူးပြုနေပါတယ်။
"သဟဇာတ" တုန်းက "မီးတောက် နဲ့ အလင်းရောင်" ဥပမာ ပေးခဲ့တယ်။ အလင်းရောင်က မီးတောက်ကို ပြန်ပြီး ကျေးဇူးမပြုပါဘူး။ မီးတောက်ကြောင့်သာ အလင်းရောင် ဖြစ်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ "အညမည" မှာတော့ သူက ကိုယ့်ကို ကျေးဇူးပြုသလို၊ ကိုယ်ကလည်း သူ့ကို ပြန်ကျေးဇူးပြုမှ ဖြစ်တာပါ။
ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ကြည့်ပါ။ "နာမ်" (Mind) နဲ့ "ရုပ်" (Matter) ဟာ ဒီသဘောပါပဲ။ စိတ်ညစ်ရင် (နာမ်) ရုပ်ရည် ညှိုးနွမ်းတယ် (ရုပ်)။ ရောဂါဖြစ်ရင် (ရုပ်) စိတ်ဆင်းရဲတယ် (နာမ်)။ သူတို့နှစ်ခုဟာ အပြန်အလှန် (Reciprocal) ဆွဲကိုင်ထားကြတာပါ။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
"တုံ့ပြန်မှု စက်ဝန်း" ကို မြင်အောင် ကြည့်ကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ အပြန်အလှန် သဘောကို ကြည့်ပါ: လက်ကို မြှောက်လိုက်ပါ။ "မြှောက်ချင်တဲ့ စိတ်" (နာမ်) ကြောင့် "လက်" (ရုပ်) ကြွသွားတယ်။ လက်က လေးလံတဲ့ အာရုံ (ရုပ်) ကြောင့် "လေးတယ်" လို့ သိတဲ့စိတ် (နာမ်) ဖြစ်လာတယ်။ "ဪ... နာမ်က ရုပ်ကို တွန်းတယ်၊ ရုပ်က နာမ်ကို ပြန်ပြောတယ်" လို့ ရှုမှတ်ပါ။
၂။ Feedback Loop ကို ဖြတ်ပါ: တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲလိုက်တယ် (Input)။ ကိုယ်က ဒေါသဖြစ်တယ် (Processing)။ ပြန်ဆဲချင်တယ် (Output)။ အဲဒီ "ပြန်ဆဲချင်တဲ့ စိတ်" ပေါ်လာတာနဲ့ တပြိုင်နက် "Stop!" လုပ်လိုက်ပါ။ Positive Feedback (ဒေါသစက်ဝန်း) ကို မလည်စေနဲ့။ သတိနဲ့ ဖြတ်လိုက်ပါ။
၃။ သံသရာကို မြင်ပါ: အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်... ဆိုတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် စက်ဝိုင်းကြီးဟာလည်း အညမည သဘောပါပဲ။ တစ်ခုကို ဖြတ်လိုက်ရင် တစ်ဝိုင်းလုံး ရပ်သွားမယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်အောင် ကြိုးစားပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2462 "The Toxic Feedback Loop" (အဆိပ်သင့် တုံ့ပြန်မှု စက်ဝန်း) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေး ဌာနမှာ ဝန်ထမ်း နှစ်ယောက် ရှိတယ်။ ဒေါ်နီ နဲ့ ဒေါ်ဝါ (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူတို့ နှစ်ယောက်က အစတုန်းက သူငယ်ချင်းတွေ။ ဒါပေမဲ့ တစ်နေ့မှာ ဒေါ်နီက "ဒေါ်ဝါ က လှည်းကျင်းတာ မပြောင်ဘူး" လို့ တခြားလူကို ပြောလိုက်တယ်။ အဲဒီစကား ဒေါ်ဝါ့ နားထဲ ရောက်သွားတယ်။ ဒေါ်ဝါက ဒေါသထွက်ပြီး ဒေါ်နီ့ ဖိနပ်ကို တမင် ဖွက်ထားလိုက်တယ်။
ဒေါ်နီက ဖိနပ်ပျောက်တော့ ဒေါသထွက်ပြီး ဒေါ်ဝါ့ ထမင်းချိုင့်ကို ယူစားပစ်လိုက်တယ်။ ဒီလိုနဲ့ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် လက်စားချေလိုက် (Retaliate)၊ ပြန်လုပ်လိုက်နဲ့ နောက်ဆုံး ရုံးခန်းထဲမှာ ဆံပင်ချင်း ဆွဲတဲ့အထိ ဖြစ်ကုန်တယ်။ ဒါဟာ "Positive Feedback Loop" (ပဋိပက္ခ ကြီးထွားလာခြင်း) ရဲ့ ပြယုဂ်ပါပဲ။
ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့ တာဝန်ခံက Policy 16 (Conflict of Interest & Conduct) အရ ဆောင်ရွက်ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြစ်ဒဏ်ပေးရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ သူတို့ကြားက "Loop" ကို ဖြတ်ရမယ်။ ဒါကြောင့် Template T222 (Feedback & Mediation Log) ကို သုံးပြီး ဖြေရှင်းပါတယ်။
တာဝန်ခံက သူတို့ နှစ်ယောက်ကို သီးခြားစီ ခေါ်တွေ့တယ်။ "ခင်ဗျားတို့ နှစ်ယောက်က အညမညပစ္စည်း လိုပဲ။ တစ်ယောက် ပြုတ်ကျရင် နှစ်ယောက်လုံး အလုပ်ပြုတ်မယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။ ပြီးတော့ သူတို့ကို "Negative Feedback" (ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းကြောင်း) ပြောင်းပေးလိုက်တယ်။
"ဒီနေ့ကစပြီး တစ်ပတ်တိတိ တစ်ယောက်ရဲ့ ကောင်းကွက်ကို တစ်ယောက်က စာအုပ်ထဲမှာ ရေးရမယ်" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်တယ်။ အစကတော့ မရေးချင်ကြဘူး။ နောက်တော့ ဒေါ်နီက "ဒေါ်ဝါ က ဒီနေ့ ငါ့အစား ရေခပ်ပေးတယ်" လို့ ရေးတယ်။ ဒေါ်ဝါက အဲဒါကို ဖတ်ပြီး စိတ်ပျော့သွားတယ်။ သူကလည်း "ဒေါ်နီက အမှိုက်အိတ် ကူသယ်ပေးတယ်" လို့ ပြန်ရေးတယ်။ မကောင်းတဲ့ စက်ဝန်း (Vicious Cycle) ကနေ ကောင်းတဲ့ စက်ဝန်း (Virtuous Cycle) ဘက်ကို ပြောင်းသွားတာပေါ့။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "အညမည" ဆိုတာ ကြောက်စရာလည်း ကောင်းသလို၊ အားကိုးစရာလည်း ကောင်းပါတယ်။ မုန်းရင်လည်း အပြန်အလှန် မုန်းတတ်သလို၊ ချစ်ရင်လည်း အပြန်အလှန် ချစ်တတ်ကြတယ်။ ကိုယ်က စပြီး မေတ္တာပို့လွှတ်လိုက်ပါ (Initiate the loop)။ ဒါဆိုရင် တစ်ဖက်က မေတ္တာ ပြန်လာပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုခြင်း" တရားတော်မှာ Feedback Loop သဘောတရားနဲ့ အညမညပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
အပြန်အလှန် ရိုက်ခတ်မှုတွေကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ သံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ စက်ဝန်းကို မရပ်မနား လည်ပတ်စေတဲ့ "တဏှာ" (ဆက်လက် ဖြစ်ချင်စိတ်) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ စက်ဝန်း ပြတ်တောက်ပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အခြေအနေက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ စက်ဝန်းကို ဖြတ်တောက်နိုင်တဲ့ ဉာဏ်ပညာ (မဂ္ဂင်) ကတော့ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း လောကကြီးမှာ အညမည သဘောတရားကို နားလည်ပြီး၊ အကုသိုလ် စက်ဝန်းများကို ဖြတ်တောက်ကာ၊ ကုသိုလ် စက်ဝန်းများကိုသာ တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးတွင် စက်ဝန်းအားလုံး ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
No comments:
Post a Comment
Note: Only a member of this blog may post a comment.