နေ့ရက် - မေလ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-133) ဘယ်ဦးနှောက် ညာဦးနှောက် (Left Brain, Right Brain & The Middle Way) ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ယမကကျမ်း (ယမကပဋိဟာရိယ) သိပ္ပံနယ်ပယ် - Hemispheric Lateralization (ဦးနှောက် ဘယ်ညာ အခြမ်းကွဲပြားမှု) နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က သူနာပြုဆရာမကြီးတွေအကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ လူတိုင်းမှာ ပါလာတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ လူတိုင်း ညီမျှအောင် မသုံးတတ်ကြတဲ့ "ဦးနှောက်" အကြောင်း ဆွေးနွေးကြမယ်။ အထူးသဖြင့် "ဘယ်ဦးနှောက် နဲ့ ညာဦးနှောက်" ပေါ့။ သူတော်ကောင်းတို့... တချို့လူတွေက စာတော်တယ်၊ ဂဏန်းတွက်မြန်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး ညံ့တယ်။ တချို့ကျတော့ စာမရဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ပန်းချီတော်တယ်၊ စကားပြောကောင်းတယ်၊ စိတ်ကူးယဉ် ကောင်းတယ်။ အဲဒါ ဘာ့ကြောင့်လဲ။ ဦးနှောက်ရဲ့ ဘယ်ဘက်ခြမ်းနဲ့ ညာဘက်ခြမ်း အလုပ်လုပ်ပုံ မတူလို့ပါတဲ့။ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာရော ဒီနှစ်ခုကို ဘယ်လို ညှိမလဲ။ သဒ္ဓါ (ယုံကြည်မှု) နဲ့ ပညာ (ဆင်ခြင်မှု) ဘယ်လို မျှတအောင် လုပ်မလဲ။ ဒါကို ဒီနေ့ ရှင်းပြပါမယ်။ တရားမဟောခင်မှာ... ဦးနှောက်နှစ်ဖက် မျှတသွားအောင်၊ စိတ်ရဲ့ ဟန်ချက်ညီအောင် "အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း" (Mindfulness of Breathing) ကိုပဲ "ဟန်ချက်ညီ" (Balanced) ဖြစ်အောင် ရှုမှတ်ကြရအောင်။ အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ဘယ်ဘက် နှာခေါင်းပေါက်ကနေ လေဝင်တာလား၊ ညာဘက်ကနေ ဝင်တာလား မခွဲခြားဘဲ၊ လေကြောင်းတစ်ခုလုံးကို မျှမျှတတ ရှုမှတ်ပါ။ ဝင်လေ နဲ့ ထွက်လေ၊ ဘယ် နဲ့ ညာ၊ ယိုစီးမှုမရှိဘဲ အလယ်တည့်တည့်မှာပဲ စိတ်ကို ထားပါ။ "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) ဆိုတဲ့ လျစ်လျူရှုခြင်း မဟုတ်ဘဲ မျှတစွာ ရှုမြင်ခြင်းသဘောဖြင့် (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။ (ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း) ကိုင်း... စိတ်ကလေး ဟန်ချက်ညီသွားပြီဆိုရင်၊ ဒီဦးနှောက် သဘာဝကို ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) က ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လူ့ဦးနှောက်ကို ဘယ်၊ ညာ နှစ်ခြမ်း ခွဲခြားလေ့လာတဲ့အခါ အလုပ်လုပ်ပုံချင်း မတူတာကို တွေ့ရတယ်။ ဘယ်ဦးနှောက် (Left Brain): သူက "Logic" (ယုတ္တိဗေဒ) ကို ကြိုက်တယ်။ စာဖတ်တာ၊ ဂဏန်းတွက်တာ၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်တာ၊ အစီအစဉ်ချတာတွေကို လုပ်တယ်။ သူက "သိပ္ပံပညာရှင်" (Scientist) နဲ့ တူတယ်။ အရာရာကို အတိအကျ ဖြစ်ချင်တယ်။ ညာဦးနှောက် (Right Brain): သူက "Creativity" (ဖန်တီးမှု) ကို ကြိုက်တယ်။ ပုံဖော်တာ၊ သီချင်းဆိုတာ၊ ခံစားတာ၊ ယုံကြည်တာတွေကို လုပ်တယ်။ သူက "အနုပညာရှင်" (Artist) နဲ့ တူတယ်။ အရာရာကို လှပချင်တယ်၊ ခံစားချင်တယ်။ ဒီနှစ်ခုကြားမှာ Corpus Callosum ဆိုတဲ့ တံတားလေး ရှိတယ်။ အဲဒီတံတားလေးက ဘယ်နဲ့ညာကို ဆက်သွယ်ပေးတယ်။ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... တချို့လူတွေက ဘယ်ဘက်ပဲ သုံးလွန်းအားကြီးတော့ "သွေးအေး" သွားတယ်။ မေတ္တာမရှိတော့ဘူး။ တချို့ကျတော့ ညာဘက်ပဲ သုံးလွန်းအားကြီးတော့ "စိတ်ကူးယဉ်" ဆန်သွားတယ်။ လက်တွေ့မကျတော့ဘူး။ အောင်မြင်တဲ့သူ၊ စိတ်ချမ်းသာတဲ့သူ ဆိုတာ ဒီနှစ်ခုကို မျှတအောင် သုံးနိုင်သူ (Whole Brain Thinking) ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုကြတယ်။ ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာမှာ "ယမကကျမ်း" (The Book of Pairs) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ယမက ဆိုတာ "အစုံ" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ဘုရားရှင်က တရားဟောရင် အမြဲတမ်း "အစုံ" တွဲဟောလေ့ ရှိတယ်။ ကုသိုလ် ရှိရင် အကုသိုလ် ရှိတယ်။ အကြောင်း ရှိရင် အကျိုး ရှိတယ်။ ရုပ် ရှိရင် နာမ် ရှိတယ်။ အထူးခြားဆုံးကတော့ ဘုရားရှင် တန်ခိုးပြတဲ့အခါ "ယမက ပဋိဟာရိယ" (ရေမီးအစုံ တန်ခိုးတော်) ကို ပြတော်မူတယ်။ ကိုယ်တော်ရဲ့ အထက်ပိုင်းက မီးတောက်တွေ ထွက်နေချိန်မှာ၊ အောက်ပိုင်းက ရေအေးတွေ ထွက်နေတယ်။ ပူခြင်း (တေဇော) နဲ့ အေးခြင်း (အာပေါ) ဆိုတဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဓာတ်ကြီးနှစ်ပါးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း မျှတအောင် ထိန်းထားနိုင်တာဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ အံ့မခန်း စိတ်စွမ်းအင်ပါပဲ။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဓမ္မကျင့်စဉ်မှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ ဘယ်ဦးနှောက် (Logic) ဟာ "ပညာ" (Wisdom) နဲ့ တူတယ်။ ဆင်ခြင်တယ်၊ စိစစ်တယ်။ ညာဦးနှောက် (Emotion/Faith) ဟာ "သဒ္ဓါ" (Faith) နဲ့ တူတယ်။ ယုံကြည်တယ်၊ ကြည်ညိုတယ်။ ဘုရားရှင်က ဟောတယ်... "သဒ္ဓါလွန်ရင် ပညာနည်းတော့ အယူသည်းတတ်တယ်။ ပညာလွန်ရင် သဒ္ဓါနည်းတော့ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲတတ်တယ်" တဲ့။ ဒါကြောင့် "သဒ္ဓါ နဲ့ ပညာ" ညီမျှဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါမှသာ "မဇ္ဈိမပဋိပဒါ" (အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ဖြစ်မှာပါ။ ကိုင်း... ဒီဦးနှောက်နှစ်ဖက် မျှတမှုကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲမှာ ဘယ်လို လေ့ကျင့်မလဲ။ တရားထိုင်တဲ့အခါ ယောဂီတို့ ကြုံရတတ်တယ်။ တစ်ခါတလေ "တွေး" နေတာ များတယ် (Logic)။ တစ်ခါတလေ "ငိုက်" နေတာ သို့မဟုတ် "စိတ်ကူးယဉ်" နေတာ များတယ် (Imagination)။ ဓမ္မာနုပဿနာ (ဣန္ဒြေညီညွတ်ရေး) ရှုကွက် ၁။ အာရုံ (Object): ဝင်လေ ထွက်လေ (သို့) ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်မှု။ ၂။ စိစစ်သူ (Analyzer - Left Brain): "ဒါက ရုပ်၊ ဒါက နာမ်၊ ဒါက ပထဝီ" လို့ စာလို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနေတဲ့ စိတ်။ ၃။ ခံစားသူ (Feeler - Right Brain): "အေးလိုက်တာ၊ ငြိမ်းလိုက်တာ၊ ပျော်လိုက်တာ" လို့ ခံစားနေတဲ့ စိတ်။ ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ? "ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု" (Analysis) လည်း အနတ္တပဲ။ "ခံစားမှု" (Feeling) လည်း အနတ္တပဲ။ ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ? တရားထိုင်ရင်း စာတွေ လိုက်တွေးနေရင်... "တွေးနေတယ်... သိတယ်"။ "ဆင်ခြင်လွန်နေတယ်... သိတယ်"။ (ဒါ ဘယ်ဦးနှောက် အလုပ်လုပ်နေတာ)။ တရားထိုင်ရင်း နိမိတ်တွေ မြင်၊ အရောင်တွေ မြင်ပြီး သာယာနေရင်... "မြင်တယ်... သိတယ်"။ "စိတ်ကူးယဉ်နေတယ်... သိတယ်"။ (ဒါ ညာဦးနှောက် အလုပ်လုပ်နေတာ)။ အဲဒီ နှစ်ဖက်လုံးကို မလိုက်ဘဲ၊ "သိရုံပဲ သိနေတဲ့" အလယ်မှတ် (Center Point) ကို ရှာပါ။ "သိမှု" (Awareness) သက်သက်မှာ ဘယ်၊ ညာ မရှိဘူး။ စကားလုံး (Concept) မရှိဘူး။ ပုံရိပ် (Image) မရှိဘူး။ သဘောတရား (Nature) သက်သက်ပဲ ရှိတယ်။ အဲဒီနေရာကို ရောက်အောင် ထိန်းညှိတာကို "ဣန္ဒြေ ညီညွတ်ခြင်း" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2433 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T203: Research & Display Dispute). Hswagata ပြတိုက်မှာ ဝန်ထမ်းနှစ်ယောက် အကြီးအကျယ် ငြင်းခုံကြတယ်။ တစ်ယောက်က "ဒေါက်တာစိုး"။ သူက သုတေသန (Research) ဌာနက။ ဘယ်ဦးနှောက်သမားပေါ့။ သူက ဘာပြောသလဲဆိုတော့... "ဓာတ်တော်တွေကို ခင်းကျင်းပြသတဲ့အခါ ဓာတုဗေဒ ပါဝင်မှု (Calcium, Phosphate) အလိုက်၊ အရွယ်အစား (Millimeter) အလိုက် စနစ်တကျ၊ သိပ္ပံနည်းကျ စီထားရမယ်။ ပန်းတွေ၊ မီးတွေ မထွန်းရဘူး။ ဒါမှ လူတွေက လေ့လာလို့ ရမှာ" တဲ့။ နောက်တစ်ယောက်က "ဒေါ်မြ"။ သူက ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပူဇော်ရေးဌာနက။ ညာဦးနှောက်သမားပေါ့။ သူကကျတော့... "ရှင်ရူးနေလား။ ဒါ ဓာတ်ခွဲခန်း မဟုတ်ဘူး။ ဘုရားကျောင်းဆောင်။ ပန်းတွေ ဝေနေအောင် ထိုးရမယ်။ ရွှေချထားရမယ်။ မီးရောင်စုံ ထိုးရမယ်။ ဒါမှ လူတွေ ကြည်ညိုပြီး ကုသိုလ်ရမှာ" တဲ့။ နှစ်ယောက်သား မတည့်ကြဘူး။ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် "သွေးအေးကောင်" နဲ့ "မိန်းမကြီး" ဆိုပြီး အပြစ်ပြောနေကြတယ်။ ဒီပြဿနာ ဘုန်းကြီးဆီ ရောက်လာတယ်။ ဘုန်းကြီးက Template T203 (Exhibition Planning Form) နဲ့ Policy 21, Article 21.2 (Balance between Science and Devotion) ကို ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။ ဘုန်းကြီးက သူတို့နှစ်ယောက်ကို ခေါ်ပြီး "ယမက" တရား ဟောတယ်။ "ဒေါက်တာစိုး... မင်းရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျတာ ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ 'သဒ္ဓါ' မပါရင် ပြတိုက်က 'အရိုးပြတိုက်' ဖြစ်သွားမယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ကုသိုလ်မရနိုင်ဘူး"။ "ဒေါ်မြ... ဒကာမကြီးရဲ့ သဒ္ဓါတရား ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ 'ပညာ' မပါရင် 'ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု' (Idolatry) ဖြစ်သွားမယ်။ ခေတ်လူငယ်တွေ လက်မခံနိုင်ဘူး"။ "ဒါကြောင့်... ဘယ် နဲ့ ညာ ပေါင်းကြ" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်တယ်။ အဖြေက ဘာထွက်လာသလဲဆိုတော့... မှန်ပုံးရဲ့ အောက်ခြေမှာ ဒေါက်တာစိုး လိုချင်တဲ့ သိပ္ပံအချက်အလက် (Data Card) တွေကို သေသပ်စွာ ထည့်တယ်။ မှန်ပုံးရဲ့ အပေါ်ပိုင်းနဲ့ နောက်ခံမှာ ဒေါ်မြ လိုချင်တဲ့ ပန်းအလှဆင်မှု (Floral Arrangement) နဲ့ အလင်းရောင် (Lighting) ကို ဖန်တီးတယ်။ ရလဒ်ကတော့... သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လာလည်း သဘောကျ၊ ဘုရားဖူးတွေ လာလည်း ကြည်ညိုလို့ ရတဲ့ "ယမက" ပြခန်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ ကြည့်စမ်း... ဘယ်နဲ့ ညာ ညီညွတ်သွားတော့ အကျိုးကျေးဇူးက နှစ်ဆ ဖြစ်မသွားဘူးလား... ဖြစ်သွားပါတယ်နော်။ ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။ ဦးနှောက်၏ အလုပ်လုပ်ပုံ မညီမျှမှု၊ အတွေးလွန်မှု၊ ခံစားလွန်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ရသော ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။ ကိုယ့်အမြင်၊ ကိုယ့်အတွေး၊ ကိုယ့်ခံစားချက်ကိုသာ အမှန်ဟု စွဲလမ်းနေသော ဒိဋ္ဌိ၊ မာနတို့သည် "သမုဒယသစ္စာ"။ ဘယ်အစွန်း၊ ညာအစွန်းမှ လွတ်ကင်းပြီး ငြိမ်းအေးသော မဇ္ဈိမလမ်းစဉ်၊ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။ သဒ္ဓါနှင့် ပညာ၊ ဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ကို ညီမျှစွာ ထိန်းကျောင်းပြီး လျှောက်လှမ်းသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မိမိတို့ရဲ့ ဦးနှောက် ဘယ် ညာ နှစ်ဖက်လုံးကို မျှတစွာ အသုံးချပြီး၊ လောကီစီးပွား လောကုတ္တရာစီးပွား နှစ်ပါးစုံကို "ယမက" အောင်မြင်မှုများ ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် သဒ္ဓါနှင့် ပညာ မျှတအောင် ကျင့်ကြံနည်းများ၊ ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး အစွန်းတရားများမှ လွတ်ကင်းပြီး၊ အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ။ ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ သာဓု... သာဓု... သာဓု။ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက The Office Of Siridantamahapalaka The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum. Date: May 13, 2023 ORCID: 0009-0000-0697-4760 Website: www.siridantamahapalaka.com Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

 

နေ့ရက် - မေလ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-133) ဘယ်ဦးနှောက် ညာဦးနှောက် (Left Brain, Right Brain & The Middle Way)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ယမကကျမ်း (ယမကပဋိဟာရိယ)

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Hemispheric Lateralization (ဦးနှောက် ဘယ်ညာ အခြမ်းကွဲပြားမှု)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က သူနာပြုဆရာမကြီးတွေအကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ လူတိုင်းမှာ ပါလာတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ လူတိုင်း ညီမျှအောင် မသုံးတတ်ကြတဲ့ "ဦးနှောက်" အကြောင်း ဆွေးနွေးကြမယ်။ အထူးသဖြင့် "ဘယ်ဦးနှောက် နဲ့ ညာဦးနှောက်" ပေါ့။

သူတော်ကောင်းတို့... တချို့လူတွေက စာတော်တယ်၊ ဂဏန်းတွက်မြန်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး ညံ့တယ်။ တချို့ကျတော့ စာမရဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ပန်းချီတော်တယ်၊ စကားပြောကောင်းတယ်၊ စိတ်ကူးယဉ် ကောင်းတယ်။ အဲဒါ ဘာ့ကြောင့်လဲ။ ဦးနှောက်ရဲ့ ဘယ်ဘက်ခြမ်းနဲ့ ညာဘက်ခြမ်း အလုပ်လုပ်ပုံ မတူလို့ပါတဲ့။ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာရော ဒီနှစ်ခုကို ဘယ်လို ညှိမလဲ။ သဒ္ဓါ (ယုံကြည်မှု) နဲ့ ပညာ (ဆင်ခြင်မှု) ဘယ်လို မျှတအောင် လုပ်မလဲ။ ဒါကို ဒီနေ့ ရှင်းပြပါမယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... ဦးနှောက်နှစ်ဖက် မျှတသွားအောင်၊ စိတ်ရဲ့ ဟန်ချက်ညီအောင် "အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း" (Mindfulness of Breathing) ကိုပဲ "ဟန်ချက်ညီ" (Balanced) ဖြစ်အောင် ရှုမှတ်ကြရအောင်။

အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ဘယ်ဘက် နှာခေါင်းပေါက်ကနေ လေဝင်တာလား၊ ညာဘက်ကနေ ဝင်တာလား မခွဲခြားဘဲ၊ လေကြောင်းတစ်ခုလုံးကို မျှမျှတတ ရှုမှတ်ပါ။ ဝင်လေ နဲ့ ထွက်လေ၊ ဘယ် နဲ့ ညာ၊ ယိုစီးမှုမရှိဘဲ အလယ်တည့်တည့်မှာပဲ စိတ်ကို ထားပါ။ "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) ဆိုတဲ့ လျစ်လျူရှုခြင်း မဟုတ်ဘဲ မျှတစွာ ရှုမြင်ခြင်းသဘောဖြင့် (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး ဟန်ချက်ညီသွားပြီဆိုရင်၊ ဒီဦးနှောက် သဘာဝကို ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) က ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လူ့ဦးနှောက်ကို ဘယ်၊ ညာ နှစ်ခြမ်း ခွဲခြားလေ့လာတဲ့အခါ အလုပ်လုပ်ပုံချင်း မတူတာကို တွေ့ရတယ်။

• ဘယ်ဦးနှောက် (Left Brain): သူက "Logic" (ယုတ္တိဗေဒ) ကို ကြိုက်တယ်။ စာဖတ်တာ၊ ဂဏန်းတွက်တာ၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်တာ၊ အစီအစဉ်ချတာတွေကို လုပ်တယ်။ သူက "သိပ္ပံပညာရှင်" (Scientist) နဲ့ တူတယ်။ အရာရာကို အတိအကျ ဖြစ်ချင်တယ်။

• ညာဦးနှောက် (Right Brain): သူက "Creativity" (ဖန်တီးမှု) ကို ကြိုက်တယ်။ ပုံဖော်တာ၊ သီချင်းဆိုတာ၊ ခံစားတာ၊ ယုံကြည်တာတွေကို လုပ်တယ်။ သူက "အနုပညာရှင်" (Artist) နဲ့ တူတယ်။ အရာရာကို လှပချင်တယ်၊ ခံစားချင်တယ်။

ဒီနှစ်ခုကြားမှာ Corpus Callosum ဆိုတဲ့ တံတားလေး ရှိတယ်။ အဲဒီတံတားလေးက ဘယ်နဲ့ညာကို ဆက်သွယ်ပေးတယ်။ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... တချို့လူတွေက ဘယ်ဘက်ပဲ သုံးလွန်းအားကြီးတော့ "သွေးအေး" သွားတယ်။ မေတ္တာမရှိတော့ဘူး။ တချို့ကျတော့ ညာဘက်ပဲ သုံးလွန်းအားကြီးတော့ "စိတ်ကူးယဉ်" ဆန်သွားတယ်။ လက်တွေ့မကျတော့ဘူး။ အောင်မြင်တဲ့သူ၊ စိတ်ချမ်းသာတဲ့သူ ဆိုတာ ဒီနှစ်ခုကို မျှတအောင် သုံးနိုင်သူ (Whole Brain Thinking) ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုကြတယ်။

ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာမှာ "ယမကကျမ်း" (The Book of Pairs) ဆိုတာ ရှိတယ်။

ယမက ဆိုတာ "အစုံ" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ဘုရားရှင်က တရားဟောရင် အမြဲတမ်း "အစုံ" တွဲဟောလေ့ ရှိတယ်။

• ကုသိုလ် ရှိရင် အကုသိုလ် ရှိတယ်။

• အကြောင်း ရှိရင် အကျိုး ရှိတယ်။

• ရုပ် ရှိရင် နာမ် ရှိတယ်။
  အထူးခြားဆုံးကတော့ ဘုရားရှင် တန်ခိုးပြတဲ့အခါ "ယမက ပဋိဟာရိယ" (ရေမီးအစုံ တန်ခိုးတော်) ကို ပြတော်မူတယ်။ ကိုယ်တော်ရဲ့ အထက်ပိုင်းက မီးတောက်တွေ ထွက်နေချိန်မှာ၊ အောက်ပိုင်းက ရေအေးတွေ ထွက်နေတယ်။ ပူခြင်း (တေဇော) နဲ့ အေးခြင်း (အာပေါ) ဆိုတဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဓာတ်ကြီးနှစ်ပါးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း မျှတအောင် ထိန်းထားနိုင်တာဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ အံ့မခန်း စိတ်စွမ်းအင်ပါပဲ။

ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဓမ္မကျင့်စဉ်မှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။

• ဘယ်ဦးနှောက် (Logic) ဟာ "ပညာ" (Wisdom) နဲ့ တူတယ်။ ဆင်ခြင်တယ်၊ စိစစ်တယ်။

• ညာဦးနှောက် (Emotion/Faith) ဟာ "သဒ္ဓါ" (Faith) နဲ့ တူတယ်။ ယုံကြည်တယ်၊ ကြည်ညိုတယ်။
  ဘုရားရှင်က ဟောတယ်... "သဒ္ဓါလွန်ရင် ပညာနည်းတော့ အယူသည်းတတ်တယ်။ ပညာလွန်ရင် သဒ္ဓါနည်းတော့ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲတတ်တယ်" တဲ့။ ဒါကြောင့် "သဒ္ဓါ နဲ့ ပညာ" ညီမျှဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါမှသာ "မဇ္ဈိမပဋိပဒါ" (အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ဖြစ်မှာပါ။

ကိုင်း... ဒီဦးနှောက်နှစ်ဖက် မျှတမှုကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲမှာ ဘယ်လို လေ့ကျင့်မလဲ။

တရားထိုင်တဲ့အခါ ယောဂီတို့ ကြုံရတတ်တယ်။ တစ်ခါတလေ "တွေး" နေတာ များတယ် (Logic)။ တစ်ခါတလေ "ငိုက်" နေတာ သို့မဟုတ် "စိတ်ကူးယဉ်" နေတာ များတယ် (Imagination)။

ဓမ္မာနုပဿနာ (ဣန္ဒြေညီညွတ်ရေး) ရှုကွက်

၁။ အာရုံ (Object): ဝင်လေ ထွက်လေ (သို့) ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်မှု။

၂။ စိစစ်သူ (Analyzer - Left Brain): "ဒါက ရုပ်၊ ဒါက နာမ်၊ ဒါက ပထဝီ" လို့ စာလို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနေတဲ့ စိတ်။

၃။ ခံစားသူ (Feeler - Right Brain): "အေးလိုက်တာ၊ ငြိမ်းလိုက်တာ၊ ပျော်လိုက်တာ" လို့ ခံစားနေတဲ့ စိတ်။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

"ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု" (Analysis) လည်း အနတ္တပဲ။ "ခံစားမှု" (Feeling) လည်း အနတ္တပဲ။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

တရားထိုင်ရင်း စာတွေ လိုက်တွေးနေရင်... "တွေးနေတယ်... သိတယ်"။ "ဆင်ခြင်လွန်နေတယ်... သိတယ်"။ (ဒါ ဘယ်ဦးနှောက် အလုပ်လုပ်နေတာ)။

တရားထိုင်ရင်း နိမိတ်တွေ မြင်၊ အရောင်တွေ မြင်ပြီး သာယာနေရင်... "မြင်တယ်... သိတယ်"။ "စိတ်ကူးယဉ်နေတယ်... သိတယ်"။ (ဒါ ညာဦးနှောက် အလုပ်လုပ်နေတာ)။

အဲဒီ နှစ်ဖက်လုံးကို မလိုက်ဘဲ၊ "သိရုံပဲ သိနေတဲ့" အလယ်မှတ် (Center Point) ကို ရှာပါ။

"သိမှု" (Awareness) သက်သက်မှာ ဘယ်၊ ညာ မရှိဘူး။ စကားလုံး (Concept) မရှိဘူး။ ပုံရိပ် (Image) မရှိဘူး။ သဘောတရား (Nature) သက်သက်ပဲ ရှိတယ်။ အဲဒီနေရာကို ရောက်အောင် ထိန်းညှိတာကို "ဣန္ဒြေ ညီညွတ်ခြင်း" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2433 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T203: Research & Display Dispute).

Hswagata ပြတိုက်မှာ ဝန်ထမ်းနှစ်ယောက် အကြီးအကျယ် ငြင်းခုံကြတယ်။

တစ်ယောက်က "ဒေါက်တာစိုး"။ သူက သုတေသန (Research) ဌာနက။ ဘယ်ဦးနှောက်သမားပေါ့။ သူက ဘာပြောသလဲဆိုတော့... "ဓာတ်တော်တွေကို ခင်းကျင်းပြသတဲ့အခါ ဓာတုဗေဒ ပါဝင်မှု (Calcium, Phosphate) အလိုက်၊ အရွယ်အစား (Millimeter) အလိုက် စနစ်တကျ၊ သိပ္ပံနည်းကျ စီထားရမယ်။ ပန်းတွေ၊ မီးတွေ မထွန်းရဘူး။ ဒါမှ လူတွေက လေ့လာလို့ ရမှာ" တဲ့။

နောက်တစ်ယောက်က "ဒေါ်မြ"။ သူက ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပူဇော်ရေးဌာနက။ ညာဦးနှောက်သမားပေါ့။ သူကကျတော့... "ရှင်ရူးနေလား။ ဒါ ဓာတ်ခွဲခန်း မဟုတ်ဘူး။ ဘုရားကျောင်းဆောင်။ ပန်းတွေ ဝေနေအောင် ထိုးရမယ်။ ရွှေချထားရမယ်။ မီးရောင်စုံ ထိုးရမယ်။ ဒါမှ လူတွေ ကြည်ညိုပြီး ကုသိုလ်ရမှာ" တဲ့။

နှစ်ယောက်သား မတည့်ကြဘူး။ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် "သွေးအေးကောင်" နဲ့ "မိန်းမကြီး" ဆိုပြီး အပြစ်ပြောနေကြတယ်။

ဒီပြဿနာ ဘုန်းကြီးဆီ ရောက်လာတယ်။ ဘုန်းကြီးက Template T203 (Exhibition Planning Form) နဲ့ Policy 21, Article 21.2 (Balance between Science and Devotion) ကို ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။

ဘုန်းကြီးက သူတို့နှစ်ယောက်ကို ခေါ်ပြီး "ယမက" တရား ဟောတယ်။

"ဒေါက်တာစိုး... မင်းရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျတာ ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ 'သဒ္ဓါ' မပါရင် ပြတိုက်က 'အရိုးပြတိုက်' ဖြစ်သွားမယ်။ ဘုရားဖူးတွေ ကုသိုလ်မရနိုင်ဘူး"။

"ဒေါ်မြ... ဒကာမကြီးရဲ့ သဒ္ဓါတရား ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ 'ပညာ' မပါရင် 'ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု' (Idolatry) ဖြစ်သွားမယ်။ ခေတ်လူငယ်တွေ လက်မခံနိုင်ဘူး"။

"ဒါကြောင့်... ဘယ် နဲ့ ညာ ပေါင်းကြ" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်တယ်။

အဖြေက ဘာထွက်လာသလဲဆိုတော့...

မှန်ပုံးရဲ့ အောက်ခြေမှာ ဒေါက်တာစိုး လိုချင်တဲ့ သိပ္ပံအချက်အလက် (Data Card) တွေကို သေသပ်စွာ ထည့်တယ်။

မှန်ပုံးရဲ့ အပေါ်ပိုင်းနဲ့ နောက်ခံမှာ ဒေါ်မြ လိုချင်တဲ့ ပန်းအလှဆင်မှု (Floral Arrangement) နဲ့ အလင်းရောင် (Lighting) ကို ဖန်တီးတယ်။

ရလဒ်ကတော့... သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လာလည်း သဘောကျ၊ ဘုရားဖူးတွေ လာလည်း ကြည်ညိုလို့ ရတဲ့ "ယမက" ပြခန်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့တယ်။

ကြည့်စမ်း... ဘယ်နဲ့ ညာ ညီညွတ်သွားတော့ အကျိုးကျေးဇူးက နှစ်ဆ ဖြစ်မသွားဘူးလား... ဖြစ်သွားပါတယ်နော်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• ဦးနှောက်၏ အလုပ်လုပ်ပုံ မညီမျှမှု၊ အတွေးလွန်မှု၊ ခံစားလွန်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ရသော ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

• ကိုယ့်အမြင်၊ ကိုယ့်အတွေး၊ ကိုယ့်ခံစားချက်ကိုသာ အမှန်ဟု စွဲလမ်းနေသော ဒိဋ္ဌိ၊ မာနတို့သည် "သမုဒယသစ္စာ"။

• ဘယ်အစွန်း၊ ညာအစွန်းမှ လွတ်ကင်းပြီး ငြိမ်းအေးသော မဇ္ဈိမလမ်းစဉ်၊ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• သဒ္ဓါနှင့် ပညာ၊ ဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ကို ညီမျှစွာ ထိန်းကျောင်းပြီး လျှောက်လှမ်းသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မိမိတို့ရဲ့ ဦးနှောက် ဘယ် ညာ နှစ်ဖက်လုံးကို မျှတစွာ အသုံးချပြီး၊ လောကီစီးပွား လောကုတ္တရာစီးပွား နှစ်ပါးစုံကို "ယမက" အောင်မြင်မှုများ ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် သဒ္ဓါနှင့် ပညာ မျှတအောင် ကျင့်ကြံနည်းများ၊ ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး အစွန်းတရားများမှ လွတ်ကင်းပြီး၊ အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 13, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.