နေ့ရက် - မေလ (၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-127) အိပ်မက် (Dreams) နှင့် ဘဝင် (REM Sleep & Bhavanga)

 

နေ့ရက် - မေလ (၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-127) အိပ်မက် (Dreams) နှင့် ဘဝင် (REM Sleep & Bhavanga)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်း (သုပိန)၊ မိလိန္ဒပဉှာ

သိပ္ပံနယ်ပယ် - REM Sleep Cycle (အိပ်မက်မက်ချိန် မျက်လုံးလှုပ်ရှားမှု စက်ဝန်း)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၇) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့ကတော့ မှတ်ဉာဏ်အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီမှတ်ဉာဏ်တွေနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး လူတိုင်း စိတ်ဝင်စားကြတဲ့၊ လူတိုင်းလည်း မက်ဖူးကြတဲ့ "အိပ်မက်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ ညဘက်အိပ်ရင် အိပ်မက် မက်ကြသလား။ ကောင်းတာတွေ မက်သလား၊ ဆိုးတာတွေ မက်သလား။ တချို့က အိပ်မက်မက်ရင် နိမိတ်ကောက်ကြတယ်၊ ထီဂဏန်း ရှာကြတယ်။ တကယ်တော့ အိပ်မက်ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဘာ့ကြောင့် မက်တာလဲ။ သိပ္ပံပညာနဲ့ ဓမ္မပညာမှာ ဘယ်လို အမြင်မတူကြသလဲ ဆိုတာ ဒီနေ့ ရှင်းပြပါမယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... အိပ်မက်အကြောင်း ပြောရမှာ ဖြစ်တဲ့အတွက် စိတ်တွေ ထိုင်းမှိုင်းပြီး အိပ်ချင်မသွားအောင်၊ စိတ်ကို လန်းဆန်းတက်ကြွစေတဲ့ "အာလောကကသိုဏ်း" (Light Meditation) လေးကို အရင် စီးဖြန်းကြရအောင်။

အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ လင်းထိန်နေတဲ့ နေရောင်ခြည် သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်မီးရောင် တစ်ခုခုကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ အဲဒီ အလင်းရောင်ဟာ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်နှာတစ်ပြင်လုံး၊ ဦးခေါင်းတစ်ခုလုံးကို လင်းလက်သွားတယ်လို့ သဘောထားပါ။ "အာလောက... အာလောက... အလင်းရောင်... အလင်းရောင်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်သားပြီး၊ ထိုင်းမှိုင်းတဲ့ "ထိနမိဒ္ဓ" တရားတွေ ပျောက်ကင်းသွားအောင် (၁) မိနစ်ခန့် စူးစိုက်ရှုမှတ်ကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး လင်းလက်တောက်ပသွားပြီဆိုရင်၊ ဒီအိပ်မက် ဖြစ်စဉ်ကို ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) က ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ လူတစ်ယောက် အိပ်ပျော်နေတဲ့အချိန်ကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားတယ်။ အဲဒီထဲမှာ REM Sleep (Rapid Eye Movement) ဆိုတဲ့ အဆင့်တစ်ခု ရှိတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "မျက်လုံး အလျင်အမြန် လှုပ်ရှားသော အိပ်စက်ခြင်း" ပေါ့။

ထူးဆန်းတာက... လူက အိပ်ပျော်နေပေမယ့်၊ ဒီ REM အဆင့်ကို ရောက်ရင် ဦးနှောက်က နိုးနေသလိုမျိုး (Brain Waves) တွေ အရမ်း လှုပ်ရှားနေတယ်။ မျက်ခွံအောက်က မျက်လုံးတွေကလည်း ဟိုဘက်ဒီဘက် လှုပ်နေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာပဲ "အိပ်မက်" ဆိုတာ ဖြစ်တာပါ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘာပြောသလဲဆိုတော့ အိပ်မက်မက်တယ် ဆိုတာ ဦးနှောက်က နေ့ဘက်မှာ ရရှိခဲ့တဲ့ အချက်အလက် (Data) တွေကို ညဘက်မှာ ပြန်စီစဉ် (Processing) လုပ်နေတာ တဲ့။ မလိုအပ်တဲ့ အမှိုက်တွေကို ရှင်းထုတ်တယ်၊ လိုအပ်တဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေကို သိမ်းဆည်းတယ်။ အဲဒီလို ရှင်းထုတ်တဲ့အချိန်မှာ ပုံရိပ်တွေ ကျပန်း ပေါ်လာတာကို ကျွန်ုပ်တို့က ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အနေနဲ့ မြင်ယောင်သွားတာလို့ ဆိုကြတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ တရားတော်မှာတော့ ဒီထက်ပိုပြီး နက်ရှိုင်းတဲ့ "စိတ်အစဉ်" (Mind Stream) ကို ဟောထားပါတယ်။

အဘိဓမ္မာမှာ "ဘဝင်" (Bhavanga) ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိတယ်။ "ဘ၀ + အင်္ဂ = ဘဝ၏ အကြောင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ လူတစ်ယောက် ဘာမှ မသိဘဲ အိပ်ပျော်နေတဲ့အချိန်၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုခုကို မတွေးဘဲ ငေးနေတဲ့အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စိတ်ကို "ဘဝင်စိတ်" လို့ ခေါ်တယ်။ သူက မြစ်ရေအလျင်လိုပဲ တစ်သွင်သွင် စီးနေတယ်။

အိပ်မက်ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတော့... အဲဒီ ဘဝင်စိတ်အလျင်ကနေ နည်းနည်းလေး လှုပ်ရှားသွားပြီး၊ အာရုံတစ်ခုခုကို သွားဖမ်းမိတဲ့ အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာကျမ်းတို့မှာ "ကပိမိဒ္ဓ" (မျောက်အိပ်စက်ခြင်း) လို့ ဥပမာပေးတယ်။ မျောက်ဆိုတာ အိပ်ရင် မျက်လုံးတစ်ဖက် ဖွင့်အိပ်သလိုပဲ၊ အိပ်မက်မက်တဲ့ စိတ်ဟာ "အိပ်လည်း မအိပ်၊ နိုးလည်း မနိုး" (Not fully asleep, not fully awake) တဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... အိပ်မက်မက်တာ ကောင်းသလား၊ ဆိုးသလား။ ဘုရားရှင်က အိပ်မက် (၄) မျိုး ရှိတယ်လို့ ဟောတယ်။

၁။ ဓာတုက္ခောဘ - ဓာတ်ချောက်ချားလို့ မက်တာ (နေမကောင်းဖြစ်၊ ဗိုက်အောင့်လို့ မက်တာ)။

၂။ အနုဘူတပုဗ္ဗ - နေ့ခင်းက မြင်ခဲ့၊ တွေ့ခဲ့တာတွေကို စွဲလမ်းပြီး ပြန်မက်တာ။ (ဒါက သိပ္ပံပြောတဲ့ Memory Processing နဲ့ တူတယ်)။

၃။ ဒေဝတောပသံဟာရ - နတ်များက အကောင်းအဆိုး နိမိတ် လာပြတာ။

၄။ ပုဗ္ဗနိမိတ် - ရှေးကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံကြောင့် အကျိုးပေးခါနီး ကြိုမြင်ရတာ။ (ဥပမာ - မယ်တော်မာယာ အိပ်မက်မက်သလိုမျိုး)။

ဒီ (၄) မျိုးထဲမှာ နောက်ဆုံးတစ်ခုကသာ အမှန်ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်တာတွေက အမှားတွေ များပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူတွေကတော့ အိပ်မက်မက်တိုင်း အမှန်ထင်ပြီး စိတ်လှုပ်ရှားကြတယ်။

ကိုင်း... ဒီအကြောင်းအရာကို ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဆွဲထည့်ကြည့်ရအောင်။

အိပ်မက်ထဲမှာ တရားမှတ်လို့ ရသလား။ ရခဲပါတယ်။ အိပ်မက်မက်နေချိန်မှာ "သတိ" (Sati) က အားနည်းနေလို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ အိပ်ရာနိုးလာတဲ့အချိန်မှာတော့ အဲဒီ အိပ်မက်အပေါ် ထားတဲ့ စိတ်ကို ရှုမှတ်လို့ ရပါတယ်။

ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက် အိပ်မက်ဆိုး မက်ပြီး လန့်နိုးလာတယ် ဆိုပါစို့။ ရင်တွေတုန်နေမယ်၊ ကြောက်နေမယ်။

ဓမ္မာနုပဿနာ (အိပ်မက်အာရုံ) ရှုကွက်

၁။ အာရုံ (Object): အိပ်မက်ထဲက ကြောက်စရာ ပုံရိပ် (ဓမ္မာရုံ)။ ဒါဟာ တကယ်ရှိတာ မဟုတ်ဘူး၊ မှတ်ဉာဏ်အရိပ် (Mental Image) သက်သက်ပဲ။

၂။ ဒွါရ (Door): မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး)။

၃။ ဖဿ (Contact): မနောဖဿ။

၄။ ဝေဒနာ (Feeling): ကြောက်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ"။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

"ငါ့အိပ်မက်" မဟုတ်ဘူး။ ဘဝင်အလျင် လှုပ်ရှားသွားလို့ ပေါ်လာတဲ့ "စိတ်ကူး" (Imagination) သက်သက်ပဲ။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

နိုးလာလို့ ရင်တုန်နေရင် "ရင်တုန်တယ်... သိတယ်"။ "ကြောက်နေတယ်... သိတယ်"။

အိပ်မက်ကို ပြန်စဉ်းစားပြီး "ဪ... ဒါဟာ မနောဒွါရမှာ ဖြစ်ပျက်သွားတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေပါလား။ တကယ်မှ မရှိဘဲ။ ငါ့စိတ်က ငါ့ကို ပြန်လိမ်တာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ရမယ်။

အထူးသဖြင့် "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင် အိပ်မက်မက်တာ မဟုတ်ဘူး။ "ဘဝင်စိတ်" နဲ့ "ဝီထိစိတ်" ကြားမှာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ နာမ်တရား အစဉ်အတန်း (Mind Process) မျှသာ ဖြစ်တယ်လို့ ရှုမြင်ရမယ်။ အဲဒီလို ရှုလိုက်တာနဲ့ အိပ်မက်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ သောကတွေ ငြိမ်းသွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2427 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T215: Omen & Dream Record).

Hswagata ပြတိုက်မှာ တစ်ခါက အလှူရှင် အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက မျက်နှာပျက်ပျက်နဲ့။

"ဆရာတော်... တပည့်တော် မနေ့ညက အိပ်မက်မက်တယ်။ ပြတိုက်ထဲက ဓာတ်တော်တွေ ငိုနေသတဲ့။ ပြီးတော့ မီးတွေလောင်နေတယ်လို့ မက်တယ်။ ဒါ နိမိတ်မကောင်းဘူး။ ပြတိုက်ကို ပိတ်ပြီး ယတြာချေမှ ရမယ်" ဆိုပြီး အတင်းအကြပ် တောင်းဆိုတယ်။

သူ့ရဲ့ "အိပ်မက်" ဟာ သူ့အတွက်တော့ အစစ်ကြီး ဖြစ်နေတာကိုး။ (ဒါဟာ ဒုတိယအမျိုးအစား - စွဲလမ်းမှုကြောင့် မက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်)။

ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီးက Template T215 (Dreams & Omens Record Form) နဲ့ Policy 2, Article 2.2 (Handling Superstition with Wisdom) ကို သုံးပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။

ဘုန်းကြီးက သူ့ကို "မဟုတ်ပါဘူး" လို့ ချက်ချင်း မငြင်းဘူး။ အဲဒီလို ငြင်းလိုက်ရင် သူ့ရဲ့ စိုးရိမ်စိတ် (Anxiety) ပိုကြီးလာမယ်။

ဘုန်းကြီးက စာရွက်တစ်ရွက် ထုတ်ပေးပြီး "ဒကာမကြီး... မက်တဲ့ အိပ်မက်ကို အသေးစိတ် ချရေးပါဦး။ ဘယ်အချိန်မှာ မက်တာလဲ၊ မအိပ်ခင် ဘာတွေ တွေးသလဲ" လို့ မေးတယ်။

သူရေးနေတုန်းမှာ ဘုန်းကြီးက ပြတိုက်ရဲ့ CCTV တွေ၊ မီးဘေးလုံခြုံရေး စနစ်တွေကို TV မှာ ဖွင့်ပြထားလိုက်တယ်။

"ဒကာမကြီး... ကြည့်ပါဦး။ ဓာတ်တော်တွေက အေးအေးချမ်းချမ်းပါပဲ။ မီးသတ်ဆေးဘူးတွေလည်း အပြည့် ရှိပါတယ်။ ဒကာမကြီး မက်တာက 'ဓာတုက္ခောဘ' (စိတ်ပူလို့ မက်တာ) ဖြစ်နိုင်ပါတယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။

ပြီးတော့မှ သိပ္ပံနည်းကျပါ ရှင်းပြလိုက်တယ်။ "ညဘက်မှာ ဦးနှောက်က 'Fear Center' (အကြောက်တရား ဌာန) ကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်တဲ့အခါ၊ ကိုယ် အမြတ်နိုးဆုံး အရာတွေ ပျက်စီးမှာကို စိုးရိမ်တဲ့ စိတ်တွေက အိပ်မက်အဖြစ် ပေါ်လာတတ်တယ်။ ဒါဟာ ဒကာမကြီး ဓာတ်တော်တွေကို အရမ်းချစ်လို့ ဖြစ်တာပါ" လို့ သူ့စေတနာကို အသိအမှတ်ပြုပေးလိုက်တယ်။

အဲဒီတော့မှ သူလည်း စိတ်အေးသွားတယ်။ "ဪ... တပည့်တော် စိတ်ပူလွန်လို့ ဖြစ်တာကိုး" ဆိုပြီး ယတြာမချေတော့ဘဲ၊ မီးဘေးကာကွယ်ရေး ရန်ပုံငွေ (Safety Fund) ထည့်ဝင်ပြီး ကုသိုလ်ယူသွားခဲ့တယ်။

ကြည့်စမ်း... အိပ်မက်ကို အိပ်မက်မှန်း၊ စိတ်အလုပ်လုပ်ပုံမှန်း သိလိုက်တော့ အမှား (မောဟ) ပျောက်ပြီး အမှန် (ပညာ) ရောက်သွားတယ်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• အိပ်မက်ထဲမှာ မြင်ရတဲ့ အာရုံတွေ၊ နိုးလာရင် ပျောက်ကွယ်သွားတဲ့ စိတ်အစဉ်တွေဟာ မခိုင်မြဲသောကြောင့် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

• အိပ်မက်ကို အမှန်ထင်၊ နိမိတ်ကို အစွဲပြုပြီး ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တပ်မက်ခြင်း ဖြစ်နေတာက "သမုဒယသစ္စာ"။

• ဘဝင်၊ အိပ်မက်၊ ဝီထိ စတဲ့ စိတ်အစဉ်တို့ရဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ အိပ်မက်မက်စရာ မလိုတော့တဲ့ နိုးကြားမှု အစစ် (Awakening) နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• အိပ်မက်ကို နာမ်တရားမျှသာလို့ သိမြင်ပြီး၊ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်မှာ သတိကပ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း "အဝိဇ္ဇာ" တည်းဟူသော အိပ်မက်ဆိုးကြီးမှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ "ဝိဇ္ဇာ" တည်းဟူသော ဉာဏ်အလင်းဖြင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် အိပ်မက်နှင့် ပတ်သက်သော ဗုဒ္ဓအလိုတော်ကျ ယူဆချက်များ၊ စိတ်ပညာ ရှုထောင့်များကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး အိပ်မက်ဆိုးများမှ ကင်းဝေးပြီး၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ငြိမ်းချမ်းစွာ အိပ်စက်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 7, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.