Day: 286 | October 13, 2023 | ကုလသမဂ္ဂနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး (UN & Peace) | ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် | International Relations

 

Day: 286 |  October 13, 2023 |  ကုလသမဂ္ဂနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး (UN & Peace) |  ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် |  International Relations

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာတော့ မကြာခင် အောက်တိုဘာ (၂၄) ရက်နေ့ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂနေ့" (United Nations Day) ကို ရောက်ရှိတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ စစ်ပွဲတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေ များပြားနေတဲ့ ဒီလိုကာလမျိုးမှာ "ငြိမ်းချမ်းရေး" ဆိုတဲ့ အသံကို တမ်းတနေကြရတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာ "ညီညွတ်ခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး" အကြောင်းကို နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ (International Relations) နဲ့ ဓမ္မသဘော ပေါင်းစပ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ပြုလုပ်ကြတဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား အားလုံး စစ်မက်ဘေးမှ ကင်းဝေးကြပြီး၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ညီညွတ်မျှတစွာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။

တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ထားလေး ပြောင်းသွားအောင် "သမဂ္ဂ" (Samagga) လို့ခေါ်တဲ့ ညီညွတ်ရေးကို အာရုံပြုတဲ့ သမထလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... ကမ္ဘာမြေပုံကြီးကို စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ နိုင်ငံတွေ ခြားထားတဲ့ စည်းတွေကို ဖျက်လိုက်ပါ။ ကမ္ဘာကြီးကို အိမ်တစ်လုံးတည်း၊ လူသားအားလုံးကို မိသားစု တစ်စုတည်းလို့ သဘောထားပြီး "ငါတို့အားလုံး အတူတူပဲ... ငါတို့အားလုံး အတူတူပဲ" လို့ မေတ္တာစိတ်ကလေး ဖြန့်ကျက်လိုက်ပါ။ "သူ၊ ငါ" ကွဲပြားတဲ့ စိတ်တွေ ပျောက်ပြီး၊ ရင်ထဲမှာ နွေးထွေးသွားသလို မခံစားရဘူးလား... ခံစားရတယ်နော်။ အဲဒီ ညီညွတ်တဲ့ စိတ်အခြေခံနဲ့ ဒီနေ့ တရားကို နာယူကြရအောင်။

ကိုင်း... "ငြိမ်းချမ်းရေး" နဲ့ ပတ်သက်ရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ် "နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ" (International Relations - IR) မှာ သီအိုရီကြီး နှစ်ခု ရှိတယ်။ ပထမ ဥပမာကတော့ "ဘိလိယက် ဘောလုံးများ" (Billiard Balls Model) ပါ။ ဒီသီအိုရီ (Realism) အရ နိုင်ငံတွေဆိုတာ ဘိလိယက်ခုံပေါ်က ဘောလုံးတွေနဲ့ တူတယ်။ ဘောလုံးတစ်လုံးနဲ့ တစ်လုံးမှာ မာကျောတဲ့ အခွံတွေ ရှိတယ်။ တစ်လုံးနဲ့ တစ်လုံး ဘယ်တော့မှ ပေါင်းလို့ မရဘူး။ ထိလိုက်တာနဲ့ "ဒိုင်း" ဆိုပြီး တိုက်မိကြတယ်။ တွန်းတိုက်ကြတယ်။ အားကြီးတဲ့ ဘောလုံးက အားနည်းတဲ့ ဘောလုံးကို တိုက်ထုတ်ပစ်တယ်။ ဒါဟာ "ပဋိပက္ခ" (Conflict) ကို အခြေခံတဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ပုံစံပေါ့။ "ငါ့နိုင်ငံ အကျိုးစီးပွားကသာ ပဓာန" ဆိုတဲ့ အတ္တတွေနဲ့ တိုက်ခိုက်နေကြတာ။

ဒုတိယ ဥပမာကတော့ "ပင့်ကူအိမ်ကွန်ရက်" (Cobweb Model) ပါ။ ဒီသီအိုရီ (Liberalism) အရကျတော့ နိုင်ငံတွေဆိုတာ သီးခြားစီ မဟုတ်ဘူး။ ပင့်ကူအိမ်ကြီးလို တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ခိုင်မာတဲ့ ကြိုးမျှင်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်နေတာ။ စီးပွားရေးအရ၊ နည်းပညာအရ၊ ရာသီဥတုအရ ဆက်နွှယ်နေတယ်။ ပင့်ကူအိမ်ရဲ့ တစ်နေရာကို ထိလိုက်ရင် တစ်အိမ်လုံး တုန်သွားသလိုမျိုးပေါ့။ ဥပမာ - ဟိုဘက်နိုင်ငံမှာ ရောဂါဖြစ်ရင် ဒီဘက်နိုင်ငံမှာ ကူးစက်မယ်။ ဟိုဘက်မှာ စီးပွားပျက်ရင် ဒီဘက်မှာ ဈေးတက်မယ်။

ကုလသမဂ္ဂ (UN) ဆိုတာ ကမ္ဘာကြီးကို "ဘိလိယက် ဘောလုံး" အဖြစ်ကနေ "ပင့်ကူအိမ် ကွန်ရက်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းကြီးပါပဲ။ တိုက်ခိုက်မယ့်အစား ချိတ်ဆက်ကြပါလို့ ပြောနေတာ။ သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်... ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာရော ဘယ်ပုံစံ ဖြစ်နေလဲ။ သူများနဲ့ ထိရင် တိုက်မယ်ဆိုတဲ့ "ဘိလိယက် ဘောလုံး" စိတ်ထားလား၊ အားလုံးနဲ့ ဆက်နွှယ်နေတယ်ဆိုတဲ့ "ကွန်ရက်" စိတ်ထားလား။ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာတယ်နော်။

ဒီနေရာမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ နှုတ်ကပတ်တော်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (စာမျက်နှာ-၇၂) မှာ ဘုရားရှင်က "ဝဇ္ဇီ" တိုင်းပြည် မပျက်စီးနိုင်တဲ့ အကြောင်းတရား (၇) ပါးကို ဟောကြားခဲ့ဖူးတယ်။ အဲဒီအထဲက ပထမဆုံးနဲ့ အရေးကြီးဆုံး အချက်ကို ထုတ်နုတ်ပြီး ယှဉ်တွဲရှင်းပြချင်တယ်။

"ယာဝကီဝဉ္စ အာနန္ဒ ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇီကရဏီယာနိ ကရောန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ အာနန္ဒ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ။"

ကိုင်း... ပါဠိရဲ့ အနက်ကို တစ်လုံးချင်း ခွဲကြည့်ရအောင်။

• အာနန္ဒ = ချစ်သား အာနန္ဒာ။

• ယာဝကီဝဉ္စ = အကြင်မျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး။

• ဝဇ္ဇီ = ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည်။

• သမဂ္ဂါ = စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်း မရှိကြကုန်ဘဲ ညီညွတ်စွာ။ (Unity).

• သန္နိပတိဿန္တိ = စည်းဝေးတိုင်ပင်ကြကုန်၏။

• သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ = ညီညွတ်စွာ နေရာမှ ထကြကုန်၏။ (ညီညွတ်စွာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး လုပ်ငန်းခွင် ဝင်ကြတာကို ဆိုလိုတယ်)။

• သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇီကရဏီယာနိ ကရောန္တိ = တိုင်းပြည်ကိစ္စများကို ညီညွတ်စွာ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ကြကုန်၏။

• ဝုဒ္ဓိယေဝ = ကြီးပွားခြင်းကိုသာ။ ပါဋိကင်္ခါ = မျှော်လင့်အပ်၏။ နော ပရိဟာနိ = ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်း မရှိနိုင်။

တွေ့လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဘုရားရှင်က "သမဂ္ဂ" (Unity) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ထပ်ခါထပ်ခါ သုံးထားတယ်။ ဒါဟာ ခုနက ဦးပဉ္ဇင်း ပြောခဲ့တဲ့ "ပင့်ကူအိမ် ကွန်ရက်" (Network Model) သဘောတရားပါပဲ။ ဝဇ္ဇီမင်းတွေဟာ တစ်ယောက်တစ်ပေါက် "ဘိလိယက် ဘောလုံး" တွေလို ကွဲနေရင် အဇာတသတ်မင်း တိုက်တာနဲ့ ခံရမှာပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့က ပင့်ကူအိမ်လို တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်း ချိတ်ဆက်ထားသရွေ့တော့ ဘယ်သူမှ ဖြိုခွဲလို့ မရဘူးလို့ ဟောတာ။

ကုလသမဂ္ဂ (UN) ရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ကလည်း ဒီ "သမဂ္ဂ" သဘောတရားပါပဲ။ နိုင်ငံကြီးသည် ဖြစ်စေ၊ ငယ်သည် ဖြစ်စေ စားပွဲဝိုင်းတစ်ခုတည်းမှာ ညီညီညွတ်ညွတ် ထိုင်ပြီး ဖြေရှင်းကြဖို့၊ တစ်နိုင်ငံ ဒုက္ခရောက်ရင် ကျန်နိုင်ငံတွေက ဝိုင်းကူကြဖို့ ဆိုတဲ့ မူဝါဒဟာ ဘုရားဟော "အပရိဟာနိယ ဓမ္မ" နဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျမနေဘူးလား... ကျနေပါတယ် ဘုရား။

ဒါကြောင့်လည်း ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၂၂၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၂.၁ (Pol 22, Art 22.1) မှာ "Peace Building and Conflict Resolution" (ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းခြင်း) ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "The museum shall serve as a neutral ground for dialogue, using Dhamma to bridge divides." (ပြတိုက်သည် ဓမ္မကို အသုံးပြု၍ ပဋိပက္ခများကို ပေါင်းကူးပေးရာ ကြားနေနယ်မြေ ဖြစ်ရမည်) တဲ့။

ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်တွေ ရှိတဲ့နေရာဟာ "စစ်မဲ့ဇုန်" (No War Zone) ဖြစ်ရမယ်။ ရန်သူတွေတောင် ဒီနေရာ ရောက်ရင် လက်နက်ချပြီး မိတ်ဆွေ ဖြစ်သွားရမယ်။ ဒါဟာ ပြတိုက်ရဲ့ ရပ်တည်ချက် ဖြစ်သလို၊ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ရည်မှန်းချက်နဲ့လည်း တူညီနေပါတယ်။

ကဲ... အခု လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့ အပိုင်းကို သွားကြစို့။

 "ဒုက္ခပရိညာ" (ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိခြင်း) နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက "ပဋိပက္ခ" (Conflict) ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြမယ်။

လူတွေ၊ နိုင်ငံတွေ ဘာလို့ စစ်တိုက်ကြသလဲ။ "ဒါ ငါ့မြေ၊ ဒါ ငါ့လူမျိုး" ဆိုတဲ့ "အတ္တ" (Self) တွေ၊ "မာန" တွေက "ဘိလိယက် ဘောလုံး" တွေလို မာကျောပြီး တိုက်မိကြလို့ပါပဲ။

အလုပ်ပေး ရှုကွက်:

၁။ Observe the Border (နယ်နိမိတ်ကို ရှု): ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ "ငါ နဲ့ သူ" ဆိုပြီး စည်းခြားထားတဲ့ နယ်နိမိတ် (Boundary) ကို သတိထားကြည့်။ "သူက ငါ့ရန်သူ" လို့ မြင်လိုက်တာနဲ့ ရင်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ။ ပူလောင်သွားတယ်၊ ကျဉ်းမြောင်းသွားတယ်။ အဲဒါ "ဒုက္ခ" ပဲ။

၂။ Dissolve the Shell (အခွံကို ခွဲ): "ငါ" ဆိုတဲ့ အခွံကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲလိုက်။

• သူလည်း ခန္ဓာ ၅ ပါး၊ ငါလည်း ခန္ဓာ ၅ ပါး။

• သူလည်း အို-နာ-သေ ဒုက္ခသည်၊ ငါလည်း အို-နာ-သေ ဒုက္ခသည်။

• ဒုက္ခသည်ချင်း အတူတူ ဘာလို့ တိုက်ခိုက်နေမှာလဲ။
  ၃။ Connect the Web (ကွန်ရက်ကို မြင်): "သူ စိတ်ဆင်းရဲရင် ငါလည်း စိတ်မချမ်းသာနိုင်ဘူး" ဆိုတဲ့ "ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်" (Interdependence) သဘောကို နှလုံးသွင်းပါ။

ရှုမှတ်တဲ့အခါ... "ပဋိပက္ခသည် အတ္တကြောင့် ဖြစ်သည်၊ ညီညွတ်ခြင်းသည် အနတ္တ (အတ္တကင်းခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်သည်" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

ဘောလုံးနှစ်လုံး တိုက်မိရင် အသံမြည်ပြီး နာကျင်ရတယ်။ လေထုနဲ့ လေထု ပေါင်းရင်တော့ အသံမမြည်ဘဲ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို "မာကျောတဲ့ ဘောလုံး" လို မထားဘဲ၊ "နူးညံ့တဲ့ လေထု" လို ထားလိုက်ပါ။ "ငါ့နိုင်ငံ၊ သူ့နိုင်ငံ" ဆိုတဲ့ ပညတ်တွေကို ကျော်လွန်ပြီး "ကမ္ဘာသားချင်း အတူတူ" ဆိုတဲ့ ဓမ္မအမြင်နဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် ရန်သူဆိုတာ မရှိတော့ပါဘူး။ အဲဒီအချိန်မှာ ရရှိလာတဲ့ ငြိမ်းအေးမှုဟာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ အစပါပဲ။

ကိုင်း... "ငါ့နိုင်ငံ၊ သူ့နိုင်ငံ" ဆိုတဲ့ အစွဲကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ ပဋိပက္ခတွေက ဘယ်လောက် အန္တရာယ်ကြီးသလဲ၊ "ညီညွတ်ခြင်း" (Unity) နဲ့ ဖြေရှင်းလိုက်ရင် ဘယ်လောက် အေးချမ်းသလဲ ဆိုတာကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ နားလည်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ် (Case-2586) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်က နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး (International Relations) ပြဿနာအသေးစားလေး တစ်ခုပါပဲ။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ လလောက်ကပေါ့... ပြတိုက်ကို နိုင်ငံခြား ဘုရားဖူးအဖွဲ့ နှစ်ဖွဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ရောက်လာတယ်။ တစ်ဖွဲ့က "နိုင်ငံ A" က၊ နောက်တစ်ဖွဲ့က "နိုင်ငံ B" က။ (နာမည်တော့ မပြောတော့ပါဘူးနော်)။ ပြဿနာက ဒီနိုင်ငံနှစ်ခုဟာ နယ်စပ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် စစ်ဖြစ်လိုက်၊ ပြန်တည့်လိုက် ဖြစ်နေကြတာ။ အဲဒီနေ့က ကံဆိုးချင်တော့ နှစ်ဖက်စလုံးက "မျိုးချစ်စိတ်" (Nationalism) ပြင်းထန်တဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေ ပါလာတယ်။

ပြတိုက်ရဲ့ "ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ပြခန်း" ရှေ့ရောက်တော့ ပြဿနာ စတာပဲ။ နိုင်ငံ A က ခေါင်းဆောင်က "ဒီဓာတ်တော်တွေဟာ ငါတို့နိုင်ငံကနေ ဆင်းသက်လာတာ၊ မင်းတို့ဆီက မဟုတ်ဘူး" ဆိုပြီး စကားစတယ်။ နိုင်ငံ B က ခေါင်းဆောင်ကလည်း မခံဘူး။ "ဘာပြောလဲ... သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်၊ ဒီယဉ်ကျေးမှုက ငါတို့ဆီက စတာ" ဆိုပြီး ပြန်အော်တယ်။ အဲဒီမှာတင် ဘုရားဖူးလာတဲ့ ကုသိုလ်ပွဲကနေ စစ်ပွဲအသွင် ပြောင်းသွားတော့တာပဲ။ နှစ်ဖက် လူအုပ်ကြီးက အော်ကြီးဟစ်ကျယ်နဲ့ လက်သီးလက်မောင်း တန်းကုန်ကြတယ်။ ဘုရားရှေ့မှာ "ဘိလိယက် ဘောလုံး" တွေ တိုက်မိကုန်ပြီလေ။

ဒီအခြေအနေမှာ ပြတိုက်လုံခြုံရေးတွေက တားမရတော့ဘူး။ ဦးပဉ္ဇင်းက ချက်ချင်း ကြားဝင်ပြီး Template T241 (Conflict Mediation Log) ကို ဖွင့်၊ နှစ်ဖက် ခေါင်းဆောင်တွေကို သီးသန့် အစည်းအဝေးခန်းထဲ ခေါ်သွားလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၂၂၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၂.၁ (Pol 22, Art 22.1) ကို ကိုးကားပြီး ရှင်းပြရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "The museum is a neutral ground for peace" (ပြတိုက်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြားနေနယ်မြေ ဖြစ်သည်) လို့ ပါတယ်လေ။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူတို့နှစ်ယောက်ရှေ့မှာ ရေခွက်နှစ်ခွက် ချပေးလိုက်တယ်။ "ဒကာတို့... ဒီရေခွက်တွေကို ကြည့်။ တစ်ခွက်က ဒကာ့နိုင်ငံက လာတဲ့ရေ၊ နောက်တစ်ခွက်က ဟိုဒကာ့နိုင်ငံက လာတဲ့ရေ ဆိုပါစို့။ ဒီရေနှစ်ခွက်ကို ရောလိုက်ရင် ဘယ်ရေက ဘယ်နိုင်ငံကလဲ ဆိုတာ ခွဲလို့ရသေးလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။

သူတို့က "မရတော့ပါဘူး ဘုရား" လို့ ဖြေတယ်။

"အေး... ဓမ္မ ဆိုတာ အဲဒီ ရေလိုပဲ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သွေးတော်၊ ဓာတ်တော်တွေမှာ 'နိုင်ငံကူးလက်မှတ်' (Passport) မရှိဘူး ဒကာတို့။ ဘုရားရှင်က လူသားအားလုံးအတွက် ပွင့်တာ။ မင်းတို့က 'ငါ့နိုင်ငံ' ဆိုတဲ့ တံဆိပ်ကပ်ပြီး ရန်ဖြစ်နေကြတာဟာ ဘုရားကို ပိုင်ဆိုင်ချင်တာလား၊ ဘုရားကို စော်ကားချင်တာလား" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်တယ်။

ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆက်ပြောတယ်။ "အခု ပြတိုက်ခန်းမထဲမှာ ကြည့်လိုက်။ မင်းတို့ နှစ်ဖွဲ့လုံးက လူတွေ ဘုရားရှိခိုးနေကြတာ ပုံစံချင်း မတူဘူးလား။ လက်အုပ်ချီတာ တူတယ်၊ 'နမော တဿ' ရွတ်တာ တူတယ်။ တူတာတွေ ဒီလောက်များနေပါလျက်နဲ့၊ မတူတာလေး တစ်ခုကို ဆွဲကိုင်ပြီး ဘာလို့ တိုက်ခိုက်ချင်ရတာလဲ။ 'ဘိလိယက် ဘောလုံး' လို မနေပါနဲ့၊ 'ပင့်ကူအိမ်' လို ချိတ်ဆက်ပြီး ညီညွတ်လိုက်ကြပါ" လို့ တရားချလိုက်တော့မှ နှစ်ယောက်သား မျက်နှာတွေ ငယ်သွားကြတယ်။

နောက်ဆုံးတော့ နှစ်ဖက် ခေါင်းဆောင်တွေ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ပြီး၊ ဓာတ်တော်ပူဇော်ပွဲကို အတူတူ ဆက်လုပ်သွားကြတယ်။ အပြန်ကျတော့ တစ်ဖွဲ့နဲ့တစ်ဖွဲ့ လက်ဆောင်တွေတောင် ဖလှယ်သွားကြသေးတယ်။

တွေ့လား... "ငါ့နိုင်ငံ" ဆိုတဲ့ အစွဲ (Ditti) ကို ဖြုတ်လိုက်တာနဲ့ "ကမ္ဘာသားချင်း အတူတူ" ဆိုတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး (Santi) ချက်ချင်း ရောက်လာတယ် မဟုတ်လား။ ဒါဟာ ကုလသမဂ္ဂက လိုချင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်၊ ဘုရားရှင် လိုလားတဲ့ "သမဂ္ဂ" စိတ်ဓာတ်ပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကုလသမဂ္ဂနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

လောကကြီးမှာ စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ရတာ၊ လူမျိုးရေး ဘာသာရေး ပဋိပက္ခတွေကြောင့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေ သေကျေပျက်စီးရတာတွေ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။

အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ။ "ငါ့လူမျိုးမှ မြတ်တယ်၊ ငါ့နိုင်ငံမှ ကြီးကျယ်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန (Mana) နဲ့ နယ်မြေဒေသကို စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ (Tanha) တို့ကြောင့် "ဘိလိယက် ဘောလုံး" တွေလို တိုက်ခိုက်မိကြတာမို့ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။

အဲဒီ မာနနဲ့ တဏှာကို ပယ်သတ်ပြီး၊ "စည်းကမ်းမျဉ်းတွေ ဆိုတာ လူတွေ လုပ်ထားတဲ့ ပညတ်ချက်တွေသာ ဖြစ်တယ်၊ အားလုံးဟာ ဒုက္ခသည်ချင်း အတူတူပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းကာ မေတ္တာထားနိုင်ရင် ဒါဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းဖို့အတွက် "သမဂ္ဂ" (Unity) စိတ်ကို မွေးမြူမယ်၊ သည်းခံခြင်း (Khanti) နဲ့ ဖြေရှင်းမယ် ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကမ္ဘာကြီး ငြိမ်းချမ်းဖို့အတွက် ကုလသမဂ္ဂ တစ်ခုတည်း လုပ်လို့ မရပါဘူး။ လူသားတိုင်းရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ "ငြိမ်းချမ်းရေး ကုလသမဂ္ဂ" လေးတွေ တည်ဆောက်ထားမှ ရမှာပါ။ ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ရပ်ကွက်၊ ကိုယ့်နိုင်ငံကနေ စပြီး "ညီညွတ်ခြင်း" ကို တည်ဆောက်ကြပါ။

ယနေ့ ကျရောက်သော ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂနေ့ အကြိုကာလမှသည် နောင်အနာဂတ် ကာလပတ်လုံး... ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား အားလုံး ရန်လိုမုန်းထားခြင်းများ ကင်းငြိမ်းကြပါစေ၊ စစ်မက်ကင်းစင်ပြီး မေတ္တာရေအေးဖြင့် ကမ္ဘာကြီးကို အေးမြစေနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.