နေ့ရက် - ဇွန်လ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-169)- အထပ်ထပ် ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် အလေ့အကျင့် (Repetition & Habitual Force: Asevana)

 

နေ့ရက် - ဇွန်လ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-169)- အထပ်ထပ် ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် အလေ့အကျင့် (Repetition & Habitual Force: Asevana)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အာသေဝနပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Neuroplasticity & Hebbian Learning (ဦးနှောက် ပုံစံပြောင်းလဲနိုင်မှုနှင့် အလေ့အကျင့်ဖြင့် သင်ယူခြင်း)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၉) ရက်၊ တနင်္လာနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ဟာ နိုင်ငံတကာမှာ "ပဋိပက္ခအတွင်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု ပပျောက်ရေးနေ့" (International Day for the Elimination of Sexual Violence in Conflict) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ပဋိပက္ခတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှု သံသရာတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် "ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်နေကြတာ" (Repetition) ကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ မကောင်းမှန်း သိပေမဲ့ အရှိန်ရနေလို့ မရပ်နိုင်ကြဘူး။

ဒီလို ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်ခြင်းကြောင့် အားကြီးလာတဲ့ သဘောတရားကို သိပ္ပံပညာမှာ "Neuroplasticity" (ဦးနှောက်လမ်းကြောင်း ပြောင်းလဲခြင်း) လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာတော့ "အာသေဝနပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ အကျင့်ဆိုးတွေကို ဘယ်လို ဖျောက်မလဲ၊ အကျင့်ကောင်းတွေကို ဘယ်လို မွေးမလဲ ဆိုတာကို ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ပါလာတဲ့ အကုသိုလ် အထုံဝါသနာတွေကို ဖြတ်တောက်နိုင်ဖို့ စိတ်အရှိန်သတ်တဲ့အနေနဲ့ "အာနာပါန" ကို ရှုမှတ်ကြရအောင်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ဝင်လေ ထွက်လေကို မှတ်တဲ့အခါ ပထမ တစ်ချက် ရှုတယ်၊ ဒုတိယ တစ်ချက် ရှုတယ်။ တစ်ချက်ပြီး တစ်ချက် ရှုတိုင်း သတိတရား ပိုအားကောင်းလာတာကို သတိထားပါ။ "တစ်ကြိမ် ရှုရင် တစ်ကြိမ် ငြိမ်းချမ်းတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ထပ်ခါထပ်ခါ (Repeat) လုပ်ရင်း စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားပါ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Neuroplasticity" (နျူရိုပလပ်စတစ်စီးတီး) ဆိုတဲ့ ဦးနှောက်သိပ္ပံ သဘောတရားကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ရှေးတုန်းက သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဦးနှောက်ဆိုတာ လူကြီးဖြစ်ရင် ပြောင်းလဲလို့ မရတော့ဘူးလို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုခေတ်မှာတော့ "Neurons that fire together, wire together" (အတူတကွ အလုပ်လုပ်သော နျူရွန်များသည် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်သွားကြသည်) ဆိုတဲ့ Hebbian Theory ကို လက်ခံထားကြပါပြီ။

ဥပမာ - တောလမ်းလေး တစ်လမ်းကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ပထမဆုံးအကြိမ် လမ်းလျှောက်တုန်းက ခြုံနွယ်တွေ ပိတ်နေလို့ ခက်ခက်ခဲခဲ သွားရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒုတိယအကြိမ်၊ တတိယအကြိမ် ပြန်လျှောက်တဲ့အခါ လမ်းကြောင်းရာလေး ထင်လာတယ်။ အကြိမ် ၁၀၀ လောက် လျှောက်ပြီးရင်တော့ ပြောင်ရှင်းနေတဲ့ လမ်းမကြီး ဖြစ်သွားပြီ။ မျက်စိမှိတ် လျှောက်ရင်တောင် ရသွားပြီ။

ဦးနှောက်ထဲမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ဒေါသထွက်တဲ့ အတွေး (Thought) တစ်ခုကို ထပ်ခါထပ်ခါ တွေးမိရင်၊ ဦးနှောက်ထဲက အာရုံကြော လမ်းကြောင်းတွေမှာ "Myelin" (မိုင်ယာလင်) ဆိုတဲ့ အလွှာပါးလေးတွေ ဖုံးအုပ်လာပါတယ်။ အဲဒီ အလွှာက လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှုကို ပိုမြန်အောင် လုပ်ပေးတယ်။ ဒါကြောင့် ဒေါသကြီးတဲ့သူဟာ နောက်ပိုင်းကျရင် အကြောင်းပြချက် မရှိဘဲနဲ့ကို အလိုလို ဒေါသထွက်တတ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "Habit Formation" (အလေ့အကျင့် တည်ဆောက်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

(Label: Practice Makes Permanent - Strengthening Neural Pathways through Repetition)

ပုံမှာ ကြည့်လိုက်ပါ။ ဘယ်ဘက်က လမ်းကြောင်းက သေးသေးလေး (Myelin နည်းနည်းပဲ ရှိသေးတယ်)။ ညာဘက်က လမ်းကြောင်းကတော့ ထပ်ခါထပ်ခါ သုံးထားလို့ Myelin တွေ ထူပြီး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးလို ဖြစ်နေပါပြီ။ ကောင်းတာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဆိုးတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ထပ်လုပ်ရင် အားကြီးလာတာ ဒီသဘောပါပဲ။

အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "အာသေဝနပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

ပါဠိလို - "ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။

အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ရှေ့ရှေ့၌ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် နောက်နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့အား ထပ်ခါထပ်ခါ မှီဝဲခြင်း (အာသေဝန) သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။ အကုသိုလ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။

ဆရာတော်ကြီးတွေက "နံ့သာသွေး ဥပမာ" ပေးလေ့ရှိပါတယ်။ နံ့သာတုံးကို ကျောက်ပြင်ပေါ်မှာ တစ်ချက်တည်း သွေးရုံနဲ့ အနံ့မထွက်ပါဘူး။ ထပ်ခါထပ်ခါ သွေးမှ အနံ့သင်းလာတာပါ။

နောက် ဥပမာတစ်ခုက "စာအံခြင်း" ပါ။ စာတစ်ပုဒ်ကို တစ်ခေါက်တည်း ရွတ်ရင် မမှတ်မိဘူး။ အခေါက်ခေါက်အခါခါ ရွတ်မှ နှုတ်တက် ရသွားတယ်။

စိတ်ဖြစ်စဉ် (Citta Vithi) မှာ "ဇော" (Javana) စိတ် ၇ ကြိမ် စောတယ် ဆိုတာ ကြားဖူးကြမှာပါ။ ပထမဇော က ဒုတိယဇော ကို တွန်းတယ်၊ ဒုတိယ က တတိယ ကို တွန်းတယ်။ နောက်ဆုံး သတ္တမဇော ရောက်တဲ့အခါ အားအကြီးဆုံး ဖြစ်သွားပြီး "ကံ" မြောက်သွားတယ်။ ဒါကြောင့် မကောင်းတဲ့စိတ် ပေါ်လာရင် ပထမဇော မှာတင် ဖြတ်ချလိုက်ရမယ်။ မဖြတ်ရင် အာသေဝနသတ္တိ နဲ့ ကြီးထွားလာပြီး ထိန်းမရ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။

အလေ့အကျင့် အဟောင်းတွေကို ဖျက်ပြီး၊ အသစ်တည်ဆောက်ကြရအောင်။

ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):

၁။ အရှိန်ကို သတိထားပါ: စိတ်ဆိုးချင်လာတဲ့အခါ ချက်ချင်း မဆိုးလိုက်ပါနဲ့။ "ဒါ အကျင့်ဟောင်း (Pattern) လာနေပြီ" လို့ သိလိုက်ပါ။ ရထားတစ်စင်း အရှိန်နဲ့ လာနေသလိုပါပဲ။ သိလိုက်တာနဲ့ ဘရိတ်အုပ်ပြီးသား ဖြစ်သွားမယ်။

၂။ လမ်းကြောင်းလွှဲပါ (Replace): မကောင်းတဲ့ အတွေး ပေါ်လာရင် အဲဒီလမ်းကြောင်းအတိုင်း ဆက်မသွားဘဲ၊ လမ်းသစ် ဖောက်ပါ။ ဥပမာ - သူတစ်ပါးကို အပြစ်ပြောချင်တဲ့ စိတ်ပေါ်ရင်၊ ချက်ချင်း မေတ္တာပို့တဲ့ စိတ်ကို အစားထိုးလိုက်ပါ။ အစပိုင်းမှာ ခက်ပေမဲ့၊ လုပ်ပါများရင် မေတ္တာလမ်းကြောင်းက "အာသေဝန" ဖြစ်ပြီး ချောမွေ့သွားပါလိမ့်မယ်။

၃။ ထပ်ခါထပ်ခါ ရှုပါ: ဝိပဿနာ ဆိုတာလည်း အာသေဝန ပါပဲ။ "ဖြစ်တယ်... ပျက်တယ်" ဆိုတာကို တစ်ခါမြင်ရုံနဲ့ ကိလေသာ မစင်ပါဘူး။ ထပ်ခါထပ်ခါ ရှုမှတ်မှ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် အထိ အားကောင်းလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2470 "The Habitual Shortcut" (အကျင့်ပါနေသော ဖြတ်လမ်းနည်း) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြတိုက်ရဲ့ လျှပ်စစ်ဌာနမှာ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ ကိုမြင့် (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူက ကျွမ်းကျင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ အကျင့်ဆိုး တစ်ခု ရှိတယ်။ မီးပလပ်တွေ ပြင်ရင် မိန်းခလုတ် (Main Switch) ကို သွားမပိတ်ဘဲ၊ လက်အိတ်ဝတ်ပြီး အရှင် လဲတတ်တယ်။ "ငါ ကျွမ်းကျင်တာပဲ၊ အမြဲတမ်း ဒီလို လုပ်နေကျပဲ၊ ဘာမှ မဖြစ်ပါဘူး" ဆိုပြီး "အာသေဝန" (အကျင့်) လုပ်ထားတာ။

တစ်နေ့ကျတော့ မိုးရွာထားလို့ ကြမ်းပြင်က စိုနေတယ်။ ကိုမြင့်က ထုံးစံအတိုင်း မိန်းမပိတ်ဘဲ မီးကြိုးဆက်လိုက်တာ၊ ဓာတ်လိုက်ပြီး လွင့်ထွက်သွားတယ်။ ကံကောင်းလို့ မသေတာ။ လက်မှာ အပူလောင်ဒဏ်ရာ ရသွားတယ်။

ဒီကိစ္စကို စုံစမ်းတော့ သူက "မတော်တဆ ဖြစ်တာပါ" လို့ ပြောတယ်။ ဒါပေမဲ့ တာဝန်ခံက လက်မခံဘူး။ Policy 8 (Safety Protocol) အရ ဒါဟာ "Unsafe Habit" (မလုံခြုံသော အလေ့အကျင့်) ဖြစ်နေတယ်။

တာဝန်ခံက ကိုမြင့်ကို အပြစ်မပေးဘဲ "Re-training Program" (ပြန်လည် လေ့ကျင့်ရေး) ဆင်းခိုင်းတယ်။ Template T160 (Safety Drill Log) ကို သုံးပြီး၊ မီးပြင်ခါနီးတိုင်း "LOTO" (Lock Out, Tag Out - မိန်းပိတ်၊ ဆိုင်းဘုတ်ချိတ်) ဆိုတဲ့ အဆင့်ကို အကြိမ် ၁၀၀ တိတိ လုပ်ခိုင်းတယ်။

ကိုမြင့်က အစမှာ ငြီးငွေ့တယ်။ "သိပါတယ်ဗျာ... ဘာလို့ ကလေးလို လုပ်ခိုင်းနေတာလဲ" လို့ ပြောတယ်။ ဒါပေမဲ့ တာဝန်ခံက "ခင်ဗျားရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက လမ်းကြောင်းဟောင်း (Old Neural Pathway) ကို ဖျက်ပြီး၊ လမ်းကြောင်းသစ် (New Pathway) ဖောက်နေတာ" လို့ ရှင်းပြတယ်။ တစ်လလောက် နေတော့ ကိုမြင့်ဟာ မီးပြင်မယ် ဆိုတာနဲ့ အလိုလို မိန်းခလုတ်ဆီကို ခြေလှမ်း ရောက်သွားတဲ့ အကျင့်ကောင်း (Safety Habit) ရသွားတယ်။

ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "ဝါသနာ" ဆိုတာ ဖျောက်ရ ခက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "အာသေဝန" သဘောကို နားလည်ပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ ကြိုးစားရင် ပြင်လို့ ရပါတယ်။ မကောင်းမှု ဆိုတာ တစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ရပ်လိုက်ပါ။ ကောင်းမှု ဆိုတာကိုတော့ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြုလုပ်ကြပါ။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အထပ်ထပ် ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် အလေ့အကျင့်" တရားတော်မှာ Neuroplasticity နဲ့ အာသေဝနပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

ဖျောက်ဖျက်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ အကျင့်ဆိုးတွေ၊ စွဲလမ်းမှုတွေကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ သံသရာ ဒုက္ခတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အကျင့်တွေကို ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ချင်နေတဲ့ "တဏှာနုသယ" (ကိလေသာ အနည်ထိုင်မှု) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အလေ့အကျင့် သင်္ခါရတွေ အားလုံး ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် "ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ" (ထပ်ခါထပ်ခါ ပွားများအပ်၏) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်ကျင့်စဉ်က "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း အကုသိုလ် အာသေဝနများကို ဖြတ်တောက်ပြီး၊ ကုသိုလ် အာသေဝနများကိုသာ ထပ်ခါထပ်ခါ ပွားများကာ၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။