"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၅) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၁) ရက်။
"ခန္ဓာကိုယ် တည်တံ့ရုံမျှသာ အစာအာဟာရကို မှီဝဲသုံးဆောင်တော်မူပြီး၊ အရသာတည်းဟူသော တပ်မက်မှု (ရသတဏှာ) ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်တော်မူသော၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား ဓမ္မအရသာ အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် လျှာပေါ်က အရသာကို ကျော်လွန်၍ ဘဝအတွက် အနှစ်သာရရှိသော အာဟာရကို ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေမှာ အဆင်း (Color)၊ အနံ့ (Smell) တို့အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ လူတိုင်း အကြိုက်ဆုံး၊ အစွဲလမ်းဆုံး ဖြစ်နိုင်တဲ့ "အရသာ" (Taste/Rasa) နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် တကယ်လိုအပ်တဲ့ "အာဟာရ" (Nutritive Essence/Ojā) အကြောင်းကို သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။
လူတွေဟာ စားကောင်းသောက်ဖွယ် တွေ့ရင် "ကောင်းလိုက်တာ၊ ဆိမ့်နေတာပဲ" ဆိုပြီး အရသာကို ဦးစားပေးတတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှာ "ရသ" (အရသာ) နဲ့ "ဩဇာ" (အာဟာရ) ကို သီးခြားစီ ခွဲခြားပြထားပါတယ်။ ဒီနှစ်ခု မတူပါဘူး။ အရသာက လျှာဖျားမှာပဲ ပြီးဆုံးသွားပေမယ့်၊ ဩဇာကတော့ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို ပျံ့နှံ့ပြီး အသက်ဆက်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်မှာ "အာဟာရရုပ်" သို့မဟုတ် "ဩဇာ" ကို ဒီလို ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ ပါဠိစာကြောင်းလေးကို နာယူမှတ်သားကြည့်ပါ။
"ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ ဩဇာ ရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကော။"
ဒီပါဠိတော်ကို တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ကြည့်ရအောင်။
"ကဗဠီကာရော အာဟာရော" - အလုပ်ပြု၍ စားအပ်သော အစာအာဟာရသည် (လည်ချောင်းမှ လွန်လျှင်)၊
"ဩဇာ" - ဩဇာဟူသော အာဟာရရုပ် ဖြစ်၍၊
"ရူပါနံ" - ရုပ်အပေါင်းတို့ကို၊
"ဥပတ္ထမ္ဘကော" - ထောက်ပံ့တတ်၏။
ဆိုလိုတာက ဦးဇင်းတို့ စားလိုက်တဲ့ ထမင်း၊ ဟင်းတွေဟာ ပါးစပ်ထဲမှာ "အရသာ" (Rasa) အဖြစ် ထင်ရှားပေမယ့်၊ ဗိုက်ထဲရောက်သွားတဲ့အခါ "ဩဇာ" (Ojā) အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကြီး မပြိုလဲအောင် ထောက်ကန်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လျှာက ခံစားတာက တစ်ခု၊ ခန္ဓာက ရတာက တစ်ခုပါပဲ။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Nutrition Science (အာဟာရသိပ္ပံ) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ Flavor (အရသာ) ဆိုတာ လျှာပေါ်က Taste Buds တွေနဲ့ ဦးနှောက်က ဖန်တီးတဲ့ ခံစားမှု (Sensory Experience) သက်သက်ပါ။ အချို၊ အငန်၊ အချဉ်၊ အစပ် ဆိုတာတွေပေါ့။
ဒါပေမယ့် Nutrients (အာဟာရဓာတ်) ဆိုတာကတော့ Proteins, Carbohydrates, Fats, Vitamins တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က ဆဲလ်တွေ အသက်ရှင်ဖို့ လိုအပ်တာက "Nutrients" ဖြစ်ပြီး၊ "Flavor" မဟုတ်ပါဘူး။
ဥပမာ - အချိုရည်တစ်ဘူးကို သောက်လိုက်ရင် လျှာက "ကောင်းလိုက်တာ" (Good Taste) လို့ ခံစားရပေမယ့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ရောက်သွားတဲ့အခါ အဲဒါဟာ "Empty Calories" (အနှစ်မဲ့ စွမ်းအင်) ဖြစ်ပြီး ဆီးချိုရောဂါကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ "ရသ" ကောင်းပေမယ့် "ဩဇာ" ညံ့ဖျင်းတဲ့ သဘောပါပဲ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ဆေးခါးကြီး တစ်ခွက်ဟာ "ရသ" မကောင်းပေမယ့်၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် "ဩဇာ" (Healing Properties) ရှိနေတတ်ပါတယ်။
Caption: လျှာပေါ်တွင် ခံစားရသော အရသာ (Rasa) နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို အမှန်တကယ် ထောက်ပံ့သော အာဟာရဩဇာ (Ojā) ၏ ကွာခြားချက်
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
Case-2311 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ စေတနာရှင် ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေနဲ့ သံဃာတော်တွေအတွက် နေ့စဉ် ဆွမ်းချိုင့် လာပို့ပါတယ်။ သူက စေတနာ အလွန်ထက်သန်တော့ "ဘုန်းဘုန်းတို့၊ ဝန်ထမ်းတွေ စားကောင်းမှ ကုသိုလ်ရမှာ" ဆိုပြီး ဆီပြန်ဟင်းတွေ၊ အချိုပွဲတွေ၊ အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲတွေချည်း နေ့တိုင်း ပို့ပါတယ်။ စားရတဲ့သူတွေကတော့ ပါးစပ်တွေ့တော့ ကြိုက်ကြတာပေါ့။
ဒါပေမယ့် သုံးလလောက် ကြာတဲ့အခါ ပြတိုက်မှူးအပါအဝင် ဝန်ထမ်းတချို့ သွေးတိုးတက်၊ ကိုလက်စထရော (Cholesterol) တက်ပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်ကုန်ကြပါတယ်။ "စားကောင်းခြင်း" ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာပါပဲ။
ဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 7 (Health & Well-being), Article 7.2 (Nutrition Standards) အရ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ရပါတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုဟာ ဝန်ထမ်းတွေ ကျန်းမာမှ ရေရှည်လည်ပတ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T135 (Food Donation & Nutrition Log) ကို ကိုင်ပြီး ဒကာမကြီးနဲ့ ဆွေးနွေးရပါတယ်။
"ဒကာမကြီး... ဒကာမကြီးရဲ့ စေတနာကို သာဓုခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် 'စားကောင်းတာ' (Tasty) နဲ့ 'ကျန်းမာတာ' (Healthy) မတူပါဘူး။ ဘုရားရှင်က ဆွမ်းကို 'ဩဇာ' (အာဟာရ) အနေနဲ့သာ ဘုဉ်းပေးပါတယ်။ အခု ဒကာမကြီး လှူတဲ့ အစားအစာတွေက အရသာ အရမ်းကောင်းပေမယ့်၊ ဓာတုဗေဒအရ ကြည့်ရင် Saturated Fats (ပြည့်ဝဆီ) တွေ များနေပါတယ်။ ဒါဟာ ရေရှည်မှာ အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။
ဒကာမကြီးက အစပိုင်းမှာ စိတ်မကောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "တပည့်တော်က အကောင်းဆုံးတွေ လှူတာပါဘုရား" လို့ ပြောပါတယ်။ ဦးဇင်းက ပြန်ရှင်းပြရတယ်... "အကောင်းဆုံး လှူတယ်ဆိုတာ စားသူရဲ့ အသက်ကို ရှည်စေတာကို လှူမှ အကောင်းဆုံး ဖြစ်တာပါ။ အရသာ ခဏလေး ကောင်းဖို့အတွက် ရောဂါဝေဒနာကို လှူသလို မဖြစ်စေချင်ပါဘူး"။
နောက်ပိုင်းမှာတော့ ဒကာမကြီးလည်း သဘောပေါက်ပြီး၊ အသီးအရွက်၊ ငါး၊ အဆီနည်း အစာအာဟာရ (Balanced Diet) တွေကို ပြောင်းလဲ လှူဒါန်းပါတယ်။ အရသာ ပေါ့သွားပေမယ့်၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ကျန်းမာရေး ပြန်ကောင်းလာတဲ့အတွက် "စစ်မှန်သော ဩဇာ" ကို လှူဒါန်းရာ ရောက်သွားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။
လူတွေဟာ ပါးစပ်က စားတဲ့ အစားအစာတင် မကပါဘူး။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက်တွေကနေလည်း "အာဟာရ" တွေ နေ့တိုင်း စားသုံးနေကြပါတယ်။
၁။ ကဗဠီကာရ အာဟာရ - ပါးစပ်က စားတဲ့ ထမင်းဟင်း။ (ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီရဲ့လား)
၂။ ဖဿ အာဟာရ - အာရုံတွေနဲ့ ထိတွေ့မှု။ (ကြမ်းတမ်းတဲ့ အထိအတွေ့တွေ၊ ဆူညံသံတွေ နေ့တိုင်း ခံယူနေရသလား)
၃။ မနောသဉ္စေတနာ အာဟာရ - စိတ်စေတနာ။ (မကောင်းတဲ့ ကြံစည်မှုတွေနဲ့ စိတ်ကို အစာကျွေးနေသလား)
၄။ ဝိညာဏ အာဟာရ - သိစိတ်။
အထူးသဖြင့် ဒီခေတ်ကြီးမှာ လူတွေဟာ Facebook, TikTok ပေါ်က သတင်းအတုတွေ၊ အတင်းအဖျင်းတွေ၊ အမုန်းစကားတွေကို "အရသာ ရှိလိုက်တာ" (Spicy Content) ဆိုပြီး နေ့တိုင်း စားသုံးနေကြပါတယ်။ အဲဒါတွေက စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပေမယ့် (Rasa ကောင်းပေမယ့်)၊ ဦးနှောက်နဲ့ စိတ်နှလုံးအတွက်တော့ အဆိပ်အတောက် (Toxic Oja) တွေ ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို "အာဟာရ ညံ့" တွေ စားသုံးမိလို့ လူတွေ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ များ၊ ဒေါသတွေ ကြီးနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "အာဟာရေ ပဋိကူလ သညာ" (အာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု မှတ်သားခြင်း) ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပေးခဲ့တာပါ။ ဆိုလိုတာက ထမင်းကို ရွံရှာခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "အရသာ" (Taste) အပေါ်မှာ တွယ်တာတဲ့ စိတ်ကို ခွာပြီး၊ "အသက်ရှင်ဖို့အတွက် ဓာတ်ဆီထည့်သလို စားပါ" လို့ ဆိုလိုတာပါ။ ကားမောင်းတဲ့သူက ဓာတ်ဆီကို အရသာခံပြီး မသောက်ပါဘူး။ ကားသွားဖို့အတွက် ထည့်တာပါပဲ။ ထို့အတူ ဦးဇင်းတို့လည်း သံသရာခရီး သွားဖို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဩဇာ ဖြည့်ပေးရုံ သက်သက် စားသောက်သင့်ပါတယ်။
ဒီနေ့ကစပြီး ထမင်းစားတိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတိပေးပါ။
"ငါ အခု စားနေတာ လျှာအတွက်လား (For Taste)၊ ခန္ဓာအတွက်လား (For Nutrition)?"
"ငါ ဖတ်နေတဲ့ စာတွေ၊ ကြည့်နေတဲ့ ရုပ်ရှင်တွေက ငါ့စိတ်ကို အဆိပ်ဖြစ်စေသလား၊ ခွန်အား ဖြစ်စေသလား?"
ဒီလို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ရင် သူတော်ကောင်းတို့ဟာ ရောဂါကင်းပြီး ကျန်းမာရွှင်လန်းတဲ့ ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်ရပါလိမ့်မယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အရသာ (ရသ) နှင့် အာဟာရရုပ်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အရသာ၏ လှည့်စားမှုကို ကျော်လွန်၍ ခန္ဓာနှင့် စိတ်အတွက် အကျိုးရှိသော စစ်မှန်သော အာဟာရ (ဩဇာ) ကို ရွေးချယ်မှီဝဲနိုင်ကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော အပျက်အစီးမရှိ၊ အိုနာသေကင်းသော ဓာတ်စာကို သုံးဆောင် ခံစားနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 11, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/