နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်၊ ၂၀၂၃- မုဒိတာ (Sympathetic Joy) နှင့် အသင်းအဖွဲ့စိတ်ဓာတ် (Team Spirit)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်၊ ၂၀၂၃- မုဒိတာ (Sympathetic Joy) နှင့် အသင်းအဖွဲ့စိတ်ဓာတ် (Team Spirit)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၀) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့ မနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများရဲ့ စိတ်နှလုံးသားတွေဟာ ပုတီးစိပ်နေသူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်လို တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေကြမယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ပုတီးစိပ်တယ်ဆိုတာ ပုတီးလုံးလေးတွေကို တစ်လုံးချင်းစီ အာရုံစိုက်ပြီး ရွတ်ဆိုပွားများရသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း သူတစ်ပါးရဲ့ ကောင်းကွက်လေးတွေကို တစ်ခုချင်းစီ ရေတွက်ပြီး ဝမ်းမြောက်နိုင်မယ်ဆိုရင် ဘယ်လောက်တောင် မင်္ဂလာရှိလိုက်မလဲ။ ပုတီးလုံးလေးတွေက ကြိုးတစ်ချောင်းတည်းအပေါ်မှာ သီကုံးထားသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေဟာလည်း "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ကြိုးတစ်ချောင်းတည်းအပေါ်မှာ အတူတကွ ဆက်နွယ်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ပုတီးစိပ်ရင်း စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားနိုင်ကြပါစေ၊ သူတစ်ပါးရဲ့ အောင်မြင်မှုကို မိမိရဲ့ အောင်မြင်မှုကဲ့သို့ မှတ်ယူပြီး ဝမ်းမြောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မုဒိတာ" (Mudita) လို့ ခေါ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်ခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး နယ်ပယ်တွေမှာ အသက်တမျှ အရေးကြီးတဲ့ "Team Spirit" (အသင်းအဖွဲ့ စိတ်ဓာတ်) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ပြောကြတယ်... "မိတ်ဆွေစစ်ကို ဒုက္ခရောက်ချိန်မှာ သိနိုင်တယ်" တဲ့။ ဒါပေမယ့် ပညာရှိတွေကတော့ နောက်တစ်မျိုး ပြောကြတယ်။ "မိတ်ဆွေစစ်ကို ကိုယ်အောင်မြင်ချိန်မှာ ပိုသိနိုင်တယ်" တဲ့။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကိုယ်ဒုက္ခရောက်ရင် သနားတဲ့သူ (ကရုဏာ) ရှိတတ်ပေမယ့်၊ ကိုယ်အောင်မြင်တဲ့အခါ စစ်မှန်တဲ့ စိတ်နဲ့ ဝမ်းသာပေးမယ့်သူ (မုဒိတာ) က သိပ်ရှားပါးလို့ပါပဲ။ အထူးသဖြင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ပြင်းထန်တဲ့ ဒီနေ့ခေတ်ကြီးမှာ သူတစ်ပါး ကြီးပွားတာကို မြင်ရင် "ငါ့နေရာ ပျောက်တော့မယ်" ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်က အရင် ဝင်လာတတ်ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ အတ္တစိတ်ကို ကျော်လွန်ပြီး၊ "အများအောင်မြင်မှ ငါအောင်မြင်မယ်" ဆိုတဲ့ အဆင့်မြင့် စိတ်ထားကို ဘယ်လို မွေးမြူမလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးသွားပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အတ္တတွေ ပျောက်ပြီး၊ ကျယ်ဝန်းတဲ့ ဝမ်းမြောက်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "မုဒိတာ" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးထဲက "မုဒိတာ ကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို သီးသန့် ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ ဖြစ်အောင် ပြင်ထိုင်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် မိမိရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ အခုလောလောဆယ် အောင်မြင်ကြီးပွားနေတဲ့၊ ပျော်ရွှင်နေတဲ့၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားနေတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကိုယ့်မိတ်ဆွေ ဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။ အဲဒီ ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ပြုံးရွှင်နေတဲ့ မျက်နှာကို အာရုံယူပါ။ သူ့ရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ သူ့ရဲ့ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယကြောင့် ရရှိလာတာပါလားလို့ ဆင်ခြင်ပါ။ ပြီးရင် ရင်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဆုတောင်းပေးပါ။ "ဤသူတစ်ယောက် ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မဆုတ်ယုတ်ပါစေနှင့်... ဒီထက်မက အောင်မြင်ပါစေ"။ "ဝမ်းသာပါတယ်... ဝမ်းသာပါတယ်"။ အစပိုင်းမှာ စိတ်က နည်းနည်း တွန့်ဆုတ်နေရင်တောင် အတင်း တွန်းပြီး ဝမ်းသာပေးလိုက်ပါ။ ရင်ထဲမှာ ဖော်မပြနိုင်တဲ့ ကြည်နူးမှု အအေးဓာတ်ကလေး ပေါ်လာတဲ့အထိ (၂) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ကြည်လင်ပြီး ဝမ်းမြောက်နိုင်စွမ်း ရှိလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Organizational Psychology" (အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) နဲ့ "Game Theory" (ကစားပွဲ သီအိုရီ) က ဒီ "မုဒိတာ" နဲ့ "အသင်းအဖွဲ့ စိတ်ဓာတ်" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ စိတ်ပညာမှာ "Zero-sum Bias" (သုညရလဒ် ဘက်လိုက်မှု) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ လူတွေက ဘဝကို ကိတ်မုန့်တစ်လုံးလို မြင်ကြတယ်။ "သူက ကိတ်မုန့် တစ်စိတ် ယူလိုက်ရင်၊ ငါ့အတွက် တစ်စိတ် လျော့သွားပြီ" လို့ တွေးကြတယ်။ ဒါကြောင့် သူများရရင် ကိုယ်နာတယ်လို့ ခံစားရတာ။ ဒါဟာ ရှေးရိုးစွဲ အတ္တစိတ် (Scarcity Mindset) ပါပဲ။

ဒါပေမယ့် ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာနဲ့ "Positive Psychology" ကတော့ "Non-zero-sum Game" (သုညရလဒ် မဟုတ်သော ကစားပွဲ) ကို ထောက်ခံထားကြတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့... "သူအောင်မြင်ရင် ငါပါ အကျိုးရှိမယ်" ဆိုတဲ့ အမြင်ပါပဲ။ ဥပမာ - ဘောလုံးအသင်း တစ်သင်းမှာ တိုက်စစ်မှူးက ဂိုးသွင်းလိုက်ရင်၊ ဂိုးသမားက မနာလို မဖြစ်ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တိုက်စစ်မှူး အောင်မြင်တာဟာ အသင်းတစ်ခုလုံးရဲ့ အောင်မြင်မှု ဖြစ်လို့ပါပဲ။ ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) အရ ပြောရရင်... ကိုယ်တိုင် အောင်မြင်မှု ရတဲ့အခါ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ "Dopamine" (ပျော်ရွှင်မှု ဟော်မုန်း) ဟာ၊ ကိုယ့်အသင်းသား အောင်မြင်တာကို ကြည့်ပြီး ဝမ်းသာတဲ့အခါမှာလည်း ထပ်တူနီးပါး ထွက်ပေါ်လာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကို "Vicarious Reward" (ကိုယ်စားပြု ဆုလာဘ်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဂျာမန်ဘာသာစကားမှာ "Schadenfreude" (သူများဒုက္ခရောက်ရင် ဝမ်းသာခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိသလို၊ "Freudenfreude" (သူများဝမ်းသာရင် ထပ်တူဝမ်းသာခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားလုံးလည်း ရှိပါတယ်။ သုတေသနတွေအရ "Freudenfreude" (မုဒိတာ) များတဲ့ လူတွေဟာ စိတ်ဖိစီးမှု နည်းတယ်၊ နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်း နည်းတယ်၊ လူမှုဆက်ဆံရေး ပိုကောင်းတယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ "Celebration" (အောင်မြင်မှုကို အတူတကွ ပျော်ရွှင်ခြင်း) ဟာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ "Oxytocin" (ယုံကြည်မှု ဟော်မုန်း) ကို မြင့်တက်စေပြီး၊ "Team Cohesion" (အသင်းအဖွဲ့ စည်းလုံးမှု) ကို သံမဏိလို ခိုင်မာစေပါတယ်။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ အောင်မြင်မှုဆိုတာ စွမ်းအင်တစ်ခုပါ။ အဲဒီစွမ်းအင်ကို "မုဒိတာ" နဲ့ လက်ခံလိုက်ရင် ကိုယ့်ဆီကို ကူးစက်လာပြီး ကိုယ်ပါ အောင်မြင်လာတယ်။ "ဣဿာ" (မနာလိုမှု) နဲ့ ပိတ်ဆို့လိုက်ရင်တော့ အဲဒီစွမ်းအင်က ကိုယ့်ဆီမရောက်ဘဲ ကိုယ်ပဲ အထီးကျန် (Isolation) ဖြစ်ကျန်ရစ်တယ်။ အသင်းအဖွဲ့ တစ်ခုမှာ တစ်ယောက်က အောင်မြင်နေရင် ကျန်တဲ့လူတွေက ဝမ်းသာပေးလိုက်တာဟာ အဲဒီ အောင်မြင်မှုကို "Multiplier Effect" (မြှောက်ကိန်း) နဲ့ ပွားများလိုက်တာပါပဲ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "မုဒိတာ" (Mudita) ကို ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးထဲမှာ တတိယမြောက် အဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "မောဒန္တိ ဝတ ဘော သတ္တာတိ မုဒိတာ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အချင်းတို့... သတ္တဝါတွေ ဝမ်းမြောက်နေကြပါလား၊ ပျော်ရွှင်နေကြပါလားဟု နှလုံးသွင်းကာ ဝမ်းမြောက်တတ်သောကြောင့် မုဒိတာ မည်၏" တဲ့။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ မုဒိတာရဲ့ လက္ခဏာက "ပမောဒန လက္ခဏာ" တဲ့။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူတစ်ပါး ပြုံးနေတာ မြင်ရင် ကိုယ်ပါ လိုက်ပြုံးမိတဲ့ သဘောပေါ့။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "အနိဿာယန ရသ" တဲ့။ မငြူစူခြင်း ကိစ္စ ရှိတယ်။ ဣဿာ (မနာလိုမှု) ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် အလုပ်ကို လုပ်တယ်။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "ပစ္စက္ခာန" တဲ့။ သူတစ်ပါးရဲ့ ပျက်စီးမှုကို မလိုလားဘဲ၊ ကြီးပွားခြင်းကိုသာ ရှုမြင်တယ်။

ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးထဲမှာ မုဒိတာဟာ ပွားများရ အခက်ဆုံးလို့ ရှေးဆရာတော်ကြီးတွေ မိန့်ဆိုကြတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့... မေတ္တာက ရန်ငြိုးမရှိရင် ပွားရလွယ်တယ်။ ကရုဏာက သနားစရာမြင်ရင် ပွားရလွယ်တယ်။ ဒါပေမယ့် မုဒိတာကျတော့ ကိုယ့်ထက် သာနေတဲ့သူ၊ ကိုယ့်ပြိုင်ဘက်ကို မြင်ရတဲ့အခါ ပွားရတာ ခက်တယ်။ စိတ်ထဲမှာ "ငါ့ထက် သာသွားပါလား" ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ "ဘာလို့ သူရတာလဲ" ဆိုတဲ့ ဣဿာက အရင် ဝင်လာတတ်လို့ပါ။ ဒါကြောင့် မုဒိတာ ပွားနိုင်သူဟာ စိတ်ထား အင်မတန် ကြီးမြတ်သူ (Noble Mind) ဖြစ်ပါတယ်။

မုဒိတာရဲ့ ရန်သူတွေကိုလည်း သိထားရမယ်။

(၁) အဝေးရန်သူ (Far Enemy): "အရတိ" (မမွေ့လျော်ခြင်း/ငြူစူခြင်း)။ သူများကောင်းစားတာ မြင်ရင် စိတ်မချမ်းသာတာ၊ နေမထိထိုင်မသာ ဖြစ်တာ။ ဒါက ဣဿာနဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်။

(၂) အနီးရန်သူ (Near Enemy): "ပဟာသ" (အိမ်ရာတည်ထောင်ခြင်းနှင့် စပ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်း)။ ဥပမာ - သူများ ထီပေါက်လို့ ကိုယ်ပါ မုန့်စားရမယ် ဆိုပြီး ဝမ်းသာတာမျိုး။ ဒါက စစ်မှန်တဲ့ မုဒိတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ်ကျိုးပါနေတဲ့ "လောဘ" (Greed-based joy) ဖြစ်နေတယ်။ စစ်မှန်တဲ့ မုဒိတာက ကိုယ်ဘာမှ မရလည်း ဝမ်းသာပေးနိုင်တာမျိုး ဖြစ်ရမယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "မုဒိတာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ မုဒိတာကို "ငါ ဝမ်းသာတယ်" လို့ မကြည့်ဘဲ၊ "ပျော့ပျောင်းသော ဓာတ်သဘော" (Soft Element) အနေနဲ့ ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Sympathetic Joy):

သူတစ်ပါး ရာထူးတက်သွားတဲ့ သတင်းကို ကြားလိုက်ရတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): "သူ မန်နေဂျာ ဖြစ်သွားပြီ" ဆိုတဲ့ သတင်း (သဒ္ဒါရုံ/ဓမ္မာရုံ)။

(၂) သညာ (Perception): "သူ အောင်မြင်သွားပြီ" ဆိုတဲ့ အမှတ်သညာ။

(၃) ယောနိသော မနသိကာရ (Wise Attention): "သူ့ရဲ့ ကြိုးစားမှု အကျိုးပေးတာပဲ၊ ကောင်းလေစွ" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်တယ်။

(၄) မုဒိတာ (Response): ရင်ထဲမှာ "ဖုန်း" ခနဲ၊ "ဝင်း" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ မျက်နှာကြွက်သားတွေ ပြေလျော့ပြီး ပြုံးမိသွားတယ်။ ဒါဟာ မုဒိတာ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။

(၅) ပီတိ (Joy): စိတ်ထဲမှာ ကြည်နူးမှု ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

သူများ အောင်မြင်တာကို ကြားလိုက်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို အရင်စစ်ဆေး။ "တင်းနေသလား၊ လျော့နေသလား"။

တင်းနေရင် (Envy)၊ "တင်းတယ်... တင်းတယ်" လို့ ရှုပြီး လွှတ်ချလိုက်။

လျော့ပြီး ကြည်နူးနေရင် "ဝမ်းသာတယ်... ဝမ်းသာတယ်"၊ "မုဒိတာ... မုဒိတာ" လို့ မှတ်ပါ။

"ဒီ ဝမ်းသာစိတ်ကလေးဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ အောင်မြင်မှုဆိုတဲ့ အာရုံကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ ကုသိုလ်စိတ် တစ်ခုပါလား။ ငါ မဟုတ်ပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

"သူ့အောင်မြင်မှုက ငါ့ကို မထိခိုက်ဘူး။ ငါ့ရဲ့ မုဒိတာက ငါ့စိတ်ကို ချမ်းသာစေတယ်" ဆိုတဲ့ အမှန်တရား (Sacca) ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကို "သံဃာ" (Sangha) ဆိုတဲ့ အသင်းအဖွဲ့ကြီးထဲကို ပေါင်းစည်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သံဃာဆိုတာ "အပေါင်းအဖော်"၊ "ညီညွတ်ခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ အရိယာသံဃာတော်တွေဟာ တစ်ပါးတရားထူးရရင် ကျန်တစ်ပါးက ဝမ်းမြောက်ကြတယ်။ ဘယ်တော့မှ မနာလို မဖြစ်ကြဘူး။ "ငါလည်းပဲ ဒီမြင့်မြတ်တဲ့ အသင်းအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ငါ့မိတ်ဆွေတွေရဲ့ အောင်မြင်မှုကို ငါ့အောင်မြင်မှုလို သဘောထားပါမယ်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်တာဟာ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Five-Finger Praise):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ရုံးမှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) လက်ချောင်းလေးတွေကို သုံးပါ: တစ်နေ့တာ ကုန်ဆုံးတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အားလပ်ချိန်မှာ လက်ချောင်းလေးတွေကို ချိုးပြီး ရေတွက်ပါ။

(၂) ရှာဖွေပါ (Scan): "ဒီနေ့ ဘယ်သူ ဘာကောင်းတာ လုပ်လဲ"။ "မောင်ဖြူက အလုပ်ကြိုးစားတယ် (၁)၊ မလှက စကားပြောချိုသာတယ် (၂)၊ ကိုမြက ကားမောင်းကျွမ်းကျင်တယ် (၃)..." စသဖြင့် သူတစ်ပါးရဲ့ ကောင်းကွက် (၅) ချက်ကို ရှာပါ။

(၃) ဝမ်းမြောက်ပါ (Rejoice): တစ်ချက်တွေ့တိုင်း "သာဓု... သာဓု... တော်လိုက်တာ" လို့ စိတ်ထဲက (သို့) နှုတ်က ထုတ်ပြောပါ။

(၄) စိတ်ကို ကြည့်ပါ (Check the Mind): အဲဒီလို ရေတွက်လိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ "အပြစ်မြင်တဲ့စိတ်" (Fault-finding mind) ပျောက်ပြီး၊ "ကြည်နူးတဲ့စိတ်" (Appreciative mind) ဖြစ်သွားတာကို သတိထားကြည့်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Team Spirit" ပျက်ပြားနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို "မုဒိတာ" နဲ့ ဘယ်လို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ပြခန်းစီမံခန့်ခွဲရေးဌာနမှာ "မောင်အောင်" နဲ့ "ကိုကျော်" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းနှစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူတို့နှစ်ယောက်က ရာထူးတူ၊ အရည်အချင်းတူ ပြိုင်ဘက်တွေပေါ့။ တစ်ရက်မှာတော့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဧည့်သည်တော်တွေ လာတဲ့ပွဲမှာ မောင်အောင်က တာဝန်ယူပြီး ရှင်းပြခွင့် ရလိုက်တယ်။ မောင်အောင်က အကောင်းဆုံး လုပ်ပြနိုင်ခဲ့လို့ လူကြီးတွေက သူ့ကို အရမ်းချီးကျူးကြတယ်။ ဆုတွေ ဘာတွေ ချီးမြှင့်ခံရတယ်။

ပြဿနာက အဲဒီမှာ စတာပဲ။ ကိုကျော်က မောင်အောင်ရဲ့ အောင်မြင်မှုကို ကြည့်ပြီး မျက်နှာ မကောင်းဘူး။ (ဒါ ဣဿာ ပေါ့)။ အစည်းအဝေးတွေမှာ မောင်အောင် တင်ပြတာတွေကို ကိုကျော်က လိုက်ကန့်ကွက်တယ်။ "သူက လူကြီးတွေရှေ့မှာ မျက်နှာလိုမျက်နှာရ လုပ်တာပါ" ဆိုပြီး ကောလာဟလတွေ လွှင့်တယ်။ ဌာနတွင်းမှာ အုပ်စုနှစ်စု ကွဲသွားတယ်။ "မောင်အောင် ဘက်တော်သား" နဲ့ "ကိုကျော် ဘက်တော်သား" ဆိုပြီး အသင်းအဖွဲ့ စိတ်ဓာတ် (Team Spirit) လုံးဝ ပျက်စီးသွားတယ်။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ရိပ်မိတော့ "Template T220" (Team Evaluation & Spirit Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.5" (Employee Recognition & Mutual Appreciation) ကို ကိုးကားပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်သည် တစ်ဦးချင်း စွမ်းဆောင်ရည်ကို အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း၊ အသင်းအဖွဲ့လိုက် အောင်မြင်မှုကို ပိုမို တန်ဖိုးထားသည်။ ဝန်ထမ်းများသည် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ၏ အောင်မြင်မှုကို အသိအမှတ်ပြု ဝမ်းမြောက်ရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုကျော်ကို သီးသန့် ခေါ်တွေ့တယ်။ မဆူပါဘူး။

"ကိုကျော်... မောင်အောင် အောင်မြင်တာဟာ မောင်အောင် တစ်ယောက်တည်းအတွက် မဟုတ်ဘူး။ ငါတို့ ဌာနတစ်ခုလုံးအတွက် ဂုဏ်ယူစရာ မဟုတ်ဘူးလား။ ဧည့်သည်တွေက 'ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေ တော်လိုက်တာ' လို့ ချီးကျူးရင် မင်းလည်း ပါတာပဲလေ" လို့ ရှင်းပြတယ်။

ပြီးတော့ သိပ္ပံနည်းကျလည်း ပြောပြတယ်။ "ကိုကျော်... မင်း စိတ်ထဲမှာ မကျေနပ်ချက်တွေ ထားနေရင် မင်းရဲ့ ဦးနှောက်က Cortisol တွေ ထွက်ပြီး မင်းပဲ ပင်ပန်းမယ်။ မင်းရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည် ကျမယ်။ အဲဒီအစား မောင်အောင်ကို ဝမ်းသာပေးလိုက်ရင် မင်းစိတ်လည်း အေးမယ်၊ မင်းတို့နှစ်ယောက် ပေါင်းလိုက်ရင် ပြတိုက်အတွက် ပိုပြီး အားကောင်းတဲ့ အင်အားစု ဖြစ်လာမယ်"။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူတို့နှစ်ယောက်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမယ့် "ပရောဂျက် အသစ်" တစ်ခု ပေးလိုက်တယ်။ "မောင်အောင်က ရှေ့က ပြော၊ ကိုကျော်က နောက်က အချက်အလက် ရှာပေး။ အောင်မြင်ရင် နှစ်ယောက်လုံး နာမည်တပ်ပြီး ဆုပေးမယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။

အဲဒီလို ပူးပေါင်းခိုင်းလိုက်တော့ ကိုကျော်လည်း မောင်အောင်ရဲ့ တော်တဲ့အချက်တွေကို မြင်လာတယ်။ မောင်အောင်ကလည်း ကိုကျော်ရဲ့ အကူအညီကို ကျေးဇူးတင်လာတယ်။ နောက်ဆုံး ပရောဂျက် အောင်မြင်သွားတော့ နှစ်ယောက်သား လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ပြီး ပြုံးနေကြတယ်။ အဲဒီ အပြုံးဟာ "Freudenfreude" (Shared Joy) ပါပဲ။ ဒါဟာ "Case-2538" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "တစ်ယောက်တည်း တော်နေလို့ မရပါဘူး၊ အတူတူ တော်မှ ပိုဝေးဝေး ခရီးရောက်မယ်" ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မုဒိတာ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: မနာလိုဝန်တိုမှုကြောင့် စိတ်ပူလောင်ရတာ၊ အုပ်စုကွဲပြီး စိတ်ဝမ်းကွဲရတာ၊ အထီးကျန်ဆန်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါသာလျှင် အတော်ဆုံး ဖြစ်ချင်တဲ့" မာန၊ သူတစ်ပါးကို မလိုလားတဲ့ "ဣဿာ"၊ ပြိုင်ဆိုင်လိုတဲ့ "တဏှာ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ဣဿာမီးတွေ ငြိမ်းအေးပြီး၊ မုဒိတာဖြင့် သူတစ်ပါး အောင်မြင်မှုကို ဝမ်းမြောက်နိုင်သော စိတ်၊ ထိုမှတဆင့် ရရှိလာသော စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မုဒိတာတရား ပွားများခြင်း၊ သမ္မာဝါစာ (ကောင်းသောစကားကို ဆိုခြင်း - ချီးကျူးခြင်း)၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (မညှဉ်းဆဲလိုသော အကြံ) စတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး Team Spirit ပြည့်ဝစွာဖြင့် အောင်မြင်မှု ပန်းတိုင်ကို အတူတကွ လှမ်းကိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ ပုတီးစိပ်ရင်း စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားသကဲ့သို့၊ နေ့စဉ်ဘဝတွင်လည်း သူတစ်ပါး၏ ကောင်းကွက်များကို ရေတွက်ကာ ဝမ်းမြောက်နိုင်ကြပါစေ။ "ငါ့အတွက်" ဆိုသော ကျဉ်းမြောင်းသည့် စိတ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ "ငါတို့အားလုံးအတွက်" ဆိုသော ကျယ်ပြန့်သည့် မုဒိတာစိတ်ဖြင့် လောကကို အလှဆင်ကာ၊ နောက်ဆုံးမှာ ဣဿာမစ္ဆရိယ ကင်းစင်ရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်၊ ၂၀၂၃