နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်၊ ၂၀၂၃- အဒေါသ (Non-hatred) နှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး (Conflict Resolution)

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်၊ ၂၀၂၃- အဒေါသ (Non-hatred) နှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး (Conflict Resolution)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၇) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်နေ့ကို "ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းရေး အထိမ်းအမှတ်နေ့" (International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition) အဖြစ် ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ကျွန်စနစ်ဆိုတာ လူတစ်ယောက်က အခြားလူတစ်ယောက်ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်တာပါ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ သခင်ဆိုးက ဝင်ရောက်အုပ်စိုးလိုက်ပြီဆိုရင်၊ ကိုယ့်ရဲ့ အေးချမ်းမှု၊ လွတ်လပ်မှုတွေကို ရိုက်ချိုးပြီး အမုန်းတရားရဲ့ ကျွန်အဖြစ် စေခိုင်းတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ အမုန်းတရား ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ "အဒေါသ" တည်းဟူသော မေတ္တာစိတ်ဖြင့် လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အဒေါသ" (Adosa) လို့ ခေါ်တဲ့ ဒေါသကင်းခြင်း၊ မေတ္တာပွားခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာရပ်မှာ အလွန်အရေးပါတဲ့ "Conflict Resolution" (ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ လူနှစ်ယောက်ရှိရင် အမြင်နှစ်မျိုး ရှိတတ်ကြပါတယ်။ အမြင်မတူတဲ့အခါ ပဋိပက္ခ (Conflict) ဖြစ်ကြတယ်။ အဲဒီ ပဋိပက္ခကို ဒေါသနဲ့ ဖြေရှင်းရင် "မီးကို ဆီလောင်းသလို" ပိုကြီးသွားမယ်။ အဒေါသနဲ့ ဖြေရှင်းမှသာ "မီးကို ရေလောင်းသလို" ငြိမ်းအေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မေတ္တာဆိုတာ ပျော့ညံ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခက်ခဲဆုံး ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းတွေကို ဒီနေ့ အသေးစိတ် ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ဒေါသအပူမီးတွေ ငြိမ်းပြီး၊ အေးမြတဲ့ မေတ္တာရေစင် ဖြန်းပက်ထားသလို ဖြစ်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အဒေါသ" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို အခြေခံပြီး၊ စိတ်ကို လမင်းကြီးလို အေးမြအောင် လုပ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ရင်ထဲမှာ အေးမြပြီး ကြည်လင်တဲ့ လမင်းကြီး တစ်စင်း ထွန်းလင်းနေတယ်လို့ ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ လရောင်ဟာ လူဆိုးကိုရော၊ လူကောင်းကိုရော ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ အေးမြမှုကို ပေးပါတယ်။ "ငါ့စိတ်သည် လမင်းကဲ့သို့ အေးမြပါစေ... ငါ့ရဲ့ မေတ္တာဓာတ်သည် ငါမုန်းသောသူ၊ ငါ့ကိုမုန်းသောသူ အားလုံးဆီသို့ အေးမြစွာ ရောက်ရှိပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ရင်ထဲမှာ တင်းမာနေတဲ့ အဖုအထစ်တွေကို ဒီမေတ္တာလရောင်နဲ့ အရည်ဖျော်လိုက်ပါ။ "အေးချမ်းပါစေ... အေးချမ်းပါစေ" လို့ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး အနည်းငယ် အေးမြပြီး နူးညံ့လာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Social Psychology" (လူမှုရေး စိတ်ပညာ) နဲ့ "Conflict Management" (ပဋိပက္ခ စီမံခန့်ခွဲမှု) က ဒီ "ပြဿနာဖြေရှင်းနည်း" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... ပဋိပက္ခ ဖြစ်တဲ့အခါ လူ့ဦးနှောက်က အလိုအလျောက် "Fight or Flight" (တိုက်မလား၊ ပြေးမလား) ဆိုတဲ့ ရှေးဟောင်းတုံ့ပြန်မှုကို ထုတ်သုံးတတ်တယ်။ ဒါဟာ "Reptilian Brain" (တွားသွားသတ္တဝါ ဦးနှောက်) ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံပါ။ တဖက်လူကို "ရန်သူ" လို့ သတ်မှတ်လိုက်တာနဲ့၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "Cortisol" (ကော်တီဆော) ဆိုတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းတွေ ထွက်လာပြီး တိုက်ခိုက်ဖို့ အသင့်ဖြစ်နေတော့တာပဲ။

ဒါပေမယ့် ခေတ်သစ် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး သီအိုရီ (Conflict Resolution Theory) မှာတော့ "Interest-Based Relational Approach" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့... "လူ" (Person) နဲ့ "ပြဿနာ" (Problem) ကို ခွဲခြားမြင်ဖို့ပါပဲ။ ဒေါသထွက်တဲ့သူက လူကို တိုက်ခိုက်တယ်။ ပညာရှိတဲ့သူက ပြဿနာကိုပဲ တိုက်ခိုက်တယ်။ သိပ္ပံပညာအရ "Empathy" (ကိုယ်ချင်းစာစိတ်) ဝင်လာတဲ့အခါ၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Oxytocin" (အောက်စီတိုစင်) ဆိုတဲ့ ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှု ဟော်မုန်း ထွက်လာတယ်။ အဲဒီ ဟော်မုန်းက "ငါတို့ဟာ ရန်သူတွေ မဟုတ်ဘူး၊ ပြဿနာတစ်ခုကို အတူဖြေရှင်းနေတဲ့ မိတ်ဖက်တွေ" ဆိုတဲ့ ခံစားချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ ဒါကို "De-escalation" (အရှိန်လျှော့ချခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မီးလောင်နေတဲ့ အိမ်ကို ရေပက်လိုက်သလိုပါပဲ။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ပဋိပက္ခဆိုတာ အချိန်နဲ့အမျှ အရှိန်တက်လာတတ်တယ်။ အဲဒီ အရှိန်တက်နေတဲ့ မျဉ်းကွေးကို ဖြတ်ချနိုင်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော အရာက "Empathy" သို့မဟုတ် "Non-judgmental Listening" (အပြစ်မတင်ဘဲ နားထောင်ပေးခြင်း) ပါပဲ။ တစ်ဖက်လူ ဒေါသထွက်နေတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ်ကပါ ဒေါသထွက်ရင် (Reaction) မီးကို ဆီလောင်းသလို ပေါက်ကွဲသွားမယ်။ ကိုယ်က "အဒေါသ" နဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်ရင် (Response)၊ တစ်ဖက်လူရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက "Mirror Neurons" တွေက ကိုယ့်ရဲ့ အေးဆေးမှုကို ကူးယူပြီး သူပါ အလိုလို ငြိမ်ကျသွားတတ်တယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံပညာက လက်ခံထားတဲ့ "Psychological Jujutsu" (စိတ်ပညာ ဂျူဒိုနည်း) တစ်မျိုးပါပဲ။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "အဒေါသ" (Adosa) ကို ကုသိုလ်စိတ်တိုင်းမှာ ပါဝင်တဲ့ "သောဘဏ သာဓာရဏ" (လှပသော စိတ်) တစ်ခုအဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "အဂ္ဃါတော အဒေါသော" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ရန်ငြိုးမဖွဲ့ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်မှု မရှိခြင်းသည် အဒေါသ မည်၏" တဲ့။

ဒီနေရာမှာ သတိထားရမှာက... "အဒေါသ" ဆိုတာ ဒေါသ မရှိရုံသက်သက် (Negative Definition) မဟုတ်ပါဘူး။ သူက "မေတ္တာ" (Metta) ဆိုတဲ့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ စွမ်းအား (Positive Force) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တွေက အဒေါသကို ဥပမာ နှစ်မျိုးနဲ့ ရှင်းပြတယ်။

(၁) လမင်းကဲ့သို့ (Chanda-kanti Viya): လမင်းကြီးဟာ လူဆိုးကိုလည်း အလင်းပေးတယ်၊ လူကောင်းကိုလည်း အလင်းပေးတယ်။ ဘယ်သူ့ကိုမှ မပူလောင်စေဘူး။ အေးမြစေတယ်။ ထို့အတူ အဒေါသ ရှိသူဟာ ရန်သူကိုတောင်မှ အေးမြတဲ့ မေတ္တာအကြည့်နဲ့ ကြည့်နိုင်တယ်။

(၂) ရွှေဟင်္သာကဲ့သို့ (Suvanna-hamsa Viya): ရွှေဟင်္သာမင်းဟာ ညစ်ပတ်တဲ့ ရွှံ့နွံတွေ၊ ရေညှိတွေကို ဖယ်ရှားပြီး ကြည်လင်တဲ့ ရေကိုသာ သောက်သုံးသလို၊ အဒေါသ (မေတ္တာ) ရှိသူဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ အပြစ်တွေကို ဖယ်ရှားပြီး ကောင်းကွက်ကိုသာ ရှာဖွေ ကြည့်ရှုတတ်တယ်။

အဒေါသရဲ့ လက္ခဏာက "အစဏ္ဍိက္က လက္ခဏာ" တဲ့။ မကြမ်းတမ်းတဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "အာဃာတ ဝိနယ ရသ" တဲ့။ ရန်ငြိုးကို ပယ်ဖျောက်တယ်။ မီးလောင်နေတဲ့ တောအုပ်ကို မိုးကြီး ရွာချလိုက်သလို၊ စိတ်ထဲက အငြိုးအတေး အာဃာတတွေကို ဆေးကြောပစ်လိုက်တယ်။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "သမ္မဘာဝ" တဲ့။ ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ် အဖြစ်နဲ့ ထင်ရှားတယ်။ "အဒေါသ" ရှိတဲ့သူရဲ့ မျက်နှာဟာ ကြည်လင်တယ်။ အသံဟာ နူးညံ့တယ်။ ဘေးနားက လူတွေပါ စိတ်ချမ်းသာရတယ်။

ဘုရားရှင်က "န ဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ" ဆိုတဲ့ ဂါထာကို ဟောခဲ့တယ်။ "ရန်ကို ရန်ချင်း တုံ့လှယ်က၊ အစကမ္ဘာ မဆုံးရာ၊ ရန်ကို မေတ္တာ တုံ့လှယ်က၊ ခဏချင်းပင် ငြိမ်းအေးရာ" တဲ့။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးရဲ့ အခြေခံ ဥပဒေပါပဲ။ ကိုယ့်ဘက်က ဒေါသနဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်ရင် သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး ရန်သူတွေ ဖြစ်သွားမယ်။ အဒေါသနဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်ရင်တော့ ရန်သူကနေ မိတ်ဆွေ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "အဒေါသ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ မေတ္တာပွားတယ် ဆိုတာ "ဆုတောင်းနေတာ" မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက "အပူဓာတ်" ကို "အအေးဓာတ်" နဲ့ အစားထိုးနေတာပါ။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Non-Hatred):

ရန်ဖြစ်နေတဲ့၊ သဘောထားကွဲလွဲနေတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): တစ်ဖက်လူရဲ့ ဒေါသထွက်နေတဲ့ မျက်နှာ၊ ကြမ်းတမ်းတဲ့ စကားသံကို မြင်တယ်၊ ကြားတယ် (ရူပါရုံ/သဒ္ဒါရုံ)။

(၂) ဒေါသ (Initial Reaction): ကိုယ့်ဘက်ကလည်း "ဘာလဲကွ" ဆိုပြီး တုံ့ပြန်ချင်တဲ့ စိတ် (ဒေါသ) နည်းနည်း ထကြွလာတယ်။

(၃) အဒေါသ (Intervention): အဲဒီအချိန်မှာ သတိကပ်ပြီး "အဒေါသ" (မေတ္တာ) ကို ရှေ့တန်းတင်လိုက်တယ်။ "သူ ဒုက္ခရောက်နေလို့ အော်နေတာပဲ၊ သူ့ခမျာ ပူလောင်နေရှာမှာပဲ" ဆိုတဲ့ "ကရုဏာ" စေတသိက် ဝင်လာတယ်။

(၄) ရလဒ် (Result): ဒေါသကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် ရုပ်ရဲ့ တင်းမာမှုတွေ (Body Tension) လျော့ကျသွားတယ်။ စိတ်က အေးမြသွားတယ်။ (ပဿဒ္ဓိ)။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

တစ်ဖက်လူရဲ့ အော်ဟစ်သံကို "အသံ" (Sound Element) သက်သက်လို့ မှတ်ပါ။

အဓိပ္ပာယ်တွေ၊ ပညတ်တွေကို ဖြုတ်ထားလိုက်ပါ။

ကိုယ့်ရင်ဘတ်ထဲကို ပြန်ကြည့်ပါ။ "ငါ့စိတ် ပူနေလား၊ အေးနေလား"။

အကယ်၍ မေတ္တာပွားလိုက်လို့ အေးသွားရင် "အေးတယ်... အေးတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

"ဒီ အအေးဓာတ် (အဒေါသ) ဟာ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ရေလောင်းလိုက်လို့ မီးငြိမ်းသွားတဲ့ သဘာဝတရား (Dhamma) သက်သက်ပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

"သူ့ကို သည်းခံလိုက်တာ ငါ အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ဘူး။ ငါ့စိတ်ထဲက ဒေါသမီးကို ငါ အရင်ငြှိမ်းသတ်လိုက်တာ။ ငါ အောင်ပွဲခံလိုက်တာ" လို့ သဘောပေါက်လိုက်ပါ။ ဒါဟာ စစ်မှန်တဲ့ "အောင်နိုင်သူ" (Jina) ရဲ့ စိတ်ထားပါပဲ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ ရန်ငြိုးတွေကို ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာကွန်ရက်ထဲမှာ ဖျော်ချလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "ဘုရားရှင်သည် သားတော် ရာဟုလာနှင့် ရန်သူ ဒေဝဒတ်ကို တန်းတူ မေတ္တာထားနိုင်ခဲ့သည်။ ငါသည်လည်း ဘုရားသားတော် ပီသစွာ ရန်သူမရှိသော (Avero)၊ ဒေါသကင်းသော (Abyapajjo) စိတ်ကို မွေးမြူပါ၏" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်တာနဲ့၊ သရဏဂုံတန်ခိုးကြောင့် နှလုံးသားဟာ သံချပ်ကာ ဝတ်ထားသလို လုံခြုံသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Water Hose):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ရုံးမှာ အဆင်မပြေမှု တစ်ခုခု ဖြစ်ရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) အပူကို စမ်းသပ်ပါ (Check the Temperature): စကားများတော့မယ် ဆိုရင် ကိုယ့်မျက်နှာ ပူလာလား၊ ရင်ဘတ် ပူလာလား စစ်ဆေးပါ။ ပူရင် မပြောနဲ့ဦး။ ရပ်လိုက်။

(၂) ရေပိုက်ကို ဖွင့်ပါ (Turn on the Hose): စိတ်ထဲကနေ "သူ စိတ်ဆင်းရဲနေရှာမှာပဲ၊ သူ အေးချမ်းပါစေ" ဆိုတဲ့ မေတ္တာရေကို ဖွင့်ချလိုက်ပါ။ ရေပိုက်နဲ့ ပက်လိုက်သလို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

(၃) အပြောင်းအလဲကို ကြည့်ပါ (Observe the Change): ကိုယ်က အေးဆေးတည်ငြိမ်နေရင်၊ တစ်ဖက်လူရဲ့ ဒေါသလည်း လောင်စာမရှိတော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်းသွားတာကို တွေ့ရလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှု (Santi) ကို အရသာခံကြည့်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းခွင် ပဋိပက္ခကို "အဒေါသ" နဲ့ ဘယ်လို ဖြေရှင်းခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဧည့်ကြိုဌာန (Reception) နဲ့ လုံခြုံရေးဌာန (Security) ကြားမှာ ပြဿနာကြီးတစ်ခု ဖြစ်တယ်။ ဧည့်ကြိုဌာနက ဝန်ထမ်း "မလှလှ" က ပြောတယ်... "လုံခြုံရေးတွေက ဧည့်သည်တွေကို အရမ်းစစ်ဆေးလွန်းတော့ ဧည့်သည်တွေ စိတ်ညစ်ပြီး ပြန်ကုန်ကြတယ်" တဲ့။ လုံခြုံရေးခေါင်းဆောင် "ကိုကျားကြီး" ကလည်း ပြန်အော်တယ်... "ငါတို့က စည်းကမ်းအတိုင်း လုပ်တာ၊ မင်းတို့က ဧည့်သည် အလိုလိုက်လွန်းပြီး စည်းကမ်းဖောက်နေတာ" တဲ့။ နှစ်ဖက်စလုံးက ဒေါသတွေ ထွက်နေကြတယ်။ (Conflict of Interest ပေါ့)။ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် စကားမပြောကြတော့ဘူး။ အလုပ်တွေ နှောင့်နှေးကုန်တယ်။

ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T222" (Conflict Mediation & Resolution Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 16, Article 16.4" (Inter-departmental Harmony) ကို ကိုးကားပြီး နှစ်ဖက်စလုံးကို ခေါ်တွေ့ရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ဌာနအချင်းချင်း ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားပါက 'အပြန်အလှန် အပြစ်တင်ခြင်း' (Blame Game) ကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး၊ 'ဘုံရည်မှန်းချက်' (Common Goal) ဖြစ်သော ဓာတ်တော်များ လုံခြုံရေးနှင့် ဧည့်သည်များ စိတ်ချမ်းသာရေးကို ဦးတည် ဖြေရှင်းရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မလှလှ နဲ့ ကိုကျားကြီးကို မျက်နှာချင်းဆိုင် ထိုင်ခိုင်းလိုက်တယ်။ ဒါပေမယ့် စည်းကမ်းတစ်ခု ထုတ်လိုက်တယ်။ "စကားပြောရင် 'ခင်ဗျား'၊ 'မင်း'၊ 'နင်' မသုံးရဘူး။ 'ကျွန်တော်/ကျွန်မ' နဲ့ စပြီး ကိုယ့်ခံစားချက်ကိုပဲ ပြောရမယ်"။

မလှလှက စပြောတယ်... "ကျွန်မက ဧည့်သည်တွေ စိတ်ဆိုးပြီး ပြန်သွားရင် စိတ်မကောင်းဘူး။ ပြတိုက်ပုံရိပ် ကျမှာ စိုးရိမ်တယ်"။

ကိုကျားကြီးက ပြောတယ်... "ကျွန်တော်ကလည်း ဓာတ်တော်တွေ ပျောက်သွားမှာ၊ အန္တရာယ်ဖြစ်မှာ အရမ်းစိုးရိမ်တယ်။ တာဝန်မကျေမှာ ကြောက်တယ်"။

အဲဒီလို ပြောလိုက်တော့မှ နှစ်ယောက်လုံး သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဪ... သူလည်း စေတနာနဲ့ပါလား၊ ငါလည်း စေတနာနဲ့ပါလား"။ သူတို့ရဲ့ "စေတနာ" (Intention) ချင်း တူနေတာကို မြင်သွားတယ်။ ကြားထဲက "ဒေါသ" (Anger) ဆိုတဲ့ အကာအရံကြီး ပြိုကျသွားတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက ပေါင်းစပ်ပေးလိုက်တယ်။ "ကဲ... ဒါဆိုရင် မလှလှက ဧည့်သည်ကို ကြိုတင်ရှင်းပြ၊ ကိုကျားကြီးကလည်း စစ်ဆေးတဲ့အခါ ပြုံးပြုံးလေး စစ်။ ဒါဆို အဆင်မပြေဘူးလား"။

နှစ်ယောက်လုံး ပြုံးသွားကြတယ်။ "ပြေပါတယ် ဘုရား" တဲ့။

နောက်ပိုင်းမှာ သူတို့ဌာနနှစ်ခုဟာ အချစ်ဆုံး မိတ်ဖက်တွေ ဖြစ်သွားကြတယ်။ ဒါဟာ "Case-2535" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "အဒေါသ" (Non-hatred) ဆိုတာ ပြဿနာကို မျက်ကွယ်ပြုတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ပြဿနာရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို နားလည်မှု (Understanding) နဲ့ ဖြေရှင်းလိုက်တာပါပဲ။ ရန်သူကို မိတ်ဆွေ ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲနိုင်တာ "မေတ္တာ" တစ်ခုတည်းသာ ရှိပါတယ်။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အဒေါသ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ဒေါသကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ ပဋိပက္ခတွေ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေ၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှုတွေဟာ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ့အလိုအတိုင်း ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ၊ "မဖြစ်ရင် မကျေနပ်ဘူး" ဆိုတဲ့ ဒေါသ (Patigha) တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ဒေါသမီး ငြိမ်းအေးပြီး၊ မေတ္တာရေအေးဖြင့် အေးချမ်းသွားသော စိတ်၊ ရန်ငြိုးမရှိသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: အဒေါသတရား ခိုင်မြဲဖို့အတွက် သမ္မာသင်္ကပ္ပ (အဗျာပါဒ သင်္ကပ္ပ - ဖျက်ဆီးလိုစိတ် မရှိသော ကြံစည်မှု) အပါအဝင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်၊ ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းရေး အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဒေါသ၏ ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ကြပါစေ"။ မိမိတို့၏ နှလုံးသားကို အမုန်းတရား သံခြေချင်းများမှ ဖြုတ်ချပြီး၊ "အဒေါသ" (မေတ္တာ) တည်းဟူသော လွတ်လပ်ခြင်း အလံတော်ကို လွှင့်ထူနိုင်ကြပါစေ။ ပဋိပက္ခမှန်သမျှကို သည်းခံခြင်း၊ နားလည်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် ဖြေရှင်းကာ၊ ငြိမ်းချမ်းသာယာသော လူ့ဘောင်လောကကို တည်ဆောက်ရင်း၊ နောက်ဆုံးမှာ ဒေါသကင်းရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်၊ ၂၀၂၃