နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃- ပီတိ (Joy) နှင့် အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ (Positive Psychology)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃- ပီတိ (Joy) နှင့် အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ (Positive Psychology)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၄) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာတော့ "ကမ္ဘာ့ဌာနေတိုင်းရင်းသားများနေ့" (International Day of the World's Indigenous Peoples) အထိမ်းအမှတ် အကြိုကာလလို့ ပြောရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဌာနေတိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ ထူးခြားချက်က ဘာလဲဆိုတော့ သဘာဝတရားနဲ့ တစ်သားတည်းနေထိုင်ပြီး ရိုးရှင်းတဲ့အရာလေးတွေနဲ့တင် စိတ်နှလုံး ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်တတ်ကြတာပါပဲ။ သူတို့ဆီမှာ ခေတ်မီပစ္စည်းတွေ မရှိပေမယ့် သူတို့ရဲ့ မျက်နှာတွေမှာ "ပီတိ" ဆိုတဲ့ အပြုံးပန်းတွေ အမြဲပွင့်လန်းနေတာကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကဲ့သို့ ရိုးရှင်းစစ်မှန်သော ပီတိမျိုးကို ခံစားနိုင်ကြပါစေ၊ မိမိတို့ရဲ့ ကောင်းမြတ်သော ရိုးရာဓလေ့များကိုလည်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ပီတိ" (Piti) လို့ ခေါ်တဲ့ စိတ်ရဲ့ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှု သဘောတရားအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အလုပ်တွေ ပင်ပန်းကြတယ်၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ များကြတယ်။ အဲဒီလို ပင်ပန်းတဲ့အခါ စိတ်ကို ပြန်လည်လန်းဆန်းစေတဲ့ ဆေးတစ်ခွက် လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီဆေးကတော့ "ပီတိ" ပါပဲ။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ "Positive Psychology" (အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ) ဆိုပြီး ခေတ်စားလာပေမယ့်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက ဒီပီတိကို ဘယ်လို ဖော်ထုတ်မလဲ၊ ဘယ်လို ထိန်းချုပ်မလဲ၊ ပြီးတော့ ဒီပီတိကို ခွကျော်ပြီး ဘယ်လို နိဗ္ဗာန်အထိ သွားမလဲဆိုတာကို အတိအကျ လမ်းညွှန်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကြည်လင်လန်းဆန်းပြီး ပီတိဖြစ်စေမယ့် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ပီတိ" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" (Recollection of the Buddha) ကို အသုံးပြုပြီး စိတ်ကို ကြည်နူးအောင် လုပ်ကြည့်မယ်။ မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှား ရှိနေသကဲ့သို့ ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ရွှေအဆင်းနဲ့ တောက်ပနေတဲ့ ရောင်ခြည်တော်တွေ၊ အေးမြတဲ့ မျက်နှာတော်ကို အာရုံယူပါ။ "အရဟံ... အရဟံ... အရဟံ" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထလာသလိုလို၊ ရေအေးလေးနဲ့ ပက်ဖျန်းလိုက်သလိုလို ခံစားရတဲ့ "ပီတိ" သဘောလေးကို စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ ကြည်နူးမှုလေးထဲမှာ စိတ်ကို နှစ်ထားပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ကြည်လင်ပြီး လန်းဆန်းတဲ့သဘော ရောက်သွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ (Positive Psychology) နဲ့ နျူရိုသိပ္ပံ (Neuroscience) က ဒီ "ပီတိ" ဆိုတာကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတစ်ယောက် ပျော်ရွှင်ဝမ်းမြောက်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ကိစ္စတစ်ခု အောင်မြင်သွားတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ ဒါကို "Reward System" (ဆုချီးမြှင့်ခြင်း စနစ်) အလုပ်လုပ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဦးနှောက်ထဲမှာ "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) လို့ခေါ်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုး ထွက်လာတယ်။ ဒီဓာတ်က လူကို တက်ကြွစေတယ်၊ လိုချင်စိတ်ကို ဖြစ်စေတယ်၊ ကျေနပ်မှုကို ပေးတယ်။ နောက်ပြီး "Endorphins" (အင်ဒေါ်ဖင်) ဆိုတဲ့ ဓာတ်တစ်မျိုးလည်း ထွက်လာတယ်။ သူကတော့ သဘာဝ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးလိုပဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ နာကျင်မှုတွေကို ပျောက်စေပြီး ပေါ့ပါးလန်းဆန်းသွားစေတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ တရားထိုင်လို့ ကောင်းနေတဲ့အချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် ကုသိုလ်တစ်ခုခု လုပ်ပြီးတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ်ရောစိတ်ရော ပေါ့ပါးပြီး ကြက်သီးတွေ ထလာတာဟာ ဒီဓာတ်သဘာဝတွေ ပြောင်းလဲသွားလို့ပါပဲ။

Positive Psychology ပညာရှင်ကြီး Martin Seligman က "PERMA Model" ဆိုတာကို တီထွင်ခဲ့တယ်။ အဲဒီထဲမှာ "P" (Positive Emotion) ဆိုတဲ့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ခံစားမှုဟာ လူသားတွေရဲ့ ဘဝကို အဓိပ္ပာယ်ရှိစေတဲ့ အဓိက သော့ချက်တစ်ခုလို့ ဆိုပါတယ်။ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက... သိပ္ပံပညာမှာ "Flow State" (စီးမျောမှု အခြေအနေ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ ကိုယ်ဝါသနာပါတဲ့ အလုပ်တစ်ခုကို အာရုံစိုက်ပြီး လုပ်နေတဲ့အခါ၊ အချိန်ကုန်မှန်း မသိတော့ဘူး၊ ဆာလောင်မှန်း မသိတော့ဘူး၊ ပင်ပန်းမှန်း မသိတော့ဘူး။ အဲဒီအချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စိတ်အခြေအနေဟာ ဗုဒ္ဓစာပေမှာ ပြောတဲ့ "ပီတိ" လွှမ်းမိုးနေတဲ့ အခြေအနေနဲ့ အင်မတန် တူပါတယ်။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဦးနှောက်ရဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံး နေရာကနေ ထွက်လာတဲ့ ဒီစွမ်းအင်စီးကြောင်းတွေဟာ တစ်ကိုယ်လုံးကို ပျံ့နှံ့သွားတယ်။ ဒါကြောင့် ပီတိဖြစ်ရင် မျက်နှာတွေ ဝင်းပလာတယ်၊ အသံတွေ ကြည်လာတယ်၊ ရောဂါဝေဒနာတွေတောင် ခဏတာ ပျောက်ကင်းသွားတတ်တယ်။ သိပ္ပံကတော့ "Neurochemistry" (အာရုံကြောဓာတုဗေဒ) လို့ ခေါ်ပေမယ့်၊ ဘုရားရှင်ကတော့ ဒါကို "နာမ်တရားရဲ့ စွမ်းအင်" (Psychic Energy) လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပီတိ" (Piti) ကို အဘိဓမ္မာတရားတော်မှာ အလွန်အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပြသခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ပိဏယတီတိ ပီတိ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ကိုယ်စိတ်ကို နှစ်သက်စေတတ်၊ ပွားစေတတ်သောကြောင့် ပီတိ မည်၏" တဲ့။ ပီတိရဲ့ လက္ခဏာက "သမ္ပိယောန" တဲ့၊ နှစ်သက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ ကိစ္စကတော့ "ကာယစိတ္တ ပီဏန" တဲ့၊ ကိုယ်နဲ့စိတ်ကို ပေါ့ပါးလန်းဆန်းစေတဲ့ တာဝန်ကို ယူထားတယ်။

အဘိဓမ္မာမှာ ပီတိ (၅) မျိုး ရှိတယ်လို့ ဟောထားပါတယ်။ ဒီအချက်က အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။

(၁) ခုဒ္ဒက ပီတိ (Minor Joy): ကြက်သီးမွေးညှင်း ထရုံလောက် ဖြစ်ပေါ်သော နှစ်သက်မှု။ ဆံပင်မွှေးတွေ ထောင်ထလာမယ်၊ မျက်ရည်တွေ ဝဲလာမယ်။

(၂) ခဏိက ပီတိ (Momentary Joy): လျှပ်စီးလက်သလို ဖျတ်ခနဲ ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာသော နှစ်သက်မှု။ ရုတ်တရက် ဝမ်းသာသွားတာမျိုးပေါ့။

(၃) ဩက္ကန္တိက ပီတိ (Flooding Joy): ကမ်းခြေကို လှိုင်းပုတ်သလို တစ်ကိုယ်လုံးကို လှိုင်းလုံးကြီးတွေ လွှမ်းမိုးသွားသလို ခံစားရသော နှစ်သက်မှု။

(၄) ဥဗ္ဗေဂ ပီတိ (Uplifting Joy): ကိုယ်ခန္ဓာကြီး ပေါ့ပါးပြီး လေထဲကို မြောက်တက်သွားမတတ် ခံစားရသော နှစ်သက်မှု။ တရားထိုင်ရင်း ကိုယ်ကြီး မြောက်တက်သွားတယ်လို့ ထင်ရတာ ဒါကြောင့်ပါပဲ။

(၅) ဖရဏ ပီတိ (Pervading Joy): ဝါဂွမ်းဆိုင်ကို ဆီထိလိုက်သလို၊ ရေကန်အပြည့် ရေဖြည့်ထားသလို တစ်ကိုယ်လုံး အေးမြပြီး နေရာလပ်မကျန် ပျံ့နှံ့သွားသော နှစ်သက်မှု။ ဒါကတော့ ဈာန်အဆင့်မှာ ရတဲ့ ပီတိမျိုးပေါ့။

ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့... ဘုရားရှင်က စိတ်ခံစားမှုကို ဒီလောက်ထိ အနုစိတ် ခွဲခြားပြခဲ့တာ။ သာမန်လူတွေက "ပျော်တယ်" လို့ပဲ သိပေမယ့်၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ "ဪ... ဒါ ဥဗ္ဗေဂ ပီတိပါလား၊ ဒါ ဖရဏ ပီတိပါလား" လို့ ခွဲခြားသိမြင်ပါတယ်။ ပီတိဟာ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ရေလောင်းလိုက်သလိုပဲ၊ ခြောက်သွေ့နေတဲ့ စိတ်ကို ပြန်ပြီး စိုပြည်လာအောင် လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ "ပီတိ စား၍ အားရှိ" ဆိုတဲ့ စကားပုံဟာ ဒီသဘောကို ပြောတာပါ။

ကဲ... အခု ဒီ "ပီတိ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ပီတိဟာ "မိတ်ဆွေ" လည်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ "ရန်သူ" လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါကို သတိထားရမယ်။

စိတ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): တရားထိုင်ရင်း ဒါမှမဟုတ် ကုသိုလ်လုပ်ရင်း စိတ်ထဲမှာ ကျေနပ်စရာ အာရုံတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။

(၂) ဖဿ (Contact): စိတ်နဲ့ အဲဒီအာရုံ ထိတွေ့လိုက်တယ်။

(၃) ပီတိ (Joy): ချက်ချင်းဆိုသလို ရင်ထဲမှာ ဖိုခနဲ၊ လှပ်ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ ကြက်သီးတွေ ထလာတယ်။ ဒါဟာ "သင်္ခါရက္ခန္ဓာ" (ပီတိ စေတသိက်) ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ (မှတ်ချက် - ဝေဒနာနဲ့ မမှားပါနဲ့။ ပီတိက နှစ်သက်တာ၊ သုခက ခံစားတာ။ ရေငတ်တဲ့သူ ရေတွေ့တာ ပီတိ၊ ရေသောက်ရတာ သုခ)။

(၄) ဥပါဒါန် (Attachment - The Trap): ဒီအဆင့်က အရေးကြီးတယ်။ ပုထုဇဉ်က "ငါ အရမ်းကောင်းနေပြီ၊ ငါ တရားထူးရပြီ၊ ဒီအရသာလေး ကောင်းလိုက်တာ" ဆိုပြီး ပီတိကို တွယ်တာသွားတတ်တယ်။ အဲဒါဆိုရင် ဝိပဿနာလမ်းကနေ သွေဖည်ပြီး "ဝိပဿနုပက္ကိလေသ" (ညစ်ညူးမှု) ဖြစ်သွားရော။

ဒါကြောင့် ဝိပဿနာ ရှုကွက်မှာ ပီတိကို ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

"ပီတိကို ပီတိလို့ပဲ မြင်ရမယ်"။ ပီတိ ဖြစ်လာရင် "နှစ်သက်တယ်၊ နှစ်သက်တယ်" သို့မဟုတ် "ပီတိ၊ ပီတိ" လို့ မှတ်ပါ။ ပီတိဆိုတာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဓာတုဗေဒပြောင်းလဲမှု ဖြစ်တဲ့ ရုပ်တရား (Brain Chemistry) နဲ့ စိတ်စေတသိက် (Mental Factor) ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ "သဘောတရား" သက်သက်ပဲ။ သူက ရေပွက်လိုပဲ၊ ပေါ်ပြီးရင် ပျောက်သွားမှာ။ သူ့ကို မက်မောမနေနဲ့။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လုံခြုံမှု၊ အေးချမ်းမှု၊ ကြည်နူးမှုတွေဟာ "နိရာမိသ ပီတိ" (အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်ကို မမှီခိုသော ပီတိ) ဖြစ်ပါတယ်။ လောကီအာရုံတွေကြောင့် ရတဲ့ ပီတိက ပူလောင်တယ်။ ဘုရားဂုဏ်ကြောင့် ရတဲ့ ပီတိက အေးမြတယ်။ ဒါကြောင့် သရဏဂုံ တည်တယ်ဆိုတာ မိမိရဲ့ စိတ်အာဟာရကို "အဆိပ်" (ကာမဂုဏ်) ကနေ "ဆေး" (ဓမ္မပီတိ) အဖြစ် ပြောင်းလဲ မှီဝဲခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းခွင်မှာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုခု ရလို့ ပျော်လာတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) လှိုင်းကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ (Catch the Wave): ဝမ်းသာစရာ သတင်း ကြားလိုက်လို့ ရင်ထဲမှာ ဒိန်းခနဲ ခုန်သွားတာ၊ လူက နေလို့ကောင်းသွားတာ ဖြစ်လာရင် ချက်ချင်း သတိကပ်ပါ။ "ဪ... ပီတိလုံးကြီး တက်လာပါလား"။

(၂) ဓာတ်ခွဲပါ (Analyze the Element): "ငါ ပျော်တယ်" လို့ မဆိုနဲ့။ "ပီတိ စေတသိက် အလုပ်လုပ်နေတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ဒိုပါမင်းတွေ ထွက်နေတယ်လို့ သိပ္ပံနည်းကျ တွေးရင်လည်း ရတယ်။ အဓိကက "ငါ" ကို ဖြုတ်ဖို့ပဲ။

(၃) မမြဲတာကို ကြည့်ပါ (Watch it Fade): အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှု အရှိန်လေး ဘယ်လောက်ကြာကြာ ခံမလဲ စောင့်ကြည့်ပါ။ တဖြည်းဖြည်း လျော့သွားတာကို တွေ့ရလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို လျော့သွားတဲ့အခါ "မကောင်းဘူး" လို့ စိတ်မပျက်နဲ့။ "ဪ... သင်္ခါရသဘောပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်လိုက်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ပီတိကို မှားယွင်းစွာ သုံးစွဲမိရင် ဘယ်လို ဖြစ်တတ်သလဲ၊ မှန်ကန်စွာ သုံးရင် ဘယ်လို အကျိုးရှိသလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း (Volunteer) လာလုပ်တဲ့ "မောင်ပြုံး" ဆိုတဲ့ လူငယ်လေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်နဲ့ လိုက်အောင်ပဲ သူက အမြဲတမ်း ပြုံးပျော်နေတာ။ အစပိုင်းမှာတော့ သူက အရမ်း တက်ကြွတယ်။ ဧည့်သည်တွေ လာရင် ရှင်းပြတယ်၊ ပစ္စည်းတွေ ကူသယ်တယ်။ ဧည့်သည်တွေက "မောင်ပြုံးလေး လိမ်မာလိုက်တာ၊ တော်လိုက်တာ" လို့ ချီးမွမ်းကြတယ်။ အဲဒီ ချီးမွမ်းသံတွေ ကြားရတိုင်း မောင်ပြုံးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ပီတိ" တွေ ဖြာနေတာပေါ့။ (ဒါကို "အာမိသ ပီတိ" လို့ ခေါ်တယ်၊ အပြင်စာကို စားပြီး ဖြစ်တဲ့ ပီတိပေါ့)။

ဒါပေမယ့် ပြဿနာက မိုးတွင်းရောက်တော့ ဧည့်သည်တွေ ပါးသွားတယ်။ ချီးမွမ်းမယ့်လူ မရှိတော့ဘူး။ ပြတိုက်ထဲမှာ ဖုန်သုတ်ရတဲ့ အလုပ်တွေ၊ ပစ္စည်းသယ်ရတဲ့ အလုပ်ကြမ်းတွေပဲ ကျန်တော့တယ်။ ဒီတော့ မောင်ပြုံး တစ်ယောက် မျက်နှာ မပြုံးနိုင်တော့ဘူး။ "စိတ်မပါတော့ဘူး ဘုရား၊ ပျင်းဖို့ကောင်းတယ်" ဆိုပြီး ညည်းလာတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ သူက "ပီတိ" ကို အပြင်ကနေပဲ ရှာနေလို့လေ။ အပြင်က ဆီဖြည့်ပေးမှ မီးလင်းတဲ့ မီးအိမ်လို ဖြစ်နေတာ။

ဒီကိစ္စကို တွေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T224" (Staff Satisfaction & Feedback Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.5" (Employee Recognition & Inner Motivation) ကို ကိုးကားပြီး မောင်ပြုံးကို သင်ပေးရတယ်။ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ဝန်ထမ်းများသည် လုပ်ငန်းခွင် ပျော်ရွှင်မှုကို ပြင်ပ ချီးမွမ်းမှုထက် မိမိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် ဂုဏ်ယူမှုဖြင့် တည်ဆောက်ရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ပြုံးကို ခေါ်ပြီး ပြောပြတယ်။ "မောင်ပြုံး... မင်း အမှိုက်လှည်းနေတာဟာ အမှိုက်လှည်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို သန့်ရှင်းပေးနေတာ၊ ကုသိုလ်ယူနေတာလို့ သဘောထားကြည့်" လို့။ မောင်ပြုံးလည်း စိတ်ထား ပြောင်းလိုက်တယ်။ သူ အမှိုက်လှည်းတိုင်း "ငါ ကုသိုလ်ရနေတယ်" ဆိုတဲ့ "နိရာမိသ ပီတိ" (အတွင်းစိတ်က ဖြစ်တဲ့ ပီတိ) ကို မွေးမြူလိုက်တယ်။ အဲဒီအခါကျတော့ ဧည့်သည် ရှိရှိ မရှိရှိ သူ ပျော်နေတော့တာပဲ။ အလုပ်လုပ်ရင်းနဲ့ သူ့စိတ်ထဲမှာ "Flow State" ဝင်သွားပြီး မောပန်းမှန်း မသိတော့ဘူး။

နောက်ဆုံးတော့ မောင်ပြုံးဟာ "Case-2517" အဖြစ် ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်။ "External Validation" (သူများအထင်ကြီးမှု) ကို မမှီခိုဘဲ၊ "Internal Satisfaction" (မိမိကိုယ်ကို ကျေနပ်မှု) ကို ရှာတွေ့သွားတဲ့ စံပြဝန်ထမ်း ဖြစ်လာတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မောင်ပြုံးလိုပဲ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို သူများပါးစပ်ဖျားမှာ မထားဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားထဲက ကုသိုလ်စွမ်းအင်နဲ့ ဖန်တီးယူတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပီတိ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ပီတိဆိုတာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တတ်တဲ့ သဘောရှိလို့ မမြဲခြင်း ဒုက္ခပါလား၊ အပြင်အာရုံတွေကို မှီခိုနေရတဲ့ ပီတိဟာ ဆင်းရဲခြင်းပါလားလို့ သိမြင်တာဟာ ဒုက္ခသစ္စာကို သိတာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: ပီတိကို တွယ်တာပြီး "ငါ အရမ်းကောင်းနေတယ်" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ (ပီတိသုခကို တွယ်တာခြင်း) ဟာ ဒုက္ခဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းတရားပါလားလို့ သိမြင်တာဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ပီတိအပေါ် တွယ်တာမှု ကင်းပြီး၊ ပီတိထက် ပိုမို ငြိမ်သက်အေးချမ်းတဲ့ ဥပေက္ခာ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ပီတိဖြစ်နေတဲ့ စိတ်ကို သတိထားကြည့်ရှုတဲ့ သတိပဋ္ဌာန်လမ်းစဉ်ကို ပွားများအားထုတ်တာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၅) ရက်၊ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများနေ့ အကြို အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ရိုးရာဓလေ့များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ"။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများအပေါ် မှီခိုရသော ပျော်ရွှင်မှုများထက်၊ ဓမ္မအပေါ် အခြေခံသော စစ်မှန်သော ပီတိကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ။ ထိုပီတိကို လှေကားထစ်သဖွယ် အသုံးပြု၍ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃