Day 25 Jan 25 ရုပ်ဝတ္ထုနှင့် တဏှာ (Lust for Material: Consumerism Psychology)

 

Day 25 Jan 25 ရုပ်ဝတ္ထုနှင့် တဏှာ (Lust for Material: Consumerism Psychology)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၄) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၅) ရက်။

"အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိတည်းဟူသော ကာမဂုဏ်အာရုံတို့၌ ငြိကပ်နေသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား တပ်မက်မှု 'တဏှာ' ၏ အပြစ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသတော်မူပြီး၊ ရုပ်ဝတ္ထုကို စွန့်လွှတ်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သော စစ်မှန်သော ချမ်းသာကို ညွှန်ပြတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာတို့၏ ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်၍ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသော စိတ်နှလုံးကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၅) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ မနေ့က ဓာတ်တော်အတုအစစ် ခွဲခြားနည်းတွေကို ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ အတုပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အစစ်ပဲဖြစ်ဖြစ်... အဲဒီ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေအပေါ်မှာ လူတွေ ဘာလို့ ဒီလောက်တောင် စွဲလမ်းတပ်မက်နေကြတာလဲ ဆိုတဲ့ "ရူပတဏှာ" (Lust for Material) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် Consumerism Psychology (သုံးစွဲသူ စိတ်ပညာ) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။

လူတွေဟာ "ဒါလေးရရင် ပျော်မှာပဲ" ဆိုပြီး ပစ္စည်းတစ်ခုပြီး တစ်ခု ဝယ်ကြ၊ စုကြတယ်။ ဖုန်းအသစ်ထွက်ရင် လဲချင်တယ်၊ အင်္ကျီအသစ်မြင်ရင် လိုချင်တယ်။ ရပြီးခဏနေတော့ ငြီးငွေ့သွားပြီး နောက်တစ်ခု ထပ်လိုချင်ပြန်တယ်။ ဘာကြောင့် ဒီလို ဖြစ်နေရတာလဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သံယုတ်ပါဠိတော်၊ ရူပတဏှာသုတ် မှာ ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။

"ရူပေ ဘိက္ခဝေ ယော ဆန္ဒရာဂေါ၊ တံ ပဇဟထ။"

ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့...

"ဘိက္ခဝေ" - ချစ်သားရဟန်းတို့၊

"ရူပေ" - ရုပ်အဆင်း (အရာဝတ္ထု) ၌၊ "ယော ဆန္ဒရာဂေါ" - အကြင် လိုချင်တပ်မက်မှု 'ဆန္ဒရာဂ' သည် ရှိ၏၊

"တံ" - ထို ဆန္ဒရာဂကို၊ "ပဇဟထ" - စွန့်ပယ်ကြကုန်လော့။

ဘုရားရှင်က ရုပ်ဝတ္ထုကို စွန့်ပစ်ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်ဝတ္ထုအပေါ်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "စွဲလမ်းမှု" (Addiction) ကို စွန့်ခိုင်းတာပါ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဲဒီ စွဲလမ်းမှုက ဘယ်တော့မှ ပြည့်ဝတယ်လို့ မရှိဘဲ၊ ရေငတ်သူ ရေငန်သောက်သလို သောက်လေ ငတ်လေ ဖြစ်စေတတ်လို့ပါပဲ။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Consumerism Psychology ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "The Hedonic Treadmill" (ကာမဂုဏ် ပြေးစက်) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အလွန် တူညီပါတယ်။

လူတစ်ယောက်ဟာ ပစ္စည်းအသစ်တစ်ခု (ဥပမာ - ကားအသစ်၊ အိမ်အသစ်) ရလိုက်တဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ Dopamine (ပျော်ရွှင်မှု ဟော်မုန်း) တွေ ဒလဟော ထွက်လာပါတယ်။ "ဟာ... ပျော်လိုက်တာ" ပေါ့။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာအရ အဲဒီ Dopamine ဟာ ကြာကြာမခံပါဘူး။ ရက်ပိုင်း၊ လပိုင်းကြာရင် ဦးနှောက်က အဲဒီအခြေအနေကို ယဉ်ပါး (Adapt) သွားပြီး ပုံမှန် ပြန်ဖြစ်သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါ ပျော်ရွှင်မှု ရချင်ရင် နောက်ထပ် ပစ္စည်းအသစ် တစ်ခု ထပ်ရှာရပြန်ပါတယ်။

ဒါဟာ ပြေးစက် (Treadmill) ပေါ်မှာ ပြေးနေသလိုပါပဲ။ ခြေထောက်ကတော့ မနားတမ်း ပြေးနေရတယ်၊ ဒါပေမယ့် လူကတော့ ဘယ်မှ မရောက်ဘဲ ဒီနေရာမှာပဲ ရှိနေတယ်။ "တဏှာ" ဆိုတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ "လိုချင်တယ် -> ရတယ် -> ငြီးငွေ့တယ် -> ထပ်လိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ သံသရာစက်ဝိုင်း (Cycle of Craving) ထဲမှာ လည်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Caption: စိတ်ပညာလာ Hedonic Treadmill (အဆုံးမရှိ လိုအင်ပြေးစက်) နှင့် ဗုဒ္ဓဟောကြားသော တဏှာသံသရာလည်ပုံ နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။

Case-2325 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ တစ်ခါက နာမည်ကြီး ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စုဆောင်းသူ (Antique Collector) ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူ့အိမ်မှာ ဘုရားဆင်းတုတွေ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေ ပြည့်နေတာပါပဲ။ သူက ပြတိုက်ကို လာပြီး "ဦးဇင်း... တပည့်တော်မှာ 'ပုဂံခေတ် ဓာတ်တော်ကြုတ်' တစ်ခု လိုချင်လို့ လိုက်ရှာနေတာ၊ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ရှိရင် တစ်ခုလောက် စွန့်ပါ၊ တန်ရာတန်ကြေး (Price) ပေးပါ့မယ်၊ တပည့်တော်ရဲ့ Collection ပြည့်စုံဖို့ ဒါလေးပဲ လိုတော့တာပါ" လို့ လာပြောပါတယ်။

သူ့ရဲ့ စကားကို သတိထားကြည့်ပါ။ "ပူဇော်ချင်လို့" မဟုတ်ပါဘူး။ "Collection ပြည့်စုံဖို့" (To complete the set) တဲ့။ ဒါဟာ ဓာတ်တော်ကို ကိုးကွယ်ရာ (Refuge) အဖြစ် မမြင်ဘဲ၊ "ပိုင်ဆိုင်မှု" (Possession) အဖြစ် မြင်နေတဲ့ ရူပတဏှာ သက်သက်ပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 8 (Integrity), Article 8.5 (Non-Commodification of Relics) အရ အလွန် တင်းကျပ်ထားပါတယ်။ "ဓာတ်တော်သည် ရောင်းကုန် မဟုတ်၊ စုဆောင်းစရာ (Collectible) မဟုတ်" ဆိုတာပါပဲ။ ဦးဇင်းက Template T215 (Request Assessment & Ethics Check) ကို ကိုင်ပြီး သူ့ကို ရှင်းပြရပါတယ်။

"ဒကာကြီး... ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဝယ်လို့ရတဲ့ ပစ္စည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဒါကို 'ရှားပါးပစ္စည်း' (Rare Item) တစ်ခုအနေနဲ့ လိုချင်နေတာပါ။ အဲဒီ လိုချင်တဲ့ စိတ်ဟာ ပူလောင်မှု (Dukkha) ပါ။ ရပြီးရင်လည်း နောက်ထပ် တစ်ခု လိုချင်လာဦးမှာပါပဲ။ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို မရောင်းပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် ဒကာကြီး လာဖူးချင်ရင်တော့ အချိန်မရွေး လာဖူးနိုင်ပါတယ်" လို့ ပြောပြပါတယ်။

ဒကာကြီးက အစပိုင်းမှာ "ပိုက်ဆံ ဘယ်လောက်ပေးပေး ရပါတယ်" ဆိုပြီး တဏှာဇောနဲ့ ပြောပါသေးတယ်။ ဦးဇင်းက "ပိုက်ဆံနဲ့ မဆိုင်ပါဘူး၊ စိတ်ထားနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်" လို့ တည်ငြိမ်စွာ ငြင်းပယ်လိုက်တဲ့အခါ၊ သူလည်း သတိဝင်သွားပါတယ်။ "ဩော်... တပည့်တော်က ဘုရားကိုတောင် တန်ဖိုးဖြတ်ပြီး ဝယ်ဖို့ ကြိုးစားမိပါလား" ဆိုပြီး နောင်တရသွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

"Consumerism" (စားသုံးသူဝါဒ) က ဦးဇင်းတို့ကို ဘယ်လို မှိုင်းတိုက်ထားသလဲ။

• "ဒီဖုန်းကို ကိုင်မှ လူရာဝင်မယ်"

• "ဒီအိတ်ကို ကိုင်မှ အထက်တန်းကျမယ်"
  ဒါတွေဟာ "ပညတ်" (Concepts) တွေပါပဲ။ တကယ်တမ်းကျတော့ ရုပ်ဝတ္ထုဆိုတာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး အစုအဝေးပါပဲ။ ဖုန်းအသစ်လည်း ကြာရင် ဟောင်းမယ်၊ အိတ်အသစ်လည်း ကြာရင် စုတ်မယ်။ အဲဒီ "အနိစ္စ" သဘောရှိတဲ့ အရာတွေကို "ငါ့ဟာ၊ ငါ့ဥစ္စာ" လို့ စွဲလမ်းပြီး ပျော်ရွှင်မှုကို ရှာဖွေနေတာဟာ သဲထဲမှာ ရေရှာသလိုပါပဲ။

ဘုရားရှင်က လူဝတ်ကြောင်တွေကို ပစ္စည်းမရှာနဲ့လို့ မဟောပါဘူး။ "သမ္မာအာဇီဝ" နဲ့ ရှာဖွေပါ၊ ဒါပေမယ့် "ကျွန်" မဖြစ်စေနဲ့လို့ ဆုံးမပါတယ်။

• ပစ္စည်းက ကိုယ့်ကို ပိုင်စိုးသွားပြီလား? (Do things own you?)

• ပစ္စည်းတစ်ခု ပျောက်သွားတာနဲ့ ကိုယ့်ဘဝကြီး ပျက်စီးသွားသလို ခံစားရသလား?
  အဲဒီလို ဖြစ်နေရင်တော့ "ရူပတဏှာ" ရဲ့ ကျော့ကွင်းမိနေပါပြီ။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး...

ဈေးဝယ်ထွက်တဲ့အခါ၊ ပစ္စည်းတစ်ခုခု လိုချင်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်မေးပါ။

"ငါ ဒါကို တကယ် လိုအပ်လို့လား (Need)၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်အလိုကျ လိုချင်တာလား (Want)?"

"ဒီပစ္စည်းကို ရရင် ငါ့ရဲ့ ပျော်ရွှင်မှုက ဘယ်လောက်ခံမလဲ? (Dopamine duration)"

ရုပ်ဝတ္ထုတွေအပေါ် ထားတဲ့ တပ်မက်မှုကို လျှော့ချနိုင်လေလေ၊ စိတ်ရဲ့ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးမှု (Contentment) ကို ရလေလေပါပဲ။ "သန္တုဋ္ဌိ" (ရောင့်ရဲခြင်း) ဟာ အကောင်းဆုံး ဥစ္စာဓန ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ရုပ်ဝတ္ထုနှင့် တဏှာ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အာရုံဝတ္ထုတို့၏ ဆွဲဆောင်လှည့်စားမှုကို သတိပညာဖြင့် သိမြင်ကြပြီး၊ အလိုရမက် မီးတောက်များကို လျှော့ချကာ၊ ရောင့်ရဲခြင်းတည်းဟူသော အေးမြသော စိတ်နှလုံးဖြင့် ဘဝခရီးကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 25, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/