နေ့ရက် - မေလ (၂၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-145) လိပ်ပြာ (Soul) ရှိမရှိ (The Myth of the Soul & Neuro-theology)

 

နေ့ရက် - မေလ (၂၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-145) လိပ်ပြာ (Soul) ရှိမရှိ (The Myth of the Soul & Neuro-theology)

ကိုးကားကျမ်း - ဝိနည်းမဟာဝဂ္ဂ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ် (အနတ္တဝါဒ)

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Neuro-theology (အာရုံကြောနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သိပ္ပံ)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၂၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က စိတ်ကူးယဉ်ခြင်းအကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ လူသားတွေ စိတ်ကူးယဉ်မှုတွေထဲမှာ အနက်ရှိုင်းဆုံးနဲ့ အခိုင်မာဆုံး စိတ်ကူးယဉ်မှုကြီး တစ်ခုအကြောင်း ဆွေးနွေးကြမယ်။ အဲဒါကတော့ "လိပ်ပြာ" သို့မဟုတ် "ဝိညာဉ်ကောင်" (Soul) ဆိုတဲ့ အရာပါပဲ။

မြန်မာစကားမှာ "လိပ်ပြာလွင့်တယ်၊ လိပ်ပြာနှုတ်တယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ လူသေရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲက လိပ်ပြာကောင်လေး ထွက်သွားပြီး နောက်ဘဝ ကူးတယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ တကယ်ရော လိပ်ပြာကောင်လေး ရှိသလား။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရ အခိုင်အမာ ရှိသလား။ ဗုဒ္ဓရဲ့ "အနတ္တ" ဝါဒနဲ့ ခေတ်သစ် "Neuro-theology" (ဦးနှောက်နှင့် ဘာသာရေးသိပ္ပံ) တို့က ဒါကို ဘယ်လို အဖြေပေးသလဲ ဆိုတာ ဒီနေ့ ရှင်းပြပါမယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ ကြီးမားနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အနတ္တကို မမြင်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ အခိုင်အမာ မဟုတ်ဘဲ၊ ဟာလာဟင်းလင်း ဖြစ်ကြောင်း သိမြင်နိုင်ဖို့ "စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်" (ဓာတ်လေးပါး ခွဲခြမ်းခြင်း) ထဲက "အာကာသဓာတ်" (Space Element) ကို အဓိကထားပြီး ရှုမှတ်ကြရအောင်။

အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို စိတ်နဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။ နှာခေါင်းပေါက်၊ နားပေါက်၊ ပါးစပ်ပေါက်၊ အစာအိမ် လမ်းကြောင်းတွေမှာ ရှိနေတဲ့ "ကွက်လပ်" (Space) တွေကိုပဲ လိုက်ကြည့်ပါ။ အသားတွေကို မကြည့်နဲ့၊ အရိုးတွေကို မကြည့်နဲ့၊ "ဟိုမှာလည်း အပေါက်၊ ဒီမှာလည်း အခေါင်း" ဆိုတဲ့ ဟာလာဟင်းလင်း သဘောကိုပဲ အာရုံပြုပါ။ "ငါ ဆိုတာ မရှိ... ဓာတ်တွေ စုဝေးရာ အာကာသ ကွက်လပ်မျှသာ" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ထဲမှာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အထည်ဒြပ်သဘောလေး ပျောက်ပြီး ဟာလာဟင်းလင်း ဖြစ်သွားပြီဆိုရင်၊ ဒီ "လိပ်ပြာ/အတ္တ" သဘောတရားကို ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuro-theology) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ Neuro-theology (အာရုံကြောနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သိပ္ပံ) ဆိုတဲ့ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာပါတယ်။ သူတို့က ဘာကို လေ့လာသလဲဆိုတော့... "လူတွေ ဘာကြောင့် ဝိညာဉ် (Soul) ရှိတယ်လို့ ယုံကြည်ကြသလဲ၊ ဘာကြောင့် ဘုရားသခင်နဲ့ တွေ့တယ်လို့ ခံစားရသလဲ" ဆိုတာကို ဦးနှောက်ထဲမှာ လိုက်ရှာကြတယ်။

တွေ့ရှိချက်က အံ့ဩစရာပါပဲ။ ကျွန်ုပ်တို့ ဦးနှောက်ရဲ့ အပေါ်ပိုင်းမှာ Parietal Lobe ဆိုတဲ့ အပိုင်းတစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒီအပိုင်းရဲ့ တာဝန်က "နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ခြင်း" (Boundary Definition) ပါပဲ။ သူက "ဒါက ငါ့လက်၊ ဒါက စားပွဲခုံ၊ ဒါက ငါ၊ ဟိုဟာက လောကကြီး" ဆိုပြီး စည်းတွေ လိုက်တားပေးတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက စမ်းသပ်ကြည့်တယ်။ တရားထိုင်လို့ သမာဓိ အရမ်းကောင်းသွားတဲ့ အချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာသာရေးအရ ဆုတောင်းပတ္ထနာ ပြင်းထန်တဲ့ အချိန်မှာ၊ ဒီ Parietal Lobe က အလုပ်လုပ်တာ ရပ်သွားသတဲ့ (Activity Decreases)။ အဲဒီအခါ ဘာဖြစ်သလဲဆိုတော့... "ငါ" နဲ့ "လောက" ကြားက စည်း ပျောက်သွားတယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာကြီး ပျောက်ပြီး လောကကြီးနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားသလို ခံစားရတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လူတွေက "ငါ့ဝိညာဉ် ထွက်သွားပြီ၊ ငါ ဘုရားနဲ့ တွေ့ပြီ၊ ငါ့လိပ်ပြာ လွင့်သွားပြီ" လို့ ထင်ကြတယ်။

တကယ်တော့ ဝိညာဉ်ထွက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ရဲ့ "ငါ" ကို တည်ဆောက်တဲ့ စနစ် (Self-Processing System) ခေတ္တ အနားယူသွားတာ မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက ပြောတာကတော့ "Soul" (ဝိညာဉ်ကောင်) ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သီးခြား မရှိဘူး၊ ဦးနှောက်က ဖန်တီးထားတဲ့ "Feeling" (ခံစားမှု) တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ် တဲ့။

ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူခင်က အိန္ဒိယမှာ "အတ္တ" (Atta) ဝါဒ လွှမ်းမိုးနေတယ်။ လူထဲမှာ အတ္တကောင် (Soul) ရှိတယ်၊ သေရင် အဲဒီကောင်လေးက အင်္ကျီလဲသလို နောက်ဘဝ ကူးတယ်လို့ ယူဆကြတယ်။

ဘုရားရှင်က "အနတ္တလက္ခဏသုတ်" မှာ ဒီအယူကို ပြတ်ပြတ်သားသား ပယ်တော်မူတယ်။

"ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနတ္တာ" - ရဟန်းတို့... ရုပ်သည် အတ္တ မဟုတ်။

ဘုရားရှင်က မေးခွန်းထုတ်တယ်။ "အကယ်၍ ရုပ်သည် အတ္တ (ငါ့လိပ်ပြာ) ဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ ငါ့ရုပ်ကို မအိုစေနဲ့၊ မနာစေနဲ့လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရရမယ်။ အခုတော့ ရရဲ့လား"။ မရဘူးနော်။ နာချင်ရင် နာတယ်၊ သေချာရင် သေတယ်။ ကိုယ်မပိုင်ဘူး။

ဒါဆိုရင် စိတ်ကော အတ္တလား။ စိတ်ဆိုတာလည်း တဖျပ်ဖျပ် ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ အရာ။ (သိပ္ပံလို ပြောရင် Neurons တွေ Spark ဖြစ်ပြီး ပျောက်သွားတာ)။ ဘယ်အရာကမှ ခိုင်မြဲတဲ့ "Core" (အနှစ်သာရ) မရှိပါဘူး။

မြန်မာတွေ ပြောတဲ့ "လိပ်ပြာ" ဆိုတာ တကယ်တော့ အဘိဓမ္မာမှာ "ဘဝင်စိတ်" (Life Continuum Consciousness) နဲ့ "ဇီဝိတရုပ်" (Life Faculty) တို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ လိပ်ပြာကောင်လေး ပုန်းနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဖယောင်းတိုင်မီး လိုပါပဲ။ မီးတောက်သည် ဖယောင်းတိုင်ထဲမှာ ပုန်းနေတာ မဟုတ်၊ အကြောင်းညီညွတ်ရင် ထတောက်တယ်၊ လောင်စာကုန်ရင် ငြိမ်းတယ်။ သတ္တဝါဆိုတာလည်း "နာမ်၊ ရုပ်" အစဉ်အတန်း (Process) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒီ "ငါ" မရှိတဲ့ သဘောတရားကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။

"ငါ ရှိတယ်" လို့ ထင်နေတာ ဘယ်နေရာမှာလဲ။ စမ်းသပ်ကြည့်ရအောင်။

ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက်က "ငါ တွေးနေတယ်" လို့ ထင်နေတယ် ဆိုပါစို့။

ဓမ္မာနုပဿနာ (အနတ္တ) ရှုကွက်

၁။ အာရုံ (Object): အတွေး (Thought)။

၂။ ဒွါရ (Door): မနော (Mind Base - ဦးနှောက်နဲ့ ဘဝင်)။

၃။ ဝိညာဉ် (Consciousness): သိစိတ်။

၄။ ဒိဋ္ဌိ (View): "ငါ တွေးတယ်" (I am thinking)။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

"ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင်ကို လိုက်ရှာပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြဲကြည့်ပါ။ နှလုံးထဲမှာ ရှိလား၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ ရှိလား။ မရှိဘူး။

ရှိတာက "တွေးချင်တဲ့ စေတနာ" (Intention) နဲ့ "တွေးတဲ့ စိတ်" (Consciousness) ပဲ ရှိတယ်။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

အတွေးပေါ်လာရင်... "တွေးတယ်... သိတယ်"။

"ငါ တွေးတယ်" လို့ မမှတ်နဲ့။ "အတွေး ပေါ်နေတယ်" လို့ ဓမ္မသဘော (Phenomenon) အနေနဲ့ ကြည့်။

ပြီးတော့ မေးခွန်းထုတ်ပါ... "ဒီအတွေးကို ဘယ်သူ လုပ်တာလဲ"။

အဖြေက... "အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းဆုံလို့ ဖြစ်လာတာ"။ (Conditioned Arising)။

ရေပိုက်ခေါင်း ဖွင့်လိုက်ရင် ရေထွက်လာသလိုပဲ။ ရေပိုက်ထဲမှာ ရေမရှိဘူး၊ ရေလှောင်ကန်ထဲမှာလည်း ဒီရေ မရှိဘူး။ ဖွင့်လိုက်တဲ့ အကြောင်းကြောင့် စီးဆင်းလာတာ။

"ငါ" ဆိုတာ မရှိဘူး။ "ဖြစ်စဉ်" (Process) ပဲ ရှိတယ်။ အဲဒီလို ရှုမြင်လိုက်ရင် "လိပ်ပြာ" ဆိုတဲ့ အစွဲပျောက်ပြီး၊ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (ငါစွဲ) ပြုတ်သွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2445 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T205: Doctrinal & Philosophical Inquiry).

Hswagata ပြတိုက်ကို တစ်နေ့က အမျိုးသမီး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက သူ့ကိုယ်သူ "နတ်ကတော်" (Spirit Medium) လို့ ပြောတယ်။ နာမည်က "မယ်သီ" ဆိုပါစို့။

သူက ဓာတ်တော်တွေရှေ့မှာ ထူးထူးဆန်းဆန်းတွေ လုပ်တယ်။ တုန်တုန်ယင်ယင်နဲ့ "အမယ်လေး... ဓာတ်တော်ထဲက ဘုရားရှင်ရဲ့ လိပ်ပြာတော်ကြီးက အမေ့ကို စကားလာပြောနေတယ်" ဆိုပြီး အော်ဟစ် ငိုယိုတယ်။ ဘုရားဖူးတွေလည်း လန့်ကုန်ကြတယ်။

သူက ဆက်ပြောတယ်... "ဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိညာဉ်က ဒီထဲမှာ ပိတ်မိနေတယ်။ အမေက လွှတ်ပေးမှ ရမယ်" တဲ့။ (ဒါဟာ သဿတဒိဋ္ဌိ - မြဲတဲ့အတ္တ ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အယူမှား အကြီးစားပဲ)။

ဒီကိစ္စကို ဘုန်းကြီးက Template T205 (Doctrinal Inquiry Record) နဲ့ Policy 1, Article 1.4 (Correct Interpretation of Relics) အရ ဖြေရှင်းရတယ်။

ဘုန်းကြီးက မယ်သီကို သီးသန့်အခန်း ခေါ်သွားတယ်။ သူ့ကို အပြစ်မတင်ဘူး။ ရေအေး တိုက်တယ်။

"ဒကာမကြီး... ဒကာမကြီး မြင်ရတာ၊ ကြားရတာတွေကို ဘုန်းကြီး မငြင်းပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓတရားတော်အရ ရှင်းပြချင်ပါတယ်" လို့ ပျော့ပျောင်းစွာ စကားစတယ်။

ဘုန်းကြီးက သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ တွဲဟောတယ်။

"ဒကာမကြီး... သိပ္ပံပညာမှာ 'Pareidolia' (မရှိတာကို ပုံဖော်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဦးနှောက်က ယုံကြည်မှု ပြင်းထန်ရင် အသံတွေ ကြားယောင်တတ်တယ်။ တရားတော်အရလည်း ဘုရားရှင်က ပရိနိဗ္ဗာန် စံပြီးပြီ။ 'ဝိညာဉ်' ကျန်မနေတော့ဘူး။ ဆီကုန်လို့ မီးငြိမ်းသလိုပဲ။ ကျန်နေတာက 'ဓာတ်တော်' ဆိုတဲ့ ရုပ်အကြွင်းအကျန်နဲ့၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ 'ဂုဏ်တော်' (Attributes) တွေပဲ ဖြစ်တယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။

မယ်သီက "ဒါဆို အမေ ခံစားရတာက ဘာလဲဘုရား" လို့ မေးတယ်။

"အဲဒါ ဒကာမကြီးရဲ့ စိတ်ထဲက 'သဒ္ဓါ' (Faith) နဲ့ 'စိတ်ကူး' (Imagination) ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးနှောက်က ဖန်တီးလိုက်တဲ့ ပုံရိပ်ပါ" လို့ ဖြေတယ်။

ပြီးတော့ သူ့ကို "ဓာတုမနသိကာရ" (ဓာတ်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း) သင်ပေးလိုက်တယ်။

"နောက်တစ်ခါ ဓာတ်တော်ကို မြင်ရင် 'လိပ်ပြာ' လို့ မမြင်ဘဲ၊ 'ငြိမ်းချမ်းတဲ့ ဓာတ်သဘော' လို့ မြင်အောင် ကြိုးစားပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်တယ်။

မယ်သီလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဪ... တပည့်တော်က ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ် ပြန်အဟုတ်ထင်နေတာကိုး" ဆိုပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာ ပုံမှန် ဘုရားဖူးတစ်ယောက်လိုပဲ အေးအေးချမ်းချမ်း လာဖူးတော့တယ်။

ကြည့်စမ်း... "အတ္တ/လိပ်ပြာ" စွဲနေရင် ရူးသွပ်နိုင်တယ်။ "အနတ္တ" ကို သိမှ ငြိမ်းချမ်းမှု အစစ် ရနိုင်တယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• ငါ၊ လိပ်ပြာ၊ ဝိညာဉ်ကောင် ရှိသည်ဟု စွဲလမ်းပြီး၊ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ခန္ဓာအိမ် အသစ်သစ်ကို ရှာဖွေနေရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

• "ငါ မသေချင်ဘူး၊ ငါ့လိပ်ပြာ တည်မြဲချင်တယ်" ဟူသော ဘဝတဏှာနှင့် သဿတဒိဋ္ဌိသည် "သမုဒယသစ္စာ"။

• ငါစွဲ၊ သူစွဲ၊ လိပ်ပြာစွဲတို့ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ အနတ္တသဘောကို မျက်မှောက်ပြုရာ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• ခန္ဓာငါးပါးကို အနတ္တဟု ရှုမြင်သော ဉာဏ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဦးစီးသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း "လိပ်ပြာ" ဟူသော အယူမှား ပိုးအိမ်ထဲမှ ရုန်းထွက်ကြပြီး၊ အနတ္တ ဉာဏ်အလင်းဖြင့် လွတ်လပ်သော နိဗ္ဗာန် ကောင်းကင်ယံသို့ ပျံသန်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် အနတ္တလက္ခဏာသုတ် အနှစ်ချုပ်များ၊ သိပ္ပံနည်းကျ စိတ်နှင့် ဦးနှောက် ဆက်စပ်ပုံများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး အယူမှား၊ အမြင်မှားများမှ ကင်းဝေးပြီး၊ အမှန်တရားကို သိမြင်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 25, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.