77 Mar 18 ဖန် (Glass) နှင့် အလင်းပေါက်ခြင်း အဘိဓမ္မ (ရူပ)

 

77 Mar 18 ဖန် (Glass) နှင့် အလင်းပေါက်ခြင်း အဘိဓမ္မ (ရူပ)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့၊ [Day-077] ဖြစ်ပါတယ်၊ နှစ်သစ်ရဲ့ နေ့ရက်များစွာထဲက ဒီနေ့မှာလည်း ရုပ်ဝတ္ထုနဲ့ နာမ်တရားတို့ရဲ့ အပြန်အလှန် ဆက်နွယ်မှုကို ဆင်ခြင်ရင်း ငြိမ်းချမ်းကြပါစေလို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်၊ ဒီကနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောပြောဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဖန် (Glass) ၏ အလင်းပေါက်ခြင်းနှင့် ရုပ်ခန္ဓာ၏ အနတ္တသဘော" လို့ အမည်ပေးထားပါတယ်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်တွေကို ကြည့်ရင် ဘုရားရှင်ဟာ လောကဝိဒူ ဂုဏ်တော်နဲ့အညီ အရာခပ်သိမ်းကို ထွင်းဖောက်သိမြင်တော်မူတာ ဖြစ်တယ်၊ အဲဒါကြောင့် ဒီကနေ့ တရားမစခင်မှာ "ဩဒါတကသိုဏ်း" ခေါ်တဲ့ အဖြူရောင် ဒါမှမဟုတ် အကြည်ဓာတ်ကို ခဏလောက် အာရုံပြုကြည့်ကြရအောင်၊ စိတ်ကို ဖန်သားတစ်ပြင်လို ကြည်လင်နေအောင် ထားကြည့်ပါ၊ အဲဒီ အကြည်ဓာတ်ဟာ ဘယ်လိုသဘော ရှိသလဲ၊ ရုပ်တရားတွေက ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာကို ဓမ္မမျက်စိနဲ့ ကြည့်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်၊

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုခေတ်မှာ "Material Science" ခေါ်တဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုသိပ္ပံပညာရပ်ဟာ အင်မတန် အဆင့်မြင့်လာတယ်၊ အထူးသဖြင့် ဖန် (Glass) ရဲ့ သဘောတရားဟာ အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတယ်၊ ဖန်ဆိုတာ ဘာလဲလို့ မေးရင် သဲ (Sand) ကို အပူချိန် အင်မတန်မြင့်တဲ့ ၁၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်လောက်မှာ အရည်ဖျော်ပြီး ရလာတဲ့ အရာပဲ၊ ဒါပေမဲ့ သူက တခြား အစိုင်အခဲတွေလို မဟုတ်ဘူး၊ သူ့ရဲ့ အက်တမ် တည်ဆောက်ပုံဟာ ပုံသေကားကျ (Crystalline) မဟုတ်ဘဲ အရည်လိုပဲ ဟိုဒီ ပရမ်းပတာ ဖြစ်နေတဲ့ (Amorphous Solid) အမျိုးအစား ဖြစ်နေတယ်၊ ဒါကြောင့်လည်း အလင်းတန်းတစ်ခုဟာ ဖန်သားထဲကို ဖြတ်သွားတဲ့အခါ အက်တမ်တွေက အလင်းကို မတားဆီးနိုင်တော့ဘဲ ဖောက်ထွက်သွားတာ၊ အဲဒါကို Transparency လို့ ခေါ်တာပေါ့၊

မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် အက်တမ်တွေကြားမှာ ဟာလာဟင်းလင်း ဖြစ်နေတဲ့ နေရာလွတ်တွေ အများကြီးရှိနေလို့ အလင်းက ဖောက်ထွက်သွားနိုင်တာ၊ အစိုင်အခဲလို့ ထင်ရပေမဲ့ တကယ်တော့ သူဟာ အက်တမ်တွေကြားမှာ အပေးအယူလုပ်နေတဲ့ ရုပ်အစုအဝေးသက်သက်ပဲ၊ ဒီနေရာမှာ Photon ခေါ်တဲ့ အလင်းမှုန်လေးတွေဟာ ဖန်သားထဲက အီလက်ထရွန် (Electron) တွေနဲ့ ဓာတ်မပြုဘဲ ကျော်ဖြတ်သွားတဲ့ သဘောတရားကို သေချာစဉ်းစားကြည့်ပါ၊ ဒါဟာ ရုပ်ဓာတ်အချင်းချင်း ဆွဲငင်မှု၊ တွန်းကန်မှုနဲ့ နေရာလွတ် (Space) ရဲ့ သဘောတရားပဲ၊ အဲဒီမှာ "ဖန်" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ပါသလားလို့ မေးရင် လုံးဝမပါဘူး၊ ရုပ်ဓာတ်တွေရဲ့ အခိုက်အတန့် ပေါင်းစည်းမှုပဲ ဖြစ်တယ်၊

ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်မှာ ရုပ်ကလာပ် (Rupa Kalapa) တွေရဲ့ သဘောတရားနဲ့ အညီ ဟောတော်မူခဲ့တယ်၊ ပါဠိတော်မှာ "ရုပ္ပတီတိ ရူပံ" လို့ ဆိုတယ်၊ အနက်ဖွင့်ရရင် "ရုပ္ပတီတိ-အေးမှု၊ ပူမှု စတဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖောက်ပြန်တတ်ပါပေ၏၊ ဣတိ တသ္မာ-ထိုသို့ ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့်၊ ရူပံ-ရုပ်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပေ၏" တဲ့၊ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့၊ ဖန်သားဆိုတာ အဝေးကကြည့်ရင်တော့ အခိုင်အမာကြီး၊ မဖောက်ပြန်ဘူးလို့ ထင်ရတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ကို အပူပေးလိုက်ရင် အရည်ပျော်သွားတယ်၊ ရိုက်ခွဲလိုက်ရင် ကွဲအက်သွားတယ်၊ သူဟာ သူ့ရဲ့ အခြေခံဓာတ်ကြီး (၄) ပါးဖြစ်တဲ့ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော တို့ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုအောက်မှာပဲ ရှိနေတာ၊

ဖန်သားထဲမှာ အလင်းဖောက်ထွက်နိုင်တဲ့ "အာကာသဓာတ်" (Space Element) ရှိနေသလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း အပေါက်အလမ်းတွေ၊ နေရာလွတ်တွေ အများကြီး ရှိနေတယ်၊ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုနဲ့ တစ်ခုကြားမှာ အာကာသဓာတ်က ခြားထားတာ၊ အဲဒီ အာကာသဓာတ်ကိုသာ ဖယ်ထုတ်လိုက်ရင် ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ အင်မတန် သေးငယ်တဲ့ အမှုန်လေးတွေပဲ ကျန်တော့မှာ၊ ဒါကိုကြည့်ရင် ရုပ်တရားဆိုတာ အခိုင်အမာ (Core) မရှိဘူးဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်၊ ပါဠိတော်မှာ "အနတ္တ" ဆိုတာ "အသာရကဋ္ဌေန အနတ္တ" တဲ့၊ အနှစ်သာရ မရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် အနတ္တ လို့ ခေါ်တာ၊ ဖန်သားဟာ အလင်းကို လက်ခံသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကလည်း အာရုံတွေကို လက်ခံနေတာ၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရ ဘယ်မှာရှိသလဲ၊

အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ကို တက်ကြရအောင်၊ သူတော်ကောင်းတို့ တရားထိုင်တဲ့အခါ "ငါ မြင်တယ်၊ ငါ ကြည့်တယ်" လို့ ထင်နေရင် အဲဒါ ဒိဋ္ဌိ အမှားကြီးပဲ၊ တကယ်တမ်းက မျက်စိ (စက္ခုပသာဒရုပ်) ဆိုတဲ့ ဖန်သားပြင်လို ကြည်လင်တဲ့ ရုပ်နဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ အလင်းတန်း တိုက်ဆိုင်လိုက်တဲ့အခါ "စက္ခုဝိညာဉ်" ဆိုတဲ့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတယ်၊ ဒီနေရာမှာ မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ ဥပမာကို ကြည့်ပါ၊ မျက်လှည့်ဆရာက မှန်တွေ၊ ဖန်တွေကို သုံးပြီး လူတစ်ယောက် ပျောက်သွားအောင် ပြတယ်၊ ပရိသတ်ကတော့ တကယ် ပျောက်သွားပြီလို့ ထင်တာပေါ့၊ တကယ်တော့ အဲဒါ အလင်းယိုင်မှု (Refraction) နဲ့ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ လှည့်ကွက်ပဲ၊ အဲဒီလိုပဲ ခန္ဓာကိုယ်က "မြင်တယ်" လို့ ပြတဲ့အခါ စိတ်က "ငါ မြင်နေပြီ" လို့ မျက်လှည့်အပြခံလိုက်ရတာ၊ တကယ်တော့ မြင်တာဟာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် တိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဓာတ်သဘာဝမျှသာ၊ အဲဒါကို သိနေတဲ့ "နာမ်ဓာတ်" ကလည်း ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပဲ၊ ဒါကို "ဖန်သား" လို့ မမှတ်နဲ့၊ "ကြည်တယ်... သိတယ်"၊ "အလင်းဝင်လာတယ်... သိတယ်" လို့ ရှုရမယ်၊ ဒီလို ရှုမှတ်မှသာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်မှာ ဖြစ်တယ်၊

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ရဲ့ Case Study တစ်ခုကို ပြောပြချင်တယ်၊ အဲဒါကတော့ Case-2377 လို့ အမည်ရတဲ့ "The Fragile Transparency" ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပဲ၊ တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို ဖန်ကြုတ်ထဲ ထည့်သွင်းပူဇော်ထားတဲ့အခါ လာရောက်ဖူးမြော်တဲ့ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က "အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်တွေကို ဖန်ကြုတ်ထဲ ထည့်ထားတာဟာ ဓာတ်တော်တွေကို အပြင်ကနေ မြင်ရပေမဲ့ လက်နဲ့ ကိုင်လို့မရတော့ဘူး၊ ဒါဟာ ဓာတ်တော်နဲ့ ငါနဲ့ ကြားမှာ အတားအဆီး ဖြစ်နေတာ မဟုတ်လား" လို့ မေးတယ်၊ သူကတော့ ဓာတ်တော်တွေကို တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ချင်တဲ့ လောဘဇောနဲ့ မေးတာပေါ့၊

ဒါကို ဦးဇင်းတို့က Policy 11 (Museum Display & Ethics Policy) နဲ့ Article 11.2 (Security and Respectful Distance) အရ၊ ပြီးတော့ Template [T178] ဖြစ်တဲ့ Artifact Interaction Log ကို သုံးပြီး ရှင်းပြခဲ့ရတယ်၊ ဦးဇင်းက အဲဒီဒကာကြီးကို ပြောပြရတယ်၊ "ဒကာကြီး... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ ဖန်သားဆိုတာ အတားအဆီး မဟုတ်ဘူး၊ သူက ဓာတ်တော်တွေကို ပျက်စီးမယ့် ဘေးကနေ ကာကွယ်ပေးထားတာ၊ တစ်ဖက်ကလည်း အလင်းကို ပေးဖြတ်ထားလို့ ဒကာကြီး ဖူးမြော်ခွင့် ရနေတာ၊ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်ထဲမှာ 'ငါ ကိုင်ချင်တယ်' ဆိုတဲ့ အတ္တစွဲသာ မရှိရင် အဲဒီဖန်သားဟာ ဒကာကြီးအတွက် ဓမ္မမျက်မှန်ပဲ၊ ရုပ်ဝတ္ထုတွေဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အမှီပြုနေကြတာ၊ ဒကာကြီးရဲ့ မျက်စိက ကြည်တဲ့ ရုပ်၊ ဖန်သားက ကြည်တဲ့ ရုပ်၊ ဓာတ်တော်ကလည်း ရုပ်၊ အဲဒီ ရုပ်တွေ ပေါင်းစပ်ပြီး မြင်သိစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတာကိုပဲ နှလုံးသွင်းပါ" လို့ ဟောပြလိုက်တော့မှ သူ နားလည်သွားတယ်၊ ဒါဟာ ဘာကိုပြသလဲဆိုရင် ဓမ္မကို နားလည်ရင် အရာရာဟာ လွတ်လပ်တယ်၊ နည်းပညာ (Template) ကို သုံးရင် အရာရာဟာ စနစ်ကျတယ်ဆိုတာပါပဲ၊

နိဂုံးချုပ်ရရင်တော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဟောခဲ့သမျှဟာ သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရင် ဖန်သားလိုပဲ ခိုင်မာမှုမရှိတဲ့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ ဖြစ်ပျက်နေတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"၊ အဲဒီအပေါ်မှာ ငါ မြင်ချင်တယ်၊ ငါ ကိုင်ချင်တယ်လို့ တွယ်တာတာဟာ "သမုဒယသစ္စာ"၊ အဲဒီ တွယ်တာမှု ကင်းပြတ်ပြီး အလင်းပေါက်သလို အမှန်အတိုင်း သိမြင်တာဟာ "နိရောဓသစ္စာ"၊ အခုလို အနတ္တသဘောကို ခွဲခွဲခြားခြား သိမြင်အောင် ကြိုးစားနေတာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်တယ်၊ [CL] နှစ်သစ် ရည်မှန်းချက်များ ချမှတ်နိုင်ကြပါစေ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ဖန်သားပြင်ကိုလည်း ကိလေသာ မြူတေမခဘဲ အလင်းပေါက်အောင် ကြိုးစားနိုင်ကြပါစေလို့ တိုက်တွန်းရင်း တရားနိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်၊

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု၊

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု၊

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

---

Signature Block

Speaker: Ashin Dhammasami (U Dhammasami)

Founder & Chief Custodian, Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

Date: 18th March 2023

Location: Hswagata Sanctuary, Bangkok, Thailand

။ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။