Day 27 Jan 27 သန့်ရှင်းရေးနှင့် ကုသိုလ် (Hygiene & Merit: The Science of Sanitation)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၆) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၇) ရက်။
"ကိလေသာ အညစ်အကြေး ကင်းစင်တော်မူသဖြင့် စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော ကိုယ်တော်မြတ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်းဖြစ်သည်ဟု ဟောကြားတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ပြင်ပ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောသကဲ့သို့ အတွင်းစိတ်၏ အညစ်အကြေးများကိုပါ သန့်စင်စေနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၇) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ မနေ့က ဂေါပကစိတ်ထား (Stewardship) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီ စောင့်ရှောက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ထဲမှာ အခြေခံအကျဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "သန့်ရှင်းရေး" (Hygiene) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် Microbiology (အဏုဇီဝဗေဒ) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။
လူတော်တော်များများက "သန့်ရှင်းရေးလုပ်တယ်"၊ "တံမြက်စည်းလှည်းတယ်" ဆိုရင် အောက်ခြေသိမ်း အလုပ်၊ ကုသိုလ် သိပ်မရတဲ့ အလုပ်လို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ တရားထိုင်မှ၊ ပုတီးစိပ်မှ ကုသိုလ်ရတယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓဝိနည်းတော်မှာတော့ "ဝတ်" (Vatta) လို့ခေါ်တဲ့ သန့်ရှင်းရေး ဝတ္တရားမပြုရင် သီလမပြည့်စုံဘူးလို့တောင် ဟောထားပါတယ်။
ဝိနည်းပိဋက၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ဝတ္တက္ခန္ဓကမှာ ဘုရားရှင် မိန့်ကြားခဲ့တဲ့ စကားတော်ကို နာယူမှတ်သားကြည့်ပါ။
"ဝတ္တံ န ပရိပူရေန္တော၊ သီလံ န ပရိပူရတိ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့...
"ဝတ္တံ" - (ကျောင်းကန်ဘုရား သန့်ရှင်းရေး စသော) ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို၊ "န ပရိပူရေန္တော" - မဖြည့်ကျင့်သောသူသည်၊
"သီလံ" - သီလကို၊ "န ပရိပူရတိ" - မပြည့်စုံစေနိုင်။
ဆိုလိုတာက နေရာထိုင်ခင်း ညစ်ပတ်နေရင် စိတ်လည်း ညစ်နွမ်းမယ်၊ စိတ်ညစ်နွမ်းရင် သတိမကပ်နိုင်ဘူး၊ သတိမကပ်ရင် သီလကျိုးပေါက်လွယ်တယ်။ ဒါကြောင့် "သန့်ရှင်းခြင်းသည် မွန်မြတ်ခြင်း၏ အစ" (Cleanliness is next to Godliness) ဆိုတာ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်နဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Microbiology (အဏုဇီဝဗေဒ) နဲ့ Sanitation (သန့်ရှင်းရေးသိပ္ပံ) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး လေးနက်သွားပါလိမ့်မယ်။ ရှေးတုန်းက လူတွေက ရောဂါဆိုတာ နတ်ဆိုးတွေကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာရှင် Louis Pasteur က "Germ Theory" (ရောဂါပိုး သီအိုရီ) ကို ဖော်ထုတ်လိုက်တဲ့အခါမှ မျက်စိနဲ့ မမြင်ရတဲ့ ဘက်တီးရီးယား (Bacteria)၊ ဗိုင်းရပ်စ် (Virus) တွေက ရောဂါဖြစ်စေတယ်ဆိုတာ သိလာကြတယ်။
သန့်ရှင်းရေး လုပ်တယ်ဆိုတာ "အမြင်လှအောင်" လုပ်တာ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ "ရောဂါပိုးတွေကို ဖယ်ရှားခြင်း" (Decontamination) ဖြစ်ပါတယ်။ ဖုန်မှုန့်တစ်စက်မှာတင် အဏုဇီဝပိုးမွှား သန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့နေရာမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ လက်မဆေးဘဲ ကိုင်တွယ်လိုက်ရင် လက်မှာကပ်နေတဲ့ အဆီနဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေက ဓာတ်တော်ပေါ်ရောက်သွားပြီး မှိုတက်ခြင်း (Fungal Growth) ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဝိနည်းတော်မှာ သန့်ရှင်းရေးကို အသေးစိတ် ပြဋ္ဌာန်းထားတာဟာ ခေတ်သစ် Hygiene Standard တွေနဲ့ အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်နေပါတယ်။
Caption: ဝိနည်းတော်လာ ဝတ်ပြုခြင်း (Cleaning Duty) နှင့် အဏုဇီဝဗေဒလာ ရောဂါပိုးမွှား ဖယ်ရှားခြင်း (Sanitation) ၏ ဆက်စပ်ပုံ
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
Case-2327 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ ပြတိုက်မှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း လာလုပ်တဲ့ လူငယ်လေးတစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ သူက ပညာတတ်၊ ဘွဲ့ရ ဆိုတော့ "စာရင်းကိုင်မယ်၊ ဧည့်ကြိုမယ်" လို့ မျှော်လင့်ထားတာ။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းက သူ့ကို ပထမဆုံး တာဝန်အနေနဲ့ "ဓာတ်တော်ခန်း ကြမ်းတိုက်ခြင်း နှင့် ဖိနပ်စင် သန့်ရှင်းခြင်း" ကို ပေးလိုက်ပါတယ်။
သူက မကျေနပ်ပါဘူး။ "ဦးဇင်း... တပည့်တော်က ဘွဲ့ရပါ။ ဒီလို အောက်ခြေသိမ်း အလုပ်တွေ မလုပ်ချင်ပါဘူး။ ဒါတွေက သန့်ရှင်းရေးသမား အလုပ်ပါ" လို့ စောဒက တက်ပါတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "မာန" (Ego) က ခံနေတာပါ။ သန့်ရှင်းရေးကို "နိမ့်ကျတဲ့အလုပ်" လို့ မြင်နေတာကိုး။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 15 (Hygiene & Sanitation), Article 15.2 (Daily Cleaning Ritual) အရ ရှင်းပြရပါတယ်။ သွာဂတပြတိုက်မှာ "သန့်ရှင်းရေးသည် အားလုံး၏ တာဝန်ဖြစ်သည်" (Cleaning is everyone's duty) ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T190 (Hygiene & Cleaning Schedule Log) ကို ထုတ်ပြီး သူ့ကို ပညာပေးရပါတယ်။
"ဒကာလေး... သန့်ရှင်းရေး လုပ်တယ်ဆိုတာ အမှိုက်လှည်းတာ သက်သက် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက 'မာန' ကိုပါ လှည်းထုတ်တာ ဖြစ်တယ်။ ဘုရားရှင် လက်ထက်က စူဠပန်မထေရ် ဆိုရင် 'ရဇောဟရဏံ' (မြူအညစ်အကြေးကို ပယ်ပါ၏) ဆိုပြီး ပဝါဖြူလေးကို ပွတ်ရင်းနဲ့ ရဟန္တာ ဖြစ်သွားခဲ့တာ။ အညစ်အကြေးကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး ဖယ်ရှားတတ်မှ စိတ်အညစ်အကြေးကိုလည်း ဖယ်ရှားနိုင်မှာ" လို့ ဓမ္မရှုထောင့်က ပြောပြပါတယ်။
သိပ္ပံရှုထောင့်ကလည်း ပြောပြရတယ်။ "ဓာတ်တော်ခန်းက ဖုန်မှုန့်တွေဟာ PM 2.5 တွေပါ။ အဲဒါတွေက ဓာတ်တော်တွေကို ပျက်စီးစေသလို၊ ဘုရားဖူးလာတဲ့ သူတွေရဲ့ အဆုတ်ကိုလည်း ဒုက္ခပေးပါတယ်။ ဒကာလေး ကြမ်းတိုက်လိုက်တာဟာ လူပေါင်းများစွာရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးလိုက်တာ (Public Health Contribution) ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။
အဲဒီတော့မှ လူငယ်လေးလည်း သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ "ဩော်... သန့်ရှင်းရေးဆိုတာ ကုသိုလ်ကြီးပါလား၊ ရောဂါကာကွယ်ရေးလည်း ဟုတ်ပါလား" ဆိုပြီး တံမြက်စည်းကို ရိုရိုသေသေ ကိုင်ပြီး လုပ်ဆောင်ပါတော့တယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ သူဟာ အသန့်ရှင်းဆုံး၊ အသပ်ရပ်ဆုံး ဝန်ထမ်းဆုတောင် ရရှိခဲ့ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။
ကိုယ့်အိမ်၊ ကိုယ့်ဘုရားစင်၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ် သန့်ရှင်းရဲ့လား။
၁။ Kaya-visuddhi (ကိုယ်သန့်ရှင်းခြင်း): ရေချိုးတာ၊ လက်ဆေးတာဟာ ကျန်းမာရေးအတွက် (Hygiene) သာမက၊ စိတ်ကြည်လင်မှုအတွက်ပါ အရေးကြီးပါတယ်။ လက်မဆေးဘဲ ဘုရားမရှိခိုးသင့်ပါဘူး။
၂။ Thana-visuddhi (နေရာသန့်ရှင်းခြင်း): အိမ်မှာ အမှိုက်တွေ ရှုပ်ပွနေရင် စိတ်လည်း ရှုပ်ထွေးနေတတ်ပါတယ်။ "Cluttered space, cluttered mind" (နေရာရှုပ်ရင် စိတ်ရှုပ်တယ်) ဆိုတဲ့ စကား ရှိပါတယ်။ နေရာရှင်းလိုက်တာနဲ့ စိတ်ပါ ရှင်းသွားတာကို ခံစားဖူးကြမှာပါ။
၃။ Citta-visuddhi (စိတ်သန့်ရှင်းခြင်း): အပြင်အညစ်အကြေးကို ရေနဲ့ ဆေးလို့ ရပေမယ့်၊ စိတ်အညစ်အကြေး (လောဘ၊ ဒေါသ) ကိုတော့ "ဓမ္မ" ဆိုတဲ့ ရေနဲ့ပဲ ဆေးလို့ ရပါတယ်။
ဘုရားရှင်က "အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ" (စိတ်သည် မူလက ကြည်လင်၏၊ ဧည့်သည် ကိလေသာတို့ကြောင့်သာ ညစ်နွမ်းရ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။ ကိုယ့်အိမ်ကို ဧည့်သည်ဆိုးတွေ ဝင်လာပြီး ညစ်ပတ်အောင် လုပ်သွားရင် ပြန်ဆေးကြောရသလို၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း နေ့စဉ် "မေတ္တာ၊ သတိ" ဆိုတဲ့ ဆပ်ပြာတွေနဲ့ ဆေးကြောပေးရပါမယ်။ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ မျက်နှာသစ်သလို၊ စိတ်ကိုလည်း သစ်ပေးကြပါ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး...
အိမ်သန့်ရှင်းရေး လုပ်တဲ့အခါ "ငါ အလုပ်လုပ်နေရတယ်" လို့ သဘောမထားဘဲ၊ "ငါ့စိတ်ကို ငါ ဆေးကြောနေတယ်၊ ကုသိုလ်ယူနေတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အမှိုက်တစ်စ လှည်းထုတ်လိုက်တိုင်း "ငါ့စိတ်ထဲက ဒေါသတစ်စ ထွက်သွားပါစေ"၊ ကြမ်းတိုက်တိုင်း "ငါ့စိတ်ကလေး ကြည်လင်ပါစေ" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပါ။ ဒါဆိုရင် သန့်ရှင်းရေး လုပ်တာဟာ ပင်ပန်းစရာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ပျော်စရာ "ဝိပဿနာ အလုပ်" တစ်ခု ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'သန့်ရှင်းရေးနှင့် ကုသိုလ်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ပြင်ပ ရောဂါပိုးမွှားများကို သန့်ရှင်းရေးဖြင့် ကာကွယ်သကဲ့သို့၊ အတွင်း ကိလေသာပိုးမွှားများကိုလည်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဖယ်ရှားသန့်စင်ကာ၊ စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 27, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
