Day 18 Jan 18 ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါး - အာဟာရ (The 4 Causes of Matter: Nutriment & Metabolism)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၈) ရက်။
"သံသရာခရီးသည်တို့၏ အားကိုးရာဖြစ်တော်မူသော၊ သုဇာတာ၏ နို့ဃနာဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်၍ ခွန်အားပြည့်ဖြိုးတော်မူပြီးမှ မာရ်စစ်သည်ကို အောင်နိုင်ကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အာဟာရကို မျှတစွာ မှီဝဲရင်း၊ စိတ်နှလုံးအတွက် ဓမ္မအာဟာရကိုပါ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၈) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ သုံးရက်မှာ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းတရားတွေဖြစ်တဲ့ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု တို့အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ နောက်ဆုံးပိတ်ဖြစ်တဲ့ "အာဟာရ" (Nutriment) ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်တွေအကြောင်းကို ခေတ်သစ် ဇီဝကမ္မဗေဒ (Metabolism) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။
လူတိုင်း သိကြတဲ့အတိုင်းပါပဲ၊ မီးတောက်တစ်ခု လောင်ကျွမ်းဖို့ လောင်စာဆီ လိုသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု ရှင်သန်ဖို့အတွက် အစာအာဟာရ လိုအပ်ပါတယ်။ "ကံ" က မျိုးစေ့ချပေးတယ်၊ "စိတ်" က ဦးဆောင်တယ်၊ "ဥတု" က ပြုပြင်ပေးတယ် ဆိုပေမယ့်၊ "အာဟာရ" သာ မဖြည့်တင်းပေးရင် ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးက ရပ်တန့်သွားမှာပါ။ ကားတစ်စီး ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း ဆီမရှိရင် မမောင်းနိုင်သလိုပေါ့။
အဘိဓမ္မာ၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးမှာ အာဟာရပစ္စယသတ္တိကို ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကြည့်ရအောင်။
"ကဗဠီကာရော အာဟာရော" - အလုပ်ပြု၍ စားအပ်သော (လည်ချောင်းမှ လွန်မြိုချအပ်သော) အစာအာဟာရသည်၊
"ဣမဿ ကာယဿ" - ဤ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအား၊
"အာဟာရပစ္စယေန" - အာဟာရသတ္တိဖြင့် (ထောက်ပံ့ခြင်းဖြင့်)၊
"ပစ္စယော" - ကျေးဇူးပြုတတ်၏။
ဆိုလိုတာက အစာစားလိုက်တဲ့အခါ အဲဒီအစာထဲမှာ ပါတဲ့ "ဩဇာ" (Nutritive Essence) က ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး၊ ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ ရုပ်ကလာပ်စည်းတွေကို ပြုပြင်ပေးတယ်၊ အသစ်အသစ်သော ရုပ်တွေကို ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ ဒါကို "အာဟာရဇရုပ်" (Nutriment-born Matter) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
Getty Images
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Metabolism (ဇီဝဖြစ်စဉ်) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ဗုဒ္ဓဟောကြားချက်နဲ့ အံ့သြစရာကောင်းလောက်အောင် တူညီနေပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ ဦးဇင်းတို့ စားလိုက်တဲ့ ထမင်း၊ ပေါင်မုန့် (Carbohydrates) တွေဟာ အစာအိမ်ထဲရောက်ရင် Glucose (သကြားဓာတ်) အဖြစ် ပြောင်းသွားပါတယ်။ အဲဒီ Glucose က သွေးကြောကတစ်ဆင့် ဆဲလ် (Cell) တွေထဲကို ဝင်သွားတယ်။ ဆဲလ်ထဲမှာ Mitochondria လို့ခေါ်တဲ့ စွမ်းအင်စက်ရုံလေးတွေ ရှိတယ်။ အဲဒီမှာ Glucose ကို လောင်ကျွမ်းပြီး ATP (Adenosine Triphosphate) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ ATP စွမ်းအင်ရမှသာ ဦးဇင်းတို့ လမ်းလျှောက်လို့ရတယ်၊ စကားပြောလို့ရတယ်၊ နှလုံးခုန်လို့ရတယ်။ ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ "ဩဇာ" ဆိုတာ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ပြောနေတဲ့ Glucose နဲ့ ATP စွမ်းအင်လည်ပတ်မှု (Energy Cycle) ကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အစာမရှိရင် ATP မထွက်ဘူး၊ ATP မရှိရင် ဆဲလ်တွေ သေကုန်မယ်။ ဒါဟာ အာဟာရဇရုပ်ရဲ့ သဘောတရားပါပဲ။
Caption: အဘိဓမ္မာလာ ဩဇာရုပ် (Oja) နှင့် ဇီဝဗေဒလာ ATP စွမ်းအင်ဖြစ်ပေါ်မှု ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ် နှိုင်းယှဉ်ချက်
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
Case-2318 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ ဝါတွင်းကာလတုန်းက စေတနာရှင် ဒကာမကြီးတစ်စုက "ရဟန်းသံဃာတော်တွေ တရားအားထုတ်ရာမှာ အားရှိပါစေ" ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ နိုင်ငံခြားက ဈေးကြီးပေး ဝယ်လာတဲ့ "Energy Drink" (အားဖြည့်အချိုရည်) တွေနဲ့ "Vitamins" တွေကို ဖာလိုက် သေတ္တာလိုက် လာလှူကြပါတယ်။ သူတို့က "ဒါတွေသောက်ရင် မျက်စိကြောင်ပြီး တစ်ညလုံး မအိပ်ဘဲ တရားထိုင်လို့ ရတယ်" လို့ ညွှန်းပါတယ်။
သံဃာတော်တချို့နဲ့ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း စေတနာကို မလွန်ဆန်နိုင်လို့ သောက်ကြတယ်။ ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... ပထမ ၁ နာရီ၊ ၂ နာရီလောက်မှာတော့ တကယ်ပဲ တက်ကြွပြီး အားရှိသလို ဖြစ်ပါတယ်။ (ဒါဟာ Glucose Spike ဖြစ်သွားတာပါ)။ ဒါပေမယ့် ၃-၄ နာရီ ကြာတဲ့အခါကျတော့ "Sugar Crash" ဖြစ်ပြီး အားတွေပြတ်၊ ခေါင်းတွေမူး၊ ရင်တွေတုန်ပြီး တရားမှတ်လို့ မရတော့ဘဲ စိတ်တွေ ဂနာမငြိမ် (Restlessness) ဖြစ်ကုန်ကြပါတယ်။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 7 (Health & Well-being), Article 7.3 (Dietary Supplements & Safety) အရ ဝင်ရောက် ထိန်းကျောင်းရပါတယ်။ "အာဟာရ" ဆိုတာ များတိုင်း ကောင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ မျှတမှ ကောင်းတာပါ။ ဦးဇင်းက Template T210 (Food & Supplement Donation Log) ကို ကိုင်ပြီး ဒကာမကြီးတွေကို ပညာပေး ရှင်းပြရပါတယ်။
"ဒကာမကြီးတို့... စေတနာကို နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီအချိုရည်တွေမှာ သကြားဓာတ်နဲ့ Caffeine တွေ အလွန်များနေပါတယ်။ အဘိဓမ္မာအရ ပြောရင် 'တေဇောဓာတ်' (Heat/Energy) လွန်ကဲပြီး ရုပ်ကို လောင်ကျွမ်းစေတာပါ။ ရေရှည်သောက်ရင် ဆီးချိုဖြစ်မယ်၊ ကျောက်ကပ်ထိမယ်။ ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတဲ့ အာဟာရဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ် မျှတရုံ (Yaatra) ဖြစ်စေတဲ့ အာဟာရမျိုးပါ" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျ Glycemic Index (သကြားဓာတ် တက်နှုန်း) ဇယားကို ပြပြီး၊ ဆွမ်းခံဝင် အာဟာရတွေနဲ့ ယှဉ်ပြလိုက်တော့မှ ဒကာမကြီးတွေ သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ "သြော်... အားရှိရင် ပြီးရော ထင်နေတာ၊ ဓာတ်စာ ဆိုတာ မျှတမှ ဆေးဖြစ်တာကိုး" ဆိုပြီး နောက်ပိုင်းမှာ သဘာဝ ဓာတ်စာတွေကိုပဲ ပြောင်းလဲ လှူဒါန်းကြပါတော့တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။
"အာဟာရ" ဆိုတာ ဓားသွားလိုပါပဲ။ ကောင်းကောင်းသုံးရင် အသက်ဆက်စေပေမယ့်၊ မကောင်းရင် အသက်သတ်နိုင်ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်မှာ လူတွေဟာ "အာဟာရလွန်ကဲမှု" (Over-nutrition) ကြောင့် ရောဂါတွေ ဖြစ်နေကြတယ်။ အဝလွန်တာ၊ သွေးတိုးတာ၊ နှလုံးရောဂါ ဖြစ်တာတွေဟာ "ကမ္မဇရုပ်" ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်စားလိုက်တဲ့ "အာဟာရဇရုပ်" တွေကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။
ဒါ့အပြင် "စိတ်အာဟာရ" (Mental Food) ကိုလည်း သတိပြုရပါမယ်။ မကောင်းတဲ့ သတင်းတွေ၊ အမုန်းစကားတွေကို နေ့စဉ် "စားသုံး" နေရင်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဆဲလ်တွေမှာ "အဆိပ်သင့် ATP" တွေ ထွက်လာပြီး ဒေါသတွေ၊ သောကတွေ ဖြစ်ပွားလာမှာပါ။
ဘုရားရှင်က ဆွမ်းစားတိုင်း "ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော" (ဆင်ခြင်၍ စားပါ) လို့ သင်ပေးခဲ့တာ အလကား မဟုတ်ပါဘူး။
၁။ ကလေးတွေ ကစားဖို့ စားတာ မဟုတ်ဘူး (Not for fun)။
၂။ မာန်ယစ်ဖို့ စားတာ မဟုတ်ဘူး (Not for intoxication)။
၃။ အလှအပအတွက် သက်သက် စားတာ မဟုတ်ဘူး (Not for mere beauty)။
၄။ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး တည်တံ့ရုံ၊ သာသနာပြုနိုင်ရုံ မျှတအောင် စားပါမည် (Only for survival and Dhamma practice)။
ဒီလို ဆင်ခြင်ပြီး စားရင် အဲဒီ ထမင်းလုပ်တိုင်းဟာ ကုသိုလ်ဖြစ်သွားပြီး၊ ရလာတဲ့ စွမ်းအင် (ATP) တွေကလည်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တဲ့ စွမ်းအင်တွေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး... ပါးစပ်ထဲကို အစာတစ်လုပ် ထည့်တိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးပါ။ "ဒါဟာ ငါ့ခန္ဓာအတွက် ဓာတ်ဆီလား၊ ဒါမှမဟုတ် အဆိပ်လား"။ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါးမှာ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု ဆိုတာ ပြုပြင်ရ ခက်ပေမယ့်၊ "အာဟာရ" ကတော့ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်လို့ ရတဲ့အရာ ဖြစ်ပါတယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုနဲ့အတူ ကျန်းမာတဲ့ ဘဝကို တည်ဆောက်ကြပါစို့။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါး - အာဟာရ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အာဟာရ၏ အကျိုးနှင့် အပြစ်ကို ခွဲခြားသိမြင်ကြပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မျှတသော အာဟာရ၊ စိတ်နှလုံးအတွက် မွန်မြတ်သော ဓမ္မအာဟာရတို့ကို မှီဝဲသုံးဆောင်ကာ၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရွှင်လန်းစွာ သာသနာပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 18, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
