Day 17 Jan 17 ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါး - ဥတု (The 4 Causes of Matter: Utu & Climate Science)

 

Day 17 Jan 17 ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါး - ဥတု (The 4 Causes of Matter: Utu & Climate Science)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၁၁) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၇) ရက်။

"အေးခြင်း၊ ပူခြင်း ဟူသော သဘာဝတရားတို့၏ ပြောင်းလဲဖောက်ပြန်မှုကို ကျော်လွန်၍၊ အိုနာသေကင်းသော နိဗ္ဗာန်အအေးဓာတ်ကို ကိုယ်တော်တိုင် မျက်မှောက်ပြုတော်မူပြီး၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လောကဓမ္မတာ ရာသီဥတုဘေးမှ လွတ်ကင်းရာလမ်းကို ညွှန်ပြတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ပြင်ပရာသီဥတု မည်သို့ပင် ပြောင်းလဲစေကာမူ မိမိတို့၏ စိတ်ဥတုကို အေးချမ်းမျှတအောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၇) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းတရား (၄) ပါးအကြောင်း ဆွေးနွေးနေကြတာ ဒီနေ့ဆိုရင် တတိယမြောက် အကြောင်းတရားကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ "ကံ" (Kamma) နဲ့ "စိတ်" (Mind) ဆိုတာ အတွင်းအကြောင်းတရား (Internal Causes) တွေ ဖြစ်ကြတယ်။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် "ဥတု" (Utu) ကတော့ အပြင်ဘက်ကနေ ရုပ်ဝတ္ထုတွေကို ပြုပြင်ဖန်တီးပေးနေတဲ့ အကြောင်းတရား (External Cause) ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို Climate Science (ရာသီဥတုသိပ္ပံ) သို့မဟုတ် Thermodynamics (အပူစွမ်းအင် ဘာသာရပ်) လို့ ခေါ်ဆိုနိုင်ပါတယ်။

လူတွေက "ဥတု" ဆိုရင် မိုး၊ လေ၊ ဝသုန် လောက်ပဲ ထင်ကြတယ်။ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှာ "ဥတု" ဆိုတာ "တေဇောဓာတ်" (Fire Element) ပါပဲ။ အပူ (Heat) နဲ့ အအေး (Cold) ကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒီတေဇောဓာတ်က ရုပ်ကလာပ်စည်းတွေကို အသစ်အသစ် ထပ်ပြီး ပွားများစေတဲ့အတွက် သူ့ကို "ဥတုဇရုပ်" (Temperature-born Matter) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်မှာ ဒီသဘောတရားကို အလွန်တိကျစွာ ဟောကြားထားပါတယ်။

"ဌိတိပ္ပတ္တာ တေဇောဓာတု ဥတုသ မညံ လဘတိ။"

ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။

"ဌိတိပ္ပတ္တာ" - ဖြစ်ပြီး တည်နေသော (တည်ကာလသို့ ရောက်သော)၊

"တေဇောဓာတု" - တေဇောဓာတ် (အပူ/အအေး) သည်၊

"ဥတုသမညံ" - ဥတုဟူသော အမည်ကို၊ "လဘတိ" - ရ၏။

ဆိုလိုတာက ရုပ်ဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီးရင် အဲဒီရုပ်ကို ဆက်လက် တည်တံ့နေအောင်၊ ဒါမှမဟုတ် ပျက်စီးသွားအောင်၊ ဒါမှမဟုတ် ပုံစံပြောင်းသွားအောင် လုပ်ပေးတာ ဒီ "အပူချိန်" (Temperature) ပါပဲ။ အပူချိန် ပြောင်းရင် ရုပ်လည်း ပြောင်းပါတယ်။ ရေကို အပူပေးရင် ရေနွေးငွေ့ ဖြစ်သွားတယ် (Liquid to Gas)။ အအေးပေးရင် ရေခဲ ဖြစ်သွားတယ် (Liquid to Solid)။ ဒါဟာ "ဥတု" က ရုပ်ကို ဖန်တီးပုံ (Utu generates matter) ပါပဲ။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Climate Science နဲ့ Material Science ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ဗုဒ္ဓဟောကြားချက်တွေနဲ့ တစ်သားတည်း ကျနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ "Thermal Expansion" (အပူကြောင့် ကားထွက်ခြင်း) နဲ့ "Contraction" (အအေးကြောင့် ကျုံ့ဝင်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။

ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု (Global Warming) ကို ကြည့်ပါ။ အပူချိန် ၁ ဒီဂရီလောက် တက်လာရုံနဲ့ ရေခဲတောင်တွေ အရည်ပျော်၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်ပြီး ကမ္ဘာ့မြေပုံ (Geography) တောင် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ "ဥတု" က "မဟာဘူတရုပ်ကြီး" (Great Elements) တွေကို ပြောင်းလဲပစ်နိုင်စွမ်း ရှိတယ်ဆိုတာ ပြသနေတာပါ။

လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင် အရမ်းပူရင် ချွေးထွက်တယ် (ဥတုဇရုပ်)။ အရမ်းအေးရင် အသားတွေ ပတ်ကြားအက်တယ် (ဥတုဇရုပ်)။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အရေပြား၊ ဆံပင်၊ လက်သည်းတွေဟာ ဥတုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲနေတဲ့ ရုပ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ လူသေပြီးရင် ကျန်ခဲ့တဲ့ အလောင်းကောင်၊ အရိုး၊ ဓာတ်တော် ဆိုတာတွေဟာ ကံ၊ စိတ်၊ အာဟာရ မရှိတော့ဘဲ "ဥတု" တစ်ခုတည်းက စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ "ဥတုဇရုပ်" သက်သက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

Caption: တေဇောဓာတ် (အပူချိန်) ၏ စွမ်းအင်ကြောင့် ရုပ်ဝတ္ထုများ ပုံသဏ္ဍာန်နှင့် အခြေအနေ (State of Matter) ပြောင်းလဲပုံ သရုပ်ဖော်

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

Case-2317 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နွေရာသီ၊ အပူချိန် အလွန်မြင့်မားတဲ့ ရက်သတ္တပတ် တစ်ခုမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြတိုက်ကို လာတဲ့ စေတနာရှင် ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ဓာတ်တော်ခန်းထဲ ဝင်လိုက်တာနဲ့ "ဟာ... ပူလိုက်တာ၊ ဦးဇင်းတို့ လေအေးပေးစက် မဖွင့်ဘူးလား" လို့ မေးပါတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီအချိန်မှာ အပူချိန်က ၂၄ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (Standard Room Temperature) မှာ ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အပြင်က ၄၀ ဒီဂရီလောက်ကနေ ဝင်လာတဲ့သူအဖို့ ပူတယ်လို့ ထင်ရတာပါ။

ဒကာကြီးက စေတနာနဲ့ "တပည့်တော် အဲကွန်း အသစ်တစ်လုံး လှူမယ်၊ တူရကီက လာတဲ့ အအေးဆုံး မော်ဒယ်၊ ၁၆ ဒီဂရီအထိ ချလို့ရတယ်၊ ဓာတ်တော်တွေကို ရေခဲတိုက်လို အေးစက်နေအောင် ထားမှ မပုပ်မသိုး ခံမှာ" ဆိုပြီး ချက်ချင်း တပ်ဆင်ဖို့ စီစဉ်ပါတယ်။ သူက "အေးလေ ကောင်းလေ" (Colder is Better) လို့ ယူဆနေတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 12 (Environmental Control), Article 12.4 (Climate Stability Protocol) အရ ဝင်ရောက် ဟန့်တားရပါတယ်။ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းရေးမှာ အရေးကြီးဆုံးက "အေးခြင်း" မဟုတ်ပါဘူး၊ "တည်ငြိမ်ခြင်း" (Stability) ပါ။ ဦးဇင်းက Template T207 (Climate Fluctuation Log) ကို ထုတ်ပြီး ဒကာကြီးကို ရှင်းပြရပါတယ်။

"ဒကာကြီး... ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဥတုဇရုပ်ပါ။ ဥတုကြောင့် ဖြစ်တဲ့ရုပ် ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဥတု ရုတ်တရက် ပြောင်းရင် သူလည်း ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ အခု အခန်းအပူချိန် ၂၄ ကနေ ၁၆ ကို ရုတ်တရက် ချလိုက်ရင် Thermal Shock (အပူချိန် ရိုက်ခတ်မှု) ဖြစ်သွားပါမယ်။ ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေ အက်ကွဲနိုင်တယ်။ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ မျက်နှာပြင်မှာ Micro-cracks (အက်ရာလေးများ) ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးက Relative Humidity (စိုထိုင်းဆ) ပါ။ အပူချိန် အရမ်းချလိုက်ရင် လေက ခြောက်သွေ့သွားပြီး ဓာတ်တော်တွေ ကြွပ်ဆတ်သွားပါလိမ့်မယ်" လို့ သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြပါတယ်။

ဒါ့အပြင် "မပုပ်မသိုး ခံတယ်ဆိုတာ အေးလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဥတု မျှတလို့ (Balanced Climate) ဖြစ်တာပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမှ ဒကာကြီး သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲကွန်း အသစ် မတပ်တော့ဘဲ၊ ရှိပြီးသား စနစ်ကိုပဲ Inverter စနစ်နဲ့ အပူချိန် ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းပေးတဲ့ နည်းပညာကို လှူဒါန်းသွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သင်ခန်းစာ ယူစရာက...

၁။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ - လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဟာ ဥတုဒဏ်ကို အလွန်ခံရပါတယ်။ "ဥတုသပ္ပါယ" (သင့်လျော်သော ဥတု) ဆိုတာ ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ရာသီဥတု ပူလွန်း၊ အေးလွန်းရင် အဝတ်အစား၊ နေထိုင်မှု ပြင်ဆင်ရပါမယ်။ မလိုအပ်ဘဲ ရာသီဥတုဒဏ်ကို အံတုတာဟာ ခန္ဓာကိုယ် (ဥတုဇရုပ်) ကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်ပါတယ်။

၂။ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး - ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ဥတု ဖောက်ပြန်နေတာဟာ လူတွေရဲ့ လောဘကြောင့် သဘာဝတရားကို ဖျက်ဆီးခဲ့လို့ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအနေနဲ့ သစ်ပင်စိုက်တာ၊ ပလတ်စတစ် လျှော့သုံးတာတွေ လုပ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့် "ကောင်းသော ဥတု" ဖြစ်အောင် ကူညီရာ ရောက်ပါတယ်။

၃။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ - ပြင်ပဥတု ပူတာကို တားလို့ မရပေမယ့်၊ အတွင်းစိတ်ဥတု (Inner Climate) ကိုတော့ အေးချမ်းအောင် ထားလို့ ရပါတယ်။ "ခန္တီ ပရမံ တပေါ တီတိက္ခာ" (သည်းခံခြင်းသည် မြတ်သော အကျင့်) ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ ရာသီဥတု ပူလို့ စိတ်မပူပါစေနဲ့။ ရုပ်ပူတာက ချွေးထွက်ရုံပဲ ရှိမယ်၊ စိတ်ပူရင်တော့ ငရဲကျနိုင်ပါတယ်။

ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို သစ်ပင်ရင်း၊ တောတောင်တွေမှာ နေခိုင်းတာဟာ သဘာဝဥတုနဲ့ နီးစပ်ပြီး ရုပ်တရားရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုကို မြင်သာအောင်လို့ပါ။ တိုက်တာ အဆောက်အအုံတွေထဲမှာ နေတာ များလာတဲ့အခါ လူတွေဟာ သဘာဝ (Nature) နဲ့ ဝေးကွာပြီး၊ ဥတုရဲ့ ဒဏ်ခတ်မှုကို ခံနိုင်ရည် နည်းလာကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး...

"နေပူရင်လည်း နေပူတဲ့အလျောက်၊ မိုးရွာရင်လည်း မိုးရွာတဲ့အလျောက်" စိတ်ကို ညီမျှအောင် ထားပါ။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲတိုင်း "သြော်... ဥတုဇရုပ်တွေ ဖောက်ပြန်နေပါလား၊ မမြဲပါလား" လို့ ဝိပဿနာ ဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါး - ဥတု' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ပြင်ပ ရာသီဥတု၏ ပြောင်းလဲမှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရည် ရှိကြပြီး၊ မိမိတို့၏ ဘဝဥတု၊ စိတ်ဥတုကို ဓမ္မဖြင့် အေးမြအောင် ဖန်တီးကာ သံသရာအပူမီးကို ငြှိမ်းသတ်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 17, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/