Day: 323 | November 19 | သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ လောဟိတဓာတု (စာ-၁) | Cardiology & Internal Medicine

 

Day: 323 |  November 19 |  သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) |  အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ လောဟိတဓာတု (စာ-၁) |  Cardiology & Internal Medicine

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၉) ရက်နေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်ကြီးကနေ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဓမ္မမိတ်ဆက် ပြုလုပ်ခွင့် ရတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာ ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၁၉) ရက်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး "တိတ်တဆိတ် လူသတ်သမား" (Silent Killer) လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြတဲ့ သွေးတိုးရောဂါဘေးမှ ကင်းဝေးပြီး၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူအသေအပျောက် အများဆုံး ရောဂါတစ်ခုဖြစ်တဲ့ "သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) နှင့် အာပေါဓာတ် ရှုကွက်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာလေး ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးတိုးတယ် ဆိုတာ သွေးကြောထဲမှာ ဖိအားများတာပါ။ အဲဒီ ဖိအားက ဘယ်ကလာသလဲ။ ဆား (Salt) ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ စိတ် (Stress) ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တရားမဟောကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားအောင်၊ ပြီးတော့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေးလှည့်ပတ်မှု စနစ်ကို ဓာတ်သဘောနဲ့ မြင်အောင် "ကာယဂတာသတိ" (အာပေါဓာတ်) လေး နည်းနည်း ပွားများကြရအောင်။

ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်လွှာလေး ချထားပါ။

ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ကိုယ်လုံးမှာ သွေးကြောတွေ ယှက်နွှယ်နေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ နှလုံးကနေ သွေးတွေကို ညှစ်ထုတ်လိုက်၊ ပြန်လက်ခံလိုက်နဲ့ မနားမနေ လုပ်နေတာကို ဆင်ခြင်ပါ။

"သွေးဆိုတာ... ယိုစီးတတ်သော အာပေါဓာတ် အစုအဝေးပါလား... ငါ မဟုတ်... ငါ့ဥစ္စာ မဟုတ်... သဘာဝတရားမျှသာ" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ကြရအောင်။

ကဲ... စိတ်ကလေးတွေ တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကို "နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါဗေဒ" (Cardiology) ရှုထောင့်ကနေ အရင် မိတ်ဆက်ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက Hswagata လမ်းညွှန်ချက်  အရ "အားကစား" (Sports) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သွေးပေါင်ချိန် (Blood Pressure) ဆိုတာ ဘောလုံးတစ်လုံးထဲကို လေထိုးထည့်တာနဲ့ တူပါတယ်။ ဘောလုံးထဲမှာ လေပေါင်ချိန် (Pressure) သင့်တော်ရုံ ရှိရင် အဲဒီဘောလုံးက ကန်လို့ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ လေတွေ အများကြီး ထိုးထည့်လိုက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ ဘောလုံးက တင်းနေမယ်၊ မာနေမယ်။ တော်ကြာ ပေါက်ထွက်သွားနိုင်တယ်။

လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း "သွေးကြော" ဆိုတာ ရေပိုက်ခေါင်းလေးတွေနဲ့ တူပါတယ်။ "နှလုံး" ဆိုတာ ရေမောင်းစက် (Pump) ပါ။ နှလုံးက သွေးကို ညှစ်ထုတ်လိုက်တဲ့ အား (Systolic) နဲ့ သွေးကြောတွေရဲ့ တင်းအား (Diastolic) မျှတနေမှ ကျန်းမာတာပါ။

အကယ်၍ သူတော်ကောင်းတို့က အငန်တွေစား၊ အဆီတွေစား၊ စိတ်တွေတို နေမယ် ဆိုရင်... သွေးကြောတွေက ကျဉ်းသွားမယ် (ပိုက်ခေါင်း ပိတ်သလိုပေါ့)။ အဲဒီအခါ နှလုံးက ပိုပြီး အားစိုက် ညှစ်ရတယ်။ ဖိအားတွေ များလာတယ်။ ကြာတော့ သွေးကြောတွေ မခံနိုင်ဘဲ ပေါက်ထွက်ကုန်တာ (Stroke) ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဘောလုံးပွဲ တစ်ပွဲမှာ ကစားသမားတွေ (နှလုံး) က မိနစ် ၉၀ လုံးလုံး နားချိန်မရှိဘဲ အတင်းပြေးနေရသလိုပါပဲ။ ဒိုင်လူကြီး (သွေးပေါင်ချိန်) က သတိပေးနေပေမဲ့၊ နားချိန် (Half-time) မပေးရင် ကစားသမားတွေ လဲကျကုန်မှာပါ။

သွေးတိုးရောဂါ ရှိသူတွေဟာ ကိုယ့်နှလုံးကို "နားချိန်" မပေးဘဲ၊ ဒေါသတွေ၊ လောဘတွေနဲ့ "Overtime" (အချိန်ပို) ဆင်းခိုင်းနေသလို ဖြစ်နေပါတယ်။

ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ကျန်းမာရေး မူဝါဒ (Policy 7)၊ ပုဒ်မ ၇.၅ (Article 7.5 - Lifestyle Modification & Stress Management) မှာ ပါရှိတဲ့ "နေထိုင်မှုပုံစံ ပြုပြင်ခြင်းနှင့် စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချခြင်း" ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... သွေးတိုးတာက ဆေးသောက်ရင် ရပြီ မဟုတ်လား၊ တရားနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" တဲ့။ ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ ဆေးက သွေးကြောကို ကျယ်စေတာ မှန်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သွေးတိုးစေတဲ့ "အကြောင်းရင်း" (Root Cause) ဖြစ်တဲ့ စိတ်ပူလောင်မှုကိုတော့ ဆေးက မကုနိုင်ဘူး။ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းမှာ "စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်" (Cittaja Rupa) အကြောင်း ဟောထားတယ်။ စိတ်ဆိုးရင် သွေးပူတယ်၊ သွေးဆူတယ်။ ဒီအကြောင်းကို ပါဠိတော်တွေနဲ့ ဘယ်လို ချိတ်ဆက်မလဲ ဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီ "သွေး" (Blood/Lohita) နဲ့ "စိတ်" (Mind/Citta) ဆက်စပ်ပုံကို အဘိဓမ္မာ တရားတော်မှာ ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲ၊ သွေးတိုးရောဂါကို ကုသရာမှာ ဓမ္မနည်းလမ်းက ဘယ်လို အထောက်အကူ ပြုသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ ရူပကဏ္ဍ (စာမျက်နှာ-၁) မှာ ရုပ်တရားတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာမှာ "အာပေါဓာတ်" (Water Element) ကို အဓိက ဟောကြားထားပါတယ်။ သွေး (Lohita) ဟာ အာပေါဓာတ် ဖြစ်ပြီး၊ စီးဆင်းခြင်း (Flowing) နဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း (Cohesion) သဘော ရှိပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက "စိတ္တသမုဋ္ဌာန ရူပ" (Mind-produced Matter) ပါ။ စိတ်က ရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်တယ်။

• ဒေါသ (Anger) ဖြစ်တဲ့အခါ "တေဇောဓာတ်" (Heat) လွန်ကဲလာတယ်။ သွေးတွေ ဆူပွက်လာတယ်။ နှလုံးခုန် မြန်လာတယ်။ မျက်နှာတွေ နီရဲလာတယ်။ (High Blood Pressure).

• မေတ္တာ (Loving-kindness) ဖြစ်တဲ့အခါ "သီတဓာတ်" (Coolness) ဖြစ်လာတယ်။ သွေးကြောတွေ ပြေလျော့သွားတယ်။ နှလုံးခုန် မှန်သွားတယ်။ (Normal Blood Pressure).
  ဘုရားရှင်က "စိတ်သည် ရှေ့သွား ဖြစ်၏" (မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ ကျန်းမာရေးအတွက်ပါ အလွန် မှန်ကန်ပါတယ်။ သွေးတိုးရောဂါသည် အများစုကို ကြည့်လိုက်ရင် စိတ်ကြီးသူ၊ ဒေါသကြီးသူ၊ သို့မဟုတ် စိုးရိမ်သောက (Worry) များသူတွေ ဖြစ်နေတာ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ကဲ... ဒီတော့ ဒီ "သွေးဖိအား" နဲ့ "အာပေါဓာတ်" သဘောတရားကို ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အနေနဲ့ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ။ Hswagata ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်  အားကစား နှိုင်းယှဉ်ချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ရှင်းပြပါမယ်။

ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

(၁) ဒွါရ - ကာယဒွါရ (Body Sensors)။

(၂) အာရုံ - ဖောဋ္ဌဗ္ဗ (Internal Touch/Pressure) - သွေးတိုးရင် ခေါင်းကိုက်မယ်၊ ဇက်ကြောတက်မယ်။

(၃) ဓာတ် - အာပေါဓာတ် (သွေး) နှင့် ဝါယောဓာတ် (ဖိအား/တွန်းကန်အား)။

(၄) သမုဒယ - ဒေါသ၊ မာန၊ စိုးရိမ်စိတ်။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သွေးတိုးနေပြီ၊ ခေါင်းတွေ မူးနေပြီ ဆိုရင်... အများစုက "ငါ မူးတယ်၊ ငါ သွေးတိုးနေတယ်" ဆိုပြီး ကြောက်လန့်တကြား ဖြစ်ကြတယ်။ အဲဒီ "ကြောက်စိတ်" (Fear) က Adrenaline တွေကို ထပ်ထွက်စေပြီး သွေးပေါင်ကို ပိုတက်စေတယ်။

ဒါကြောင့် ရှုမှတ်ပုံ ပြောင်းရမယ်။

ဒါကို လက်တွေ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ။ 

၁။ Stop the Game (ကစားပွဲ ရပ်လိုက်ပါ)

သွေးတိုးလာပြီလို့ ခံစားရတာနဲ့ လုပ်လက်စ အလုပ်ကို ရပ်လိုက်ပါ။ ဘောလုံးပွဲမှာ "Time-out" ယူသလိုပေါ့။ မျက်လုံးလေး မှိတ်ပြီး ထိုင်လိုက်ပါ။

၂။ Observe the Pressure (ဖိအားကို ရှုမှတ်ပါ)

ခေါင်းထဲမှာ တင်းနေတာ၊ ရင်ဘတ်ထဲမှာ တုန်နေတာကို စိတ်နဲ့ သွားကြည့်ပါ။

"တင်းတယ်... တင်းတယ်..."၊ "လှုပ်တယ်... လှုပ်တယ်..." လို့ပဲ မှတ်ပါ။

"ငါ့သွေး" မလုပ်ပါနဲ့။ "ရေပိုက်ထဲမှာ ရေတွေ လည်နေတာပါလား" လို့ (Hydraulic System) သဘောမျိုး ရှုမြင်ပါ။

စိတ်ကို ရေပိုက်ခေါင်း (Valve) လျှော့သလို လျှော့ချလိုက်ပါ။ "လျှော့မယ်... လျှော့မယ်... အေးဆေးပဲ... အေးဆေးပဲ..."။

၃။ Release the Air (လေလျှော့ပါ)

ဘောလုံးထဲက လေကို လျှော့ထုတ်လိုက်သလို၊ ရှူထုတ်လိုက်တဲ့ လေ (Exhale) နဲ့အတူ ကိုယ့်ရဲ့ ဒေါသတွေ၊ မာနတွေ၊ သောကတွေ ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားပါ။

တစ်ချက် ရှူထုတ်လိုက်တိုင်း သွေးပေါင်ချိန် ၁ မှတ် ကျသွားတယ်လို့ Visualization (အာရုံပြု) လုပ်ပါ။

ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... အငန်တွေ စားမိလို့ တိုးတာကျတော့ တရားမှတ်ရင် ကျမလား" တဲ့။ ဟားဟား... ဒကာမကြီးရယ်။ အငန်စားမိရင်တော့ ရေများများသောက်၊ ဆေးသောက်ပြီး ဆီးသွားမှ ကျမှာပေါ့။ တရားက "စိတ်ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ သွေးတိုး" ကို အဓိက ထိန်းပေးတာ။ "အစားကြောင့်ဖြစ်တဲ့ သွေးတိုး" ကိုတော့ "သတိ" နဲ့ ဆင်ခြင်ပြီး (Diet Control) လုပ်ရမှာပေါ့။ မစားခင်ကတည်းက "ဒါ ငါ့အတွက် အဆိပ်လား၊ ဆေးလား" လို့ ဆင်ခြင်တာက ဝိပဿနာ တစ်မျိုးပါပဲ။

ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "သွေးတိုးရောဂါ" နဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ရှုကွက်ကို ပိုပြီး လေးနက်သွားအောင် ဉာဏ်စဉ်နဲ့ တစ်ခါ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၁၉) ရက်နေ့၊ Hypertension (သွေးတိုး) ဆိုင်ရာ ဓမ္မဆွေးနွေးပွဲ ဆိုတော့၊  သစ္စာလေးပါး ရှုကွက်ကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မဖြစ်မနေ နှလုံးသွင်းရပါလိမ့်မယ်။

သွေးတိုးရောဂါမှာ အဓိက "သမုဒယ" (Origin) က နှစ်ခု ရှိပါတယ်။

(၁) ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သမုဒယ - အငန် (Sodium)၊ အဆီ (Cholesterol)၊ အချို (Sugar) တွေကို တပ်မက်တဲ့ "ရသတဏှာ" (Craving for Taste).

(၂) စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သမုဒယ - "ငါ နိုင်ရမယ်၊ ငါ လုပ်မှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ "မာန" (Pride) နဲ့၊ အဆင်မပြေရင် ပေါက်ကွဲတတ်တဲ့ "ဒေါသ" (Anger).

ဒီသမုဒယတွေကို မပယ်သတ်နိုင်သမျှ ကာလပတ်လုံး သွေးကျဆေး ဘယ်လောက်သောက်သောက် ခဏပဲ ကျမယ်၊ ဆေးရှိန်ကုန်ရင် ပြန်တက်လာမှာပါပဲ။ အမြစ်ပြတ်ချင်ရင် (သို့မဟုတ်) ထိန်းထားနိုင်ချင်ရင် နေထိုင်မှုပုံစံ (Lifestyle) နဲ့ စိတ်နေစိတ်ထား (Mindset) ကို "မဂ္ဂသစ္စာ" (လမ်းစဉ်မှန်) အတိုင်း ပြောင်းလဲရပါမယ်။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2623 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။

ဒီဖြစ်စဉ်က Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေး "ဦးမောင်မောင်" အကြောင်းပါ။ ဦးမောင်မောင်က အလုပ် အရမ်းကြိုးစားတယ်။ "Workaholic" ပေါ့။ သူက ဘောလုံးပွဲ ကြည့်ရတာလည်း ဝါသနာပါတယ်။ သူ့အသင်း ရှုံးရင် အော်ဟစ် ဒေါသထွက်တတ်သလို၊ ရုံးမှာ စာရင်းမကိုက်ရင်လည်း ဝန်ထမ်းတွေကို မျက်နှာကြီး နီရဲပြီး ဆူပူတတ်တယ်။

သူ့မှာ သွေးတိုးရောဂါ ရှိနေတာ ကြာပြီ။ ဆေးသောက်ပေမဲ့ သွေးပေါင်က (160/100) အောက် မကျဘူး။ ဆရာဝန်က "ဦးမောင်မောင်... အနားယူပါ၊ အငန်လျှော့ပါ" ပြောရင် "ဟာ... ဆရာကလည်း ကျွန်တော်က သန်ပါသေးတယ်၊ အလုပ်က မလုပ်လို့ မရဘူး" ဆိုပြီး ခေါင်းမာတယ်။ (Stubbornness/Mana).

တစ်နေ့မှာ အရေးကြီးတဲ့ အစည်းအဝေးတစ်ခု လုပ်နေတုန်း ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အမှားလုပ်မိလို့ ဦးမောင်မောင် ဒေါသထွက်ပြီး ထအော်လိုက်တယ်။ "ဗြုန်း" ဆိုပြီး မိုက်ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ ခေါင်းမထောင်နိုင်တော့ဘူး။ ချက်ချင်း Hswagata ဆေးခန်းကို ပို့လိုက်ရတယ်။ သွေးပေါင်က (200/110) ဖြစ်နေပြီ။ လေဖြတ်ဖို့ သီသီလေး လိုတော့တယ်။

ဆေးခန်းမှာ တာဝန်ကျတဲ့ သူနာပြုဆရာမလေးက ဦးမောင်မောင်ကို ပြုစုရင်း  အားကစား ဥပမာနဲ့ ဆုံးမစကား ပြောလိုက်တယ်။

"ဦးဦး... ဦးဦးက ဘောလုံးပွဲ ကြိုက်တယ်မလား။ ဘောလုံးသမားတွေတောင် ပွဲချိန်ပြည့်ရင် နားရသေးတာ။ ဦးဦးရဲ့ နှလုံးက အချိန်ပို (Extra Time) တွေ ဆင်းနေရတာ ကြာပြီ။ အခု ဒိုင်လူကြီး (ခန္ဓာကိုယ်) က 'အနီကတ်' (Red Card) ပြခါနီးပြီနော်။ အနီကတ် ထိရင် ကွင်းထဲက ထွက်ရမှာ (သေရမှာ)။ အခုပဲ လူစားလဲ (အနားယူ) လိုက်ပါတော့"

အဲဒီ "အနီကတ်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ဦးမောင်မောင်ရဲ့ မာနကို ရိုက်ချိုးလိုက်တယ်။ သူ ကြောက်သွားတယ်။ "ငါ သေရင် ငါ့မိသားစု ဒုက္ခရောက်မယ်" ဆိုတဲ့ အသိ ဝင်လာတယ်။

"အေးကွယ်... သမီးပြောတာ ဟုတ်တယ်။ ဦးက ကိုယ့်ကိုယ်ကို စူပါမန်း ထင်နေတာ။ တကယ်တော့ လူနာပဲ ဖြစ်နေတာကိုး"

အဲဒီနေ့ကစပြီး ဦးမောင်မောင်ဟာ "ပွဲနားချိန်" (Half-time) ယူတတ်လာတယ်။ ရုံးမှာ စိတ်တိုစရာ ရှိရင် "Time-out" လို့ စိတ်ထဲက အော်ပြီး ရေတစ်ခွက် သောက်လိုက်တယ်။ အငန်တွေ၊ အဆီတွေကို "ဒါတွေက ငါ့သွေးကြောကို ပိတ်မယ့် အမှိုက်တွေ" လို့ မြင်ပြီး ရှောင်တယ်။

အခုဆိုရင် ဦးမောင်မောင်ရဲ့ သွေးပေါင်ချိန်ဟာ (130/80) လောက်မှာ ငြိမ်နေပြီး၊ အရင်ကလို ဒေါသကြီးတဲ့ "သွေးဆူ မောင်မောင်" မဟုတ်တော့ဘဲ၊ အေးဆေးတည်ငြိမ်တဲ့ "သွေးအေး မောင်မောင်" ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။

ဦးမောင်မောင် ခံစားရတဲ့ မူးဝေမှု၊ လေဖြတ်လုနီးပါး အန္တရာယ်ဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။

"ငါ နိုင်ရမယ်၊ ငါ လုပ်မှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ မာန၊ ဒေါသ၊ အစားအသောက် မဆင်ခြင်ခြင်း (Tanha) ဟာ "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။

နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလိုက်လို့ ကျန်းမာသွားတဲ့ အခြေအနေဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

အဲဒီလို ပြောင်းလဲနိုင်အောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ သတိ၊ ပညာ၊ ဝီရိယ (Exercise)၊ သီလ (Diet Control) တို့ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား...။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း "သွေးတိုးရောဂါ" ကို ပေါ့ပေါ့မတွေးပါနဲ့။ သူက သတိပေးချက် မရှိဘဲ ဒုက္ခပေးတတ်ပါတယ်။ ဆေးဝါးကို စနစ်တကျ သောက်သုံးသလို၊ စိတ်ကိုလည်း "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) ဆိုတဲ့ ဆေးနဲ့ ထိန်းညှိပါ။ ဘဝဆိုတာ မာရသွန် ပြေးပွဲ ဖြစ်တဲ့အတွက် အရှိန်ပြင်းပြင်း ပြေးတာထက်၊ ပုံမှန်လေးနဲ့ ပန်းတိုင်ရောက်အောင် သွားတာက ပိုအရေးကြီးကြောင်း သတိပေးချင်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့ရတဲ့ "သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension)" တရားတော် အတိုင်း... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းပြီး သွေးလေ ညီညွတ်ကြပါစေ။ ဒေါသ မာနများကို လျှော့ချပြီး ကျန်းမာရွှင်လန်းသော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ ဖိအားများသော ခေတ်ကြီးထဲတွင် ဖိအားကင်းသော စိတ်ထားဖြင့် နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.