Day: 314 | November 10 | ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ် (Bioethics) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက (စာ-၂၁၈) | Bioethics & Medical Psychology

 

Day: 314 |  November 10 |  ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ် (Bioethics) |  ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက (စာ-၂၁၈) |  Bioethics & Medical Psychology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် (၁၅) ရက် (လကွယ်နေ့) မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်ကြီးကနေ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဓမ္မမိတ်ဆက် ပြုလုပ်ခွင့် ရတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာ ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကျင့်ဝတ်နှင့် ဘဝ တစ်ထပ်တည်းကျပြီး၊ ဖြူစင်သော စေတနာ မေတ္တာတရားတို့ဖြင့် လောကကို အလှဆင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ လူသားတိုင်းရဲ့ အသက်ရှင်သန်ရေးနဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေတဲ့ "ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ် (Bioethics) နှင့် စေတနာ အဓိက" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်လေး ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ ဆရာဝန်၊ သူနာပြု ဆိုတာ "ကုသသူ" (Healer) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကုသတယ် ဆိုတာ ရောဂါကိုပဲ ကုလို့ မရပါဘူး၊ လူကိုပါ ကုဖို့ လိုပါတယ်။ လူကို ကုဖို့ဆိုတာက စေတနာ မပါရင် မဖြစ်ပါဘူး။ တရားမဟောကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားအောင်၊ ပြီးတော့ သူတစ်ပါးရဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခကို စာနာတတ်တဲ့ စိတ်နှလုံး ပေါ်ပေါက်လာအောင် "ကရုဏာ ကမ္မဋ္ဌာန်း" လေးကို အရင် စီးဖြန်းကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ ဆေးရုံ ဆေးခန်းတွေမှာ ဝေဒနာ ခံစားနေရတဲ့ လူမမာတွေကို အာရုံပြုကြမယ်။

ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်လွှာလေး ချထားပါ။

ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိထဲမှာ ဆေးရုံ ကုတင်ပေါ်မှာ ညည်းညူနေရတဲ့ လူမမာ တစ်ယောက်ကို မြင်ယောင်ကြည့်လိုက်ပါ။ သူ့ရဲ့ နာကျင်မှု၊ သူ့ရဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုတွေကို ကိုယ်ချင်းစာကြည့်ပါ။ "ဪ... ဒီလူသားခမျာ ဆင်းရဲရှာလေစွ၊ ဒီရောဂါဝေဒနာကနေ အမြန်ဆုံး လွတ်မြောက်ပါစေ" လို့ စိတ်ထဲကနေ လေးလေးနက်နက် ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားကနေ အေးမြတဲ့ ကရုဏာရေစင်တွေ စီးဆင်းသွားတယ်လို့ သဘောထားပြီး တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ကြရအောင်။

ကဲ... စိတ်ကလေးတွေ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "ဇီဝကျင့်ဝတ် ပညာ" (Bioethics) ရှုထောင့်ကနေ အရင် မိတ်ဆက်ပေးချင်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ဆေးပညာ (Medicine) ဆိုတာ ဘာလဲ။ တချို့က ထင်ကြတယ်၊ ဆေးပညာ ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ် စက်ယန္တရားကြီး ပျက်နေတာကို ပြင်ဆင်တဲ့ "ပြင်ဆင်ရေး ပညာ" (Repair Technology) သက်သက်ပဲလို့ ထင်ကြတယ်။

မဟုတ်ပါဘူး။ ခေတ်သစ် Bioethics ပညာရှင်တွေကတော့ ဆေးပညာ ဆိုတာ "သိပ္ပံပညာ (Science) နှင့် လူသားဆန်မှု (Humanity) ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ အနုပညာ" လို့ ဖွင့်ဆိုကြပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ဆရာဝန် ကိုင်ထားတဲ့ ဓားဟာ လူသတ်သမား ကိုင်တဲ့ ဓားနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကွာခြားသွားတာက "စေတနာ" (Intention) ပါ။ လူသတ်သမားက သေစေချင်တဲ့ စိတ်နဲ့ ထိုးတယ်၊ ဆရာဝန်က အသက်ရှင်စေချင်တဲ့ စိတ်နဲ့ ခွဲတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတော့ "စီးပွားရေး ဆန်လာမှု" (Commercialization) ဆိုတာ ဝင်လာတယ်။ လူနာကို "လူ" လို့ မမြင်ဘဲ "ဖောက်သည်" (Client) လို့ မြင်လာကြတယ်။ ရောဂါကို "ဝင်ငွေလမ်းကြောင်း" လို့ မြင်လာကြတယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်လာရင် အန္တရာယ် ကြီးပါတယ်။ ဒါကို Bioethics မှာ "Conflict of Interest" (အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဆရာဝန် တစ်ယောက်ဟာ လူနာ့အကျိုး (Beneficence) ကို ရှေ့တန်းတင်မလား၊ ကိုယ့်အိတ်ကပ် (Profit) ကို ရှေ့တန်းတင်မလား ဆိုတာ အမြဲတမ်း စစ်ဆေးခံနေရတဲ့ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်ပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကားပြင်ဆရာ တစ်ယောက်က ကားပျက်ရင် ပိုက်ဆံရဖို့အတွက် အပိုပစ္စည်းတွေ လဲခိုင်းတာမျိုး လုပ်ကောင်း လုပ်မယ်။ ကားက သက်မဲ့လေ၊ သူ မနာဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဆရာဝန်က အဲဒီလို လုပ်လို့ မရဘူး။ လူနာရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊ လူနာရဲ့ ဘဝ၊ လူနာရဲ့ မိသားစု အားလုံးဟာ ဆရာဝန်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခုအပေါ်မှာ မူတည်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ်ဆိုတာ "စာအုပ်ထဲက စည်းကမ်း" မဟုတ်ဘဲ "နှလုံးသားထဲက သစ္စာ" ဖြစ်ရပါမယ်။

ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 1)၊ ပုဒ်မ ၁.၅ (Article 1.5 - Duty of Care above Gain) မှာ ပါရှိတဲ့ "လာဘ်လာဘထက် လူသားအကျိုးကို ဦးစားပေးရမည်" ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... ကျင့်ဝတ် ကျင့်ဝတ်နဲ့ ပြောနေကြတာ၊ ဘုရားဟောထဲမှာရော ဆရာဝန်တွေအတွက် ကျင့်ဝတ် ပါသလား" တဲ့။ ပါတာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီး ကိုယ်တိုင်က "ဘိသက္က" (ဆေးဆရာ) တစ်ဆူ ဖြစ်တော်မူသလို၊ ဝိနည်းတော်မှာလည်း သူနာပြုစုနည်း၊ ဆေးကုနည်းတွေကို အတိအကျ ဟောခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "လူနာကို ဘယ်လိုစိတ်ထားနဲ့ ကုရမလဲ" ဆိုတာကို စကားလုံး တစ်လုံးတည်းနဲ့ ထိထိမိမိ ဟောထားတာ ရှိတယ်။ အဲဒါ ဘာလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပါဠိတော်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီ "ဆေးပညာ" နဲ့ "လူနာပြုစုခြင်း" အပေါ်မှာ ဘယ်လောက်တောင် လေးနက်တဲ့ သဘောထား ရှိသလဲ၊ ခေတ်သစ် Bioethics (ဇီဝကျင့်ဝတ်) နဲ့ ဘယ်လို ချိတ်ဆက်နေသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက နဲ့ စီဝရက္ခန္ဓက တွေမှာ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေ မကျန်းမာရင် ပြုစုစောင့်ရှောက်ဖို့ အထူး တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ ခံစားနေရတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရေနွေးနဲ့ ဆေးကြောသန့်စင်ပေးပြီးနောက် သံဃာတွေကို ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဒီပါဠိတော်လေးဟာ ဆေးပညာလောကအတွက် အသည်းနှလုံးပါပဲ။

"ယော ဘိက္ခဝေ မံ ဥပဋ္ဌဟေယျ၊ သော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌဟေယျ။"

ဒီပါဠိတော်လေးကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့  စကားလုံး တစ်လုံးချင်းစီ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဖွင့်ဆိုကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ နားထောင်နော်။

"ဘိက္ခဝေ" = ချစ်သားရဟန်းတို့၊

"ယော" = အကြင်သူသည်။

"မံ" = ငါဘုရားကို။

"ဥပဋ္ဌဟေယျ" = လုပ်ကျွေး ပြုစုလိုငြားအံ့။

"သော" = ထိုသူသည်။

"ဂိလာနံ" = မကျန်းမာသော လူနာကို။

"ဥပဋ္ဌဟေယျ" = လုပ်ကျွေး ပြုစုရာ၏။

ဒီနေရာမှာ "ဥပဋ္ဌဟေယျ" (Upaccheyya/Upatthana) ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို အထူး သတိထားစေချင်ပါတယ်။ ပါဠိစာပေ သဘောအရ "ဥပ" (အနီးကပ်) နှင့် "ဋ္ဌာ" (တည်နေခြင်း) ပေါင်းစပ်ထားတာပါ။ ဆိုလိုတာက "လူနာရဲ့ အနားမှာ မခွဲမခွာ တည်ရှိနေခြင်း" (Presence) ပါပဲ။

ခေတ်သစ် Bioethics မှာ "Duty of Care" (ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဆရာဝန်တစ်ယောက်ဟာ ဆေးပေးရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ လူနာရဲ့ စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ပြိုလဲမသွားအောင် အနားမှာ ရှိနေပေးရမယ်၊ အားပေးရမယ်။

ဘုရားရှင်က "ငါဘုရားကို ပြုစုချင်ရင် လူနာကို ပြုစုပါ" လို့ မိန့်ကြားခဲ့တာဟာ "လူနာကို ဘုရားသဖွယ် သဘောထားပါ" လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ငါဘုရားအပေါ် ထားရှိတဲ့ ကြည်ညိုစိတ်၊ လေးစားစိတ်၊ မေတ္တာစိတ်မျိုးကို အားကိုးရာမဲ့နေတဲ့ လူနာအပေါ်မှာ ထားလိုက်ပါ" လို့ ညွှန်ကြားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဆေးရုံကုတင်ပေါ်က လူနာဟာ "ရောဂါသည်" (Case Number) သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဆရာဝန်ရဲ့ "စေတနာ" (Intention) ကို စမ်းသပ်နေတဲ့ စာမေးပွဲ တစ်ခုပါပဲ။ ဆရာဝန်က "ငါက ဆရာဝန်ပဲ၊ ငါ့စကား နားထောင်" ဆိုတဲ့ "Paternalism" (ဖခင်သဖွယ် အုပ်စီးမှု) နဲ့ ဆက်ဆံမလား၊ ဒါမှမဟုတ် "သင့်ရဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ငါ ကူညီဖြေရှင်းပေးမယ်" ဆိုတဲ့ "Partnership" (လက်တွဲဖော်) အနေနဲ့ ဆက်ဆံမလား ဆိုတာ အရေးကြီးပါတယ်။

ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 1)၊ ပုဒ်မ ၁.၅ (Article 1.5 - Patient Dignity & Holistic Care) မှာ ပါရှိတဲ့ "လူနာ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို တန်ဖိုးထား၍ ကုသခြင်း" ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။

ကဲ... ဒီတော့ ဒီ "ဆေးကုသမှု" နဲ့ "စေတနာ" သဘောတရားကို ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အနေနဲ့ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ။ ဆရာဝန်၊ သူနာပြုတွေသာမက လူနာရှင်တွေပါ သုံးလို့ရတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

(၁) ဒွါရ - မနောဒွါရ (Mind Door) နဲ့ ကာယဒွါရ (Treatment Action)။

(၂) အာရုံ - လူနာ၏ ဒုက္ခဝေဒနာ (Dukkha Vedana) သည် အာရုံ ဖြစ်တယ်။

(၃) ဝိညာဉ် - သိစိတ် (Professional Knowledge)။

(၄) စေတနာ - ကရုဏာ (Compassion) သို့မဟုတ် လောဘ (Profit/Greed)။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဓိက သတိထားရမှာက "စေတနာ" ပါပဲ။  "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" (To be abandoned) ကို ဆင်ခြင်ရမယ်။ ဆေးကုနေရင်း "ဒီလူနာဆီက ပိုက်ဆံ ဘယ်လောက် ရမလဲ" ဆိုတဲ့ အတွေးဝင်လာရင် အဲဒါ "လောဘ"။ "ဒီလူနာက ညည်းညူလွန်းတာပဲ၊ နားငြီးတယ်" လို့ တွေးမိရင် အဲဒါ "ဒေါသ"။

"ငါ ကုလိုက်လို့ ပျောက်သွားတာ၊ ငါ တော်လို့" လို့ တွေးမိရင် အဲဒါ "မာန" (Mana)။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Placebo Effect" (စိတ်စွမ်းအင်ဖြင့် သက်သာခြင်း) ကို လေ့လာတဲ့အခါ၊ ဆရာဝန်ရဲ့ မျက်နှာထား၊ လေသံ၊ စေတနာတွေဟာ လူနာရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက Endorphins (သဘာဝ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး) တွေကို ထွက်စေတယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ဆရာဝန်ရဲ့ "စေတနာ" ဟာ ဆေးတစ်လက်ပါပဲ။

ဒါကို လက်တွေ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ။ 

ဆေးထိုးတော့မယ်၊ ခွဲစိတ်တော့မယ်၊ သို့မဟုတ် လူနာကို ပြုစုတော့မယ် ဆိုရင်... ပထမဆုံး ကိုယ့်စိတ်ကို အရင် စစ်ဆေးပါ (Check your intention).

"ငါ ဘာစိတ်နဲ့ လုပ်မှာလဲ" လို့ မေးပါ။

အကယ်၍ "ငါ့တာဝန် ကျေရုံပဲ" လို့ တွေးမိရင် ပြန်ပြင်ပါ။ "ကရုဏာ... ကရုဏာ..." လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

ပြုစုနေစဉ်မှာ "ငါ" ကို ဖျောက်ထားပါ။ "ငါ ကုနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ငါ့ရဲ့ ပညာ၊ ငါ့ရဲ့ လက်၊ ငါ့ရဲ့ ဆေးဝါး ဆိုတဲ့ 'အကြောင်းတရား' (Conditions) တွေက လူနာရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဓာတ်သဘာဝတွေကို ပြုပြင်ပေးနေတာ" လို့ ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

လူနာ သက်သာသွားရင် "ငါ့ကြောင့်" လို့ မာန မဝင်ပါနဲ့။ "အကြောင်းကောင်းလို့ အကျိုးကောင်းတာ" လို့ပဲ မှတ်ပါ။

လူနာ မသက်သာရင်၊ သေဆုံးသွားရင်လည်း "ငါ့ကြောင့်" လို့ ဒေါမနဿ မဖြစ်ပါနဲ့။ "သံသရာရဲ့ သဘော၊ ကံတရားရဲ့ သဘောပါလား" လို့ ဥပေက္ခာ ပြုနိုင်အောင် ကြိုးစားပါ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နိုင်မှသာ ဆေးပညာရှင် တစ်ယောက်အနေနဲ့ "Burnout" (စိတ်ကုန်ခမ်းမှု) မဖြစ်ဘဲ၊ ရေရှည်မှာ သူတော်ကောင်း ဆရာဝန် ပီသစွာ ရပ်တည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... စေတနာထားတာတော့ ဟုတ်ပါပြီ၊ ဒါပေမဲ့ လူနာတွေက ဆိုးလွန်းရင်၊ ဆရာဝန်ကို ပြန်အော်ရင်ကျတော့ ဘယ်လို စိတ်ထားရမလဲ" တဲ့။ မှန်တယ် ဒကာ။ ခက်ခဲတဲ့ မေးခွန်းပဲ။ ဒါပေမဲ့ သတိရပါ။ "လူနာ" (Patient) ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က "သည်းခံရသူ" (One who suffers/endures) လို့ အဓိပ္ပာယ် ရသလို၊ ဆရာဝန်ကလည်း "Patient" (သည်းခံတတ်သူ) ဖြစ်ဖို့ လိုပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အော်ဟစ်သံကို "ငါ့ကို အော်တာ" လို့ မယူဘဲ၊ "ရောဂါဝေဒနာက အော်နေတာ" (Pain is speaking) လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ရင် ဒေါသ ဖြစ်စရာ မလိုတော့ပါဘူး။ ဟုတ်လား...။

ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ်" နဲ့ "စေတနာ" ရှုကွက်ကို ပိုပြီး လေးနက်သွားအောင် ဉာဏ်စဉ်နဲ့ တစ်ခါ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့၊ ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ဓမ္မဆွေးနွေးပွဲ ဆိုတော့၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ အပိုဒ်ရေ (၂၆) မှာ ပါရှိတဲ့ သစ္စာလေးပါး ရှုကွက်ကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မဖြစ်မနေ နှလုံးသွင်းရပါလိမ့်မယ်။

အထူးသဖြင့် ဆေးကုသမှု ပေးနေတဲ့ သူတွေအတွက် "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ကို ပယ်သတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဆေးလောကမှာ အကြောက်ရဆုံး သမုဒ္ဒယကတော့ "စီးပွားရေး တပ်မက်မှု" (Profit-driven Craving) နဲ့ "မာန" (Arrogance) ပါပဲ။ "ငါက အထူးကုကြီး၊ ငါပြောတာ အမိန့်ပဲ" ဆိုတဲ့ မာနဝင်လာရင် လူနာရဲ့ ခံစားချက်ကို မမြင်တော့ဘူး။ လူနာကို စက်ပစ္စည်းတစ်ခုလို သဘောထားမိတတ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ Bioethics (ကျင့်ဝတ်) ကျိုးပေါက်ပြီး၊ ကုသမှုဟာ ကုသိုလ်မဖြစ်ဘဲ အကုသိုလ် ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။

 "စေတနာဓိက" (Intention is Dominant) ပါ။ စေတနာ မှန်မှ ကံ မှန်မယ်။ ကံ မှန်မှ အကျိုးပေး မှန်မယ်။ ဆေးကုတယ် ဆိုတာ ပါရမီ ဖြည့်တာပါလားလို့ နှလုံးသွင်းနိုင်ရပါမယ်။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2614 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။

ဒီဖြစ်စဉ်က ပြတိုက်ရဲ့ အရေးပေါ် ဆေးပေးခန်းမှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ ဇာတ်ကောင်တွေကတော့ "ဒေါက်တာစိုးမင်း" ဆိုတဲ့ ဆရာဝန် လူငယ်လေးနဲ့ "အဘွားဒေါ်မြ" ဆိုတဲ့ နယ်က လာတဲ့ လူနာအဘွားအို တစ်ယောက်ပေါ့။

ဒေါက်တာစိုးမင်းက နိုင်ငံခြားဘွဲ့ရ၊ ပညာတော်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက နည်းနည်း စိတ်မြန်တယ်။ လူနာတွေကို ကြာကြာ စကားမပြောချင်ဘူး။ "ဆေးပေးလိုက်မယ်၊ သောက်လိုက်၊ ပျောက်မယ်" ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုး။

တစ်နေ့မှာ ဒေါ်မြ ရောက်လာတယ်။ ဒေါ်မြက ဗိုက်အောင့်တာ ကြာပြီ။ ဒါပေမဲ့ သူက ဆရာဝန်ကို ရောဂါအကြောင်း မပြောဘဲ သူ့ဘဝအကြောင်းတွေ လျှောက်ပြောနေတယ်။ "အဘွားမှာက မြေးလေးတွေ ရှိတယ်၊ အိမ်က ဝေးတယ်၊ လမ်းမှာ ကားမူးလာတယ်" စသဖြင့်ပေါ့။

ဒေါက်တာစိုးမင်းက စိတ်မရှည်တော့ဘူး။ "အဘွား... လိုရင်းပြောဗျာ။ ဘယ်နားနာလဲ။ ကျွန်တော့်မှာ အချိန်မရှိဘူး။ နောက်လူနာတွေ စောင့်နေတယ်" လို့ ဒေါသသံနဲ့ ပြောလိုက်တယ်။

အဘွားဒေါ်မြက မျက်နှာငယ်လေးနဲ့ "ဟုတ်... ဟုတ်ကဲ့ပါ ဆရာ... ဗိုက်... ဗိုက်နာလို့ပါ" ဆိုပြီး တုန်တုန်ယင်ယင် ဖြစ်သွားတယ်။ ဒေါက်တာစိုးမင်းက စမ်းသပ်စရာ ရှိတာ စမ်း၊ ဆေးစာ ရေးပေးပြီး "ရပြီ... သွားတော့" ဆိုပြီး လွှတ်လိုက်တယ်။

အဲဒီ အချိန်မှာ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ နာယက ဆရာတော် (ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဆရာသမားပေါ့) က ဆေးခန်းရှေ့ ရောက်နေတယ်။ ဆရာတော်က အဖြစ်အပျက်ကို မြင်တော့ ဒေါက်တာစိုးမင်းကို ခေါ်လိုက်တယ်။

"ဒေါက်တာလေး... ခဏလောက် လာပါဦး"

ဒေါက်တာစိုးမင်း(အမည်လွှဲ) ရောက်လာတော့ ဆရာတော်က Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 1)၊ ပုဒ်မ ၁.၅ ကို ညွှန်ပြပြီး မေးခွန်းတစ်ခု မေးတယ်။

"ဒေါက်တာလေး... ခုနက အဘွားအိုက ဗိုက်နာတာ တစ်ခုတည်းလို့ ထင်သလား။ သူ စကားတွေ များနေတာ ဘာလို့လဲ သိလား။ သူ ကြောက်နေလို့ကွဲ့။ ဆရာဝန်ကို အားကိုးချင်လို့၊ ရင်းနှီးချင်လို့ စကားတွေ ပြောရှာတာ။ မင်းက သူ့စကားကို ပိတ်လိုက်တော့ သူ့ရောဂါ ပျောက်ပါ့မလား"

ဒေါက်တာစိုးမင်းက "တပည့်တော်က ဆေးအကောင်းစား ပေးလိုက်ပါတယ် ဘုရား" လို့ ပြန်လျှောက်တယ်။

ဆရာတော်က ပြုံးပြီး "ဆေးက ခန္ဓာကိုယ်ကို ကုတာ။ မင်းရဲ့ မေတ္တာက စိတ်ကို ကုရမှာ။ စိတ်မပျော်ရင် လူမကျန်းမာဘူး ဒေါက်တာရဲ့။ မင်းက 'ရောဂါ' ကိုပဲ ကုနေတယ်၊ 'လူ' ကို မကုမိဘူး ဖြစ်နေတယ်" လို့ မိန့်လိုက်တယ်။

အဲဒီ စကားကို ကြားလိုက်တော့ ဒေါက်တာစိုးမင်း သတိဝင်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "မာန" (Professional Ego) ကို ချလိုက်တယ်။ "မှန်ပါတယ် ဘုရား... တပည့်တော် လူနာကို စက်ရုပ်လို သဘောထားမိပါတယ်" လို့ ဝန်ခံတယ်။

ချက်ချင်းပဲ ဒေါက်တာစိုးမင်းက ဒေါ်မြကို ပြန်ခေါ်လိုက်တယ်။ ကုတင်နားမှာ ထိုင်ပြီး "အဘွား... စိတ်မရှိပါနဲ့နော်။ သား စိတ်လောသွားတယ်။ အိမ်မှာ အဆင်ပြေရဲ့လား" လို့ မေးလိုက်တယ်။

အဘွားဒေါ်မြက ဝမ်းသာအားရ ပြုံးပြီး "ပြေပါတယ် ဆရာရယ်... ဆရာ့ကို မြင်လိုက်ရတာနဲ့ ရောဂါ တဝက် သက်သာသွားပါပြီ" လို့ ပြောရှာတယ်။

ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဆေးမသောက်ရသေးဘူး၊ ရောဂါ သက်သာသွားပြီတဲ့။ အဲဒါ "Bioethics" ရဲ့ စွမ်းအား၊ "စေတနာ" ရဲ့ စွမ်းအားပါပဲ။ ဒေါက်တာစိုးမင်းလည်း အဲဒီနေ့ကစပြီး လူနာတိုင်းကို ပြုံးပြုံးရွှင်ရွှင်နဲ့ ကုသပေးတဲ့ စံပြ ဆရာဝန် ဖြစ်လာပါတော့တယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။

အဘွားဒေါ်မြရဲ့ ရောဂါဝေဒနာ၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဒေါက်တာစိုးမင်းရဲ့ စိတ်လောမှုတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။

"ငါ့အချိန် ကုန်တယ်၊ ငါ့ပညာက အရေးကြီးတယ်" ဆိုတဲ့ ဆရာဝန်ရဲ့ မာန၊ အတ္တ (Mana/Tanha) ဟာ ဒီပြဿနာကို ကြီးထွားစေတဲ့ "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါက်တာစိုးမင်း သဘောထား ပြောင်းလိုက်လို့ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် စိတ်ချမ်းသာသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ မေတ္တာဓာတ် စီးဆင်းသွားတဲ့ အခြေအနေဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

အဲဒီလို ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်အောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ကျင့်ဝတ် (သီလ)၊ မေတ္တာ (အဒေါသ)၊ သတိတရား တို့ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား...။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ကိုယ်က ဆေးလောကသား ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ... သူတစ်ပါးကို ကူညီတဲ့အခါ "စေတနာ" ကို အရင်းတည်ပါ။ "ငါ ကူညီလိုက်လို့ သူကောင်းသွားတယ်" လို့ မတွေးဘဲ၊ "ငါ့ရဲ့ စေတနာက သူ့အတွက် ဆေးတစ်ခွက် ဖြစ်ပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။ ဖြူစင်တဲ့ စေတနာဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အစွမ်းထက်ဆုံး ဆေးဝါး ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချင်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့ရတဲ့ "ဆေးပညာ ကျင့်ဝတ် (Bioethics)" တရားတော် အတိုင်း... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ။ လုပ်ကိုင်သမျှ အလုပ်ကိစ္စတိုင်းတွင် စေတနာ မေတ္တာ ရှေ့ထား၍ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ စေတနာဖြူစင်ပြီး လောကအကျိုး သယ်ပိုးနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.