နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-248) - အက္ခရာ (Akkhara/Literacy) နှင့် စာတတ်မြောက်ရေး (Literacy & Education)

 

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-248) - အက္ခရာ (Akkhara/Literacy) နှင့် စာတတ်မြောက်ရေး (Literacy & Education)

ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဗဟုဿုတသုတ်။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Neuroscience of Reading & Neuroplasticity (စာဖတ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဦးနှောက်သိပ္ပံနှင့် အာရုံကြောပလပ်စတစ်သဘောတရား)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၆) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ကို (အချို့သော ပြက္ခဒိန်သတ်မှတ်ချက်များအရ) "စာတတ်မြောက်ရေးနေ့" (Literacy Day) အဖြစ် အထိမ်းအမှတ် ပြုကြပါတယ်။ "အက္ခရာ" ဆိုတာ အသိပညာရဲ့ သော့တံဖြစ်ပြီး၊ "စာတတ်မြောက်ခြင်း" ဆိုတာ ဉာဏ်မျက်စိ ပွင့်လင်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ စာမတတ်ရင် အမှောင်ထဲမှာ လမ်းလျှောက်နေရသလို ဖြစ်ပြီး၊ စာတတ်မှသာ လောကအမြင်၊ ဓမ္မအမြင်တွေ ကျယ်ပြန့်လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်တွေ ဒီနေ့အထိ တည်တံ့နေတာဟာ "အက္ခရာ" တင်ထားခဲ့လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မြတ်မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး အဝိဇ္ဇာအမှောင်ကို ခွင်း၍ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်အလင်းကို ဆောင်ကြဉ်းနိုင်သော ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အက္ခရာ" (Akkhara) လို့ ခေါ်တဲ့ စာပေအရေးအသားနဲ့ ခေတ်သစ် ဦးနှောက်သိပ္ပံမှာ လေ့လာတွေ့ရှိထားတဲ့ "Neuroscience of Literacy" (စာတတ်မြောက်မှုဆိုင်ရာ ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက် စာဖတ်တတ်လာတဲ့အခါ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဘာတွေ ပြောင်းလဲသွားသလဲ။ စာလုံးတွေကို မြင်ရုံနဲ့ အဓိပ္ပာယ်တွေ ဘယ်လို ပေါ်လာသလဲ။ ဒီအကြောင်းတွေကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ရှင်းလင်းပြတ်သားပြီး၊ ဉာဏ်ပညာ လက်ခံနိုင်စွမ်း ရှိလာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ပညာ" ဖြစ်တဲ့အတွက် "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" နဲ့ "အာလောက ကသိုဏ်း" ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ရှေ့တည့်တည့်မှာ ဖွင့်ထားတဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ် ရှိတယ်လို့ ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ စာအုပ်ထဲကနေ ရွှေရောင်အလင်းတန်းတွေ ထွက်ပေါ်လာပြီး၊ မိမိရဲ့ နှလုံးသားထဲကို စီးဝင်သွားတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ "အက္ခရာ တစ်လုံးသည် ဘုရားတစ်ဆူနှင့် တူ၏" ဆိုတဲ့ ရှေးလူကြီးသူမတွေရဲ့ စကားအတိုင်း၊ ဓမ္မစာပေတွေကို ရိုသေလေးစားသော စိတ်ဖြင့် "ဗုဒ္ဓ... ဗုဒ္ဓ..." (သို့မဟုတ်) "ပညာ... ပညာ..." လို့ ရွတ်ဆိုရင်း၊ အမိုက်မှောင်တွေ ကင်းစင်သွားအောင် (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ကြည်လင်ပြီး ဉာဏ်အလင်း ရလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Cognitive Neuroscience" (သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ဦးနှောက်သိပ္ပံ) က ဒီ "စာဖတ်ခြင်း" (Reading) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

သိပ္ပံပညာရှင် Stanislas Dehaene က "Reading in the Brain" ဆိုတဲ့ စာအုပ်မှာ ဖော်ပြထားတယ်။ လူသားတွေဟာ မွေးလာကတည်းက စာဖတ်တတ်ဖို့ ပါမလာပါဘူး။ စကားပြောတာက သဘာဝ (Natural) ဖြစ်ပေမယ့်၊ စာဖတ်တာက လေ့ကျင့်ယူရတဲ့ (Cultural) အရာပါ။ လူတစ်ယောက် စာသင်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဦးနှောက်ရဲ့ ဘယ်ဘက်အခြမ်းမှာရှိတဲ့ "Visual Word Form Area" (VWFA) ဆိုတဲ့ နေရာလေးက ဖွံ့ဖြိုးလာတယ်။ အဲဒီနေရာဟာ မူလက "အရာဝတ္ထုတွေ၊ မျက်နှာတွေ" ကို မှတ်သားဖို့ ဖြစ်ပေမယ့်၊ စာသင်လိုက်တဲ့အခါ "စာလုံး" (Letters) တွေကို မှတ်သားဖို့ ပြောင်းလဲသွားတယ်။ ဒါကို "Neuronal Recycling" (နျူရွန်များကို ပြန်လည်အသုံးချခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

စာဖတ်တတ်သူနဲ့ စာမဖတ်တတ်သူရဲ့ ဦးနှောက်ကို MRI ရိုက်ကြည့်ရင် သိသိသာသာ ကွာခြားပါတယ်။ စာဖတ်တတ်သူတွေမှာ ဦးနှောက်ဘယ်-ညာ ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ "Corpus Callosum" ဆိုတဲ့ တံတားကြီးက ပိုထူထဲပြီး ပိုသန်မာတယ်။ ဆိုလိုတာက... စာတတ်မြောက်ခြင်းဟာ ဗဟုသုတ ရရုံသာမက၊ ဦးနှောက်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (Anatomy) ကိုပါ ပြောင်းလဲပစ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ "Neuroplasticity" (ဦးနှောက်၏ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း) ရဲ့ အကောင်းဆုံး သက်သေပါပဲ။

 ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ စာတတ်တဲ့ ဦးနှောက်က ပိုပြီး လင်းလက်တောက်ပနေတယ်။ ကွန်ရက်တွေ ပိုများတယ်။ "အက္ခရာ" ဆိုတာ မှင်အမည်းစက်လေးတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ပေးတဲ့ "Software Update" တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ စာပေကျမ်းဂန်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပရိယတ္တိ" (စာပေကျမ်းဂန် သင်ကြားခြင်း) ကို သာသနာတော်ရဲ့ အသက်အဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ "အက္ခရာ" ဆိုတဲ့ ပါဠိစကားလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က "မကုန်ခန်းနိုင်သော၊ မပျက်စီးနိုင်သော" (Imperishable) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ လူတွေ သေသွားကြပေမယ့်၊ သူတို့ ရေးသားခဲ့တဲ့ စာပေအက္ခရာတွေက မသေဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခဲ့ပေမယ့်၊ ပိဋကတ်တော် စာပေတွေကြောင့် ဒီနေ့အထိ တရားသံ ကြားနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ "အက္ခရာ" (စာလုံး/အသံ) ဟာ "သဒ္ဒရုပ်" (Sound Matter) ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ စာလုံးက ညွှန်းဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ပညတ်" (Concept) ဖြစ်ပါတယ်။

• ဝါစက: ဟောပြောသော စကားလုံး/စာလုံး (ဥပမာ - "ရေ" ဟူသော စာလုံး)။

• ဝါစျ: ဟောပြောအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ် (ဥပမာ - သောက်လို့ရသော အရည်)။

ပညာရှိသူတွေဟာ "စာလုံး" (Menu) မှာ လမ်းဆုံးမနေဘဲ၊ "အနက်" (Food) ကို စားသုံးကြတယ်။ စာမတတ်သူကတော့ မီနူးကိုတောင် မဖတ်နိုင်လို့ အစားကောင်းကို လွဲချော်ရတတ်တယ်။ ဘုရားရှင်က "ဗဟုဿုတ" (စာပေအကြားအမြင် များခြင်း) ကို မင်္ဂလာတစ်ပါးအဖြစ် ဟောကြားခဲ့တာ ဒါကြောင့်ပါပဲ။

ကဲ... အခု ဒီ "အက္ခရာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "စိတ္တာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စာဖတ်နေတဲ့အချိန်မှာ ဝိပဿနာ ဘယ်လို ရှုမလဲ။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Reading):

စာအုပ်ဖတ်နေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) စက္ခုဒွါရ (Eye Door): မျက်စိက စာလုံး (ရူပါရုံ - အရောင်နှင့် ပုံသဏ္ဍာန်) ကို မြင်တယ်။

(၂) စက္ခုဝိညာဉ် (Seeing): မြင်သည့်စိတ် ဖြစ်တယ်။ ဒီအဆင့်မှာ "အဓိပ္ပာယ်" မပါသေးဘူး။

(၃) မနောဒွါရ (Mind Door): စိတ်က အဲဒီ ပုံသဏ္ဍာန်ကို ယူပြီး "ဒါ က-ကြီး၊ ဒါ ခ-ကွေး" လို့ မှတ်သားတယ်။ (သညာ)။

(၄) ပညတ် (Concept): စာလုံးပေါင်းပြီး "ဒါ တရားစာအုပ်ပဲ" လို့ အဓိပ္ပာယ် ဖော်လိုက်တယ်။

(၅) ဝေဒနာ (Feeling): ဖတ်ရတာ သဘောကျရင် သုခ၊ မကြိုက်ရင် ဒုက္ခ ဖြစ်တယ်။

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

စာဖတ်နေရင်း ခဏရပ်လိုက်ပါ။

စာလုံးတွေကို "အဓိပ္ပာယ်" မပါဘဲ "ပုံသဏ္ဍာန်" (Shapes) အနေနဲ့ပဲ ကြည့်ကြည့်ပါ။

"မြင်တယ်... မြင်တယ်"။

ပြီးမှ အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လာပုံကို သတိထားကြည့်။

"ဪ... မျက်စိက မြင်ရုံပဲ မြင်တာပါလား။ စိတ်ကမှ ပေါင်းစပ်ပြီး အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်လိုက်တာပါလား"။

စာဖတ်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အတွေးတွေ (Thoughts) ကိုလည်း "တွေးတယ်... တွေးတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ အတွေးတွေဟာ မမြဲဘူး။ စာမျက်နှာ လှန်လိုက်ရင် ပျောက်သွားတာပဲ။

ဒီလို ရှုမှတ်ရင် "စာ" ထဲမှာ မနစ်မွန်းဘဲ၊ "စာဖတ်နေတဲ့ စိတ်" ကို မြင်အောင်ကြည့်တတ်လာပါမယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "အကြီးမြတ်ဆုံးသော ဆရာ" (The Great Teacher) အဖြစ် ခံယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင် သင်ပေးခဲ့တဲ့ "ပိဋကတ်စာပေ" တွေဟာ သံသရာဝဋ်က လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် "လမ်းပြမြေပုံ" (Map) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါသည် ဒီမြေပုံကို ဖတ်ရှုနားလည်နိုင်ဖို့အတွက် စာပေသင်ကြားပါမည်။ စာတတ်မြောက်ခြင်းဖြင့် တရားအသိ ဉာဏ်မျက်စိကို ဖွင့်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Mindful Reading):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ စာဖတ်တဲ့အခါ၊ ဖုန်းကြည့်တဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) ရွေးချယ်ပါ: အကျိုးရှိမယ့် စာတစ်ပိုဒ် (ဥပမာ - ဘုရားစာ၊ ဆုံးမစာ) ကို ရွေးပါ။

(၂) ဖြည်းဖြည်းဖတ်ပါ: စာကို အသံထွက်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖတ်ပါ။ နှုတ်ခမ်းလှုပ်တာ၊ အသံထွက်တာကို သတိထားပါ။ (ဝစီသင်္ခါရ)။

(၃) နှလုံးသွင်းပါ: စာသားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဦးနှောက်နဲ့ တွေးရုံမကဘဲ၊ ရင်ထဲကို စီးဝင်သွားအောင် ခံစားကြည့်ပါ။

(၄) ပြန်စစ်ပါ: စာဖတ်ပြီးတဲ့အခါ စိတ်အခြေအနေ ဘယ်လို ပြောင်းသွားလဲ။ (ပညာ တိုးသွားသလား၊ စိတ်ငြိမ်သွားသလား)။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ  ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ စာမတတ်လို့ ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို ဘယ်လို ကူညီခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးဌာနမှာ "ဦးလှ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းကြီး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ ဦးလှက လူရိုးလူကောင်း၊ သန်မာတယ်။ ဒါပေမယ့် သူက ငယ်ငယ်က ကျောင်းမနေခဲ့ရတော့ စာကောင်းကောင်း မဖတ်တတ်ဘူး။ မှတ်တမ်းစာအုပ် (Logbook) ရေးရမယ့် အချိန်ဆိုရင် သူက အမြဲတမ်း ရှောင်ဖယ်ရှောင်ဖယ် လုပ်တတ်တယ်။ သူများရေးခိုင်းတယ်။ ဒါကို သူက ရှက်လို့ ထိမ်ချန်ထားတယ်။

တစ်နေ့တော့... ပြတိုက်ကို အရေးကြီး ဧည့်သည်တွေ လာမယ်ဆိုတဲ့ စာ (Memo) ထွက်တယ်။ ဦးလှက စာမဖတ်တတ်တော့ အဲဒီစာကို သေချာ နားမလည်ဘူး။ ဂိတ်ပေါက်မှာ လုပ်ရမယ့် "Protocol" (လုပ်ထုံးလုပ်နည်း) တွေ မှားကုန်တယ်။ လုံခြုံရေး စစ်ဆေးမှုတွေ လစ်ဟင်းကုန်တယ်။

အဲဒီမှာ ပြဿနာ တက်တော့တာပဲ။ စီမံခန့်ခွဲရေးမှူးက သူ့ကို ဆူတယ်။ "ဦးလှ... ခင်ဗျား စာမဖတ်ဘူးလား" ပေါ့။ ဦးလှခမျာ မျက်နှာငယ်လေးနဲ့ "ကျွန်တော် စာမဖတ်တတ်လို့ပါ" လို့ ဝန်ခံရတယ်။

ဒီကိစ္စကို ဦးပဉ္ဇင်း သိသွားတော့ "Template T248" (Staff Literacy & Skills Development Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 21, Article 21.2" (Continuous Learning & Inclusivity) ကို ကိုးကားပြီး ဖြေရှင်းပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်သည် ဝန်ထမ်းတိုင်း၏ ပညာရေးနှင့် စွမ်းရည်မြှင့်တင်မှုကို အားပေးရမည်။ စာပေ အခက်အခဲရှိသော ဝန်ထမ်းများကို ခွဲခြားခြင်းမပြုဘဲ ကူညီပံ့ပိုးရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက ဦးလှကို ခေါ်တွေ့တယ်။

"ဦးလှ... စာမတတ်တာ ရှက်စရာ မဟုတ်ဘူး။ မသင်ယူတာကမှ ရှက်စရာ။ ဘုရားရှင် လက်ထက်က သုနီတ တို့လို ဒုက္ခသည်တွေတောင် တရားစာတွေ သင်ပြီး ရဟန္တာ ဖြစ်သွားကြတာပဲ" လို့ အားပေးတယ်။

ပြီးတော့ လူငယ်ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက်ကို တာဝန်ပေးပြီး ဦးလှကို နေ့တိုင်း ညနေပိုင်း (၁၅) မိနစ်လောက် စာသင်ပေးခိုင်းတယ်။

"A, B, C" နဲ့ "က, ခ, င" ကနေ ပြန်စတယ်။

(၃) လလောက် ကြာတော့ ဦးလှဟာ ဧည့်သည်မှတ်တမ်းတွေကို ကိုယ်တိုင် ရေးတတ်လာတယ်။ ဖုန်းထဲက စာတွေကို ဖတ်တတ်လာတယ်။ အခုဆိုရင် ဦးလှရဲ့ မျက်နှာဟာ ယုံကြည်မှု (Self-confidence) တွေ ပြည့်နေတယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော် မျက်စိပွင့်သွားပါပြီ" လို့ လာလျှောက်တယ်။ ဒါဟာ "Case-2548" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "ပညာရေး ဆိုတာ ဘယ်တော့မှ နောက်မကျဘူး" ဆိုတာ ဦးလှက သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အက္ခရာ နှင့် စာတတ်မြောက်ရေး" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စာမတတ်လို့ အမှောင်ကျနေတာ၊ သူများပြောသမျှ ယုံရတာ၊ အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် မရှာဖွေနိုင်တာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက ပညာကို တန်ဖိုးမထားတဲ့ မောဟ၊ ပျင်းရိတဲ့ ကောသဇ္ဇတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: အဝိဇ္ဇာအမှောင် ကင်းစင်ပြီး၊ ပညာအလင်းရောင်ဖြင့် အမှန်တရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: စာပေသင်ကြားခြင်း (သုတမယပညာ)၊ တရားတော်ကို လေ့လာခြင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၅) ရက်၊ စာတတ်မြောက်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဉာဏ်မျက်စိများ ပွင့်လင်းကြပါစေ"။ လောကီစာပေများကို တတ်မြောက်၍ ဘဝအဆင်ပြေကြသလို၊ လောကုတ္တရာ စာပေများကိုလည်း တတ်မြောက်၍ သံသရာခရီးလမ်းကို မှန်ကန်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။ "အက္ခရာ" တည်းဟူသော သော့တံဖြင့် "နိဗ္ဗာန်" တည်းဟူသော တံခါးကြီးကို ဖွင့်လှစ်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

စက်တင်ဘာလ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃