နေ့ရက် - မေလ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-125) အာရုံကြော ဆက်သွယ်မှု (Synapse) နှင့် ဖဿ (The Synapse and Phassa)

 

နေ့ရက် - မေလ (၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-125) အာရုံကြော ဆက်သွယ်မှု (Synapse) နှင့် ဖဿ (The Synapse and Phassa)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း (ဖဿစေတသိက်)

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Neurotransmitters & Synaptic Transmission (အာရုံကြော ဓာတုဗေဒ)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဗုဒ္ဓနေ့မှာ ဘုရားရှင်ရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီဉာဏ်တော်တွေ၊ စိတ်အစဉ်တွေ ဖြစ်ပေါ်ဖို့အတွက် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်တဲ့ "ထိတွေ့မှု" သို့မဟုတ် "ဆက်သွယ်မှု" အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြမယ်။ လောကမှာ လူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ဆက်သွယ်ဖို့ ဖုန်းလိုင်းတွေ၊ အင်တာနက်လိုင်းတွေ လိုအပ်သလို၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်နဲ့ အာရုံ ဆက်သွယ်ဖို့အတွက်လည်း သဘာဝတရားက ဖန်တီးပေးထားတဲ့ စနစ်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကို သိပ္ပံလို Synapse လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဓမ္မလိုတော့ ဖဿ လို့ ခေါ်ပါတယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... ထိတွေ့မှုဆိုတဲ့ သဘောကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိမြင်နိုင်ဖို့အတွက်၊ ခိုင်ခံ့မှုသဘောကို အာရုံပြုတဲ့ "ပထဝီကသိုဏ်း" (Earth Kasina) လေးကို အရင်စီးဖြန်းပြီး သမထ ထူထောင်ကြစို့။

အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ထားပါ။ မိမိ ထိုင်နေတဲ့ နေရာ၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က ကြမ်းပြင်နဲ့ ထိတွေ့နေတဲ့ နေရာလေးကို စိတ်နဲ့ အာရုံပြုလိုက်ပါ။ အဲဒီနေရာမှာ မာတဲ့သဘော၊ ခိုင်ခံ့တဲ့သဘောလေး ရှိနေတယ်။ အဲဒါ မြေဓာတ် (ပထဝီဓာတ်) ပါပဲ။ စိတ်ထဲကနေ "ပထဝီ... ပထဝီ... မြေဓာတ်ပါတကား... မာကျောခြင်းပါတကား" လို့ မှတ်သားပြီး၊ အဲဒီ မာတဲ့သဘောလေးပေါ်မှာ စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်လေး ကပ်ထားပါ။ (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင်၊ ဒီထိတွေ့မှု ဖြစ်စဉ်ကို ခေတ်သစ် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံ (Neuroscience) က ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ Neurons လို့ခေါ်တဲ့ အာရုံကြောဆဲလ်တွေ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ ရှိတယ်။ ထူးဆန်းတာက အဲဒီ ဆဲလ်တွေဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု တိုက်ရိုက် ထိကပ်မနေကြဘူး။ ကြားထဲမှာ Synapse လို့ခေါ်တဲ့ အလွန်သေးငယ်တဲ့ ကွာဟချက် လေးတွေ ရှိနေတယ်။

ဥပမာ - မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း နဲ့ ဟိုဘက်ကမ်း လိုပါပဲ။ သတင်းပို့ချင်ရင် ဟိုဘက်ကမ်းကို "ဘောလုံး" လှမ်းပစ်ပေးရတယ်။ အဲဒီ ဘောလုံးလေးတွေကို Neurotransmitters (အာရုံကြော ဓာတုပစ္စည်းများ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

မျက်စိက ပုံရိပ်တစ်ခုကို မြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ သတင်းဟာ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းအနေနဲ့ လာပြီး၊ Synapse ရောက်တော့ ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းတွေအဖြစ် ပြောင်းသွားတယ်။ ဟိုဘက်ကမ်းကို ရောက်မှ လျှပ်စစ် ပြန်ဖြစ်ပြီး ဦးနှောက်ဆီ ရောက်သွားတာ။ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ အလွန်မြန်လွန်းလို့ ကျွန်ုပ်တို့က "မြင်မြင်ချင်း သိတယ်" လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တော့ ကြားထဲမှာ အဆင့်ဆင့် ဆက်သွယ်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက... အဲဒီ Synapse နေရာမှာ ဓာတုပစ္စည်းတွေ အထွက်များရင် စိတ်လှုပ်ရှားမယ်၊ အထွက်နည်းရင် စိတ်လေးလံမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "လူ့စိတ်ဆိုတာ ဒီဓာတုပစ္စည်းတွေရဲ့ ကစားကွက်ပဲ" လို့တောင် ပြောကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကတော့ ဒီထက်ပိုပြီး နက်ရှိုင်းတဲ့ "နာမ်တရား" ၏ ထိတွေ့မှုကို ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။

ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ အဘိဓမ္မာ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းမှာ "ဖဿ" (Phassa) ကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ "ဖုသတီတိ ဖဿော" - အာရုံကို တွေ့ထိတတ်သောကြောင့် ဖဿ မည်၏ တဲ့။

ဘုရားရှင်က ဖဿ ဖြစ်ပေါ်ဖို့ အကြောင်းတရား (၃) ပါး ဆုံစည်းရမယ်လို့ ဟောထားပါတယ်။

၁။ စက္ခု (မျက်စိအကြည် - Eye Sensitivity)

၂။ ရူပ (အဆင်းအာရုံ - Visible Object)

၃။ စက္ခုဝိညာဉ် (မြင်သိစိတ် - Eye Consciousness)

ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် "မီးခြစ်၊ မီးခြစ်ကျောက် နဲ့ လူရဲ့လုံ့လ" ပေါင်းလိုက်ရင် မီးပွင့်ထွက်လာသလိုမျိုး၊ စိတ်ထဲမှာ "ဖဿ" ဆိုတဲ့ မီးပွင့်လေး ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဖဿလေးက ဘာလုပ်သလဲဆိုတော့... "ဖဿ ပစ္စယာ ဝေဒနာ" - ဖဿ ဖြစ်ရင် ခံစားမှု (ဝေဒနာ) ဖြစ်လာမယ် တဲ့။

သိပ္ပံပညာမှာ Synapse က ဓာတုဆေးရည်တွေ လွှတ်ပေးလိုက်မှ ဟိုဘက်အာရုံကြောက လက်ခံရရှိသလိုမျိုး၊ ဓမ္မမှာလည်း "ဖဿ" က အာရုံကို စိတ်နဲ့ မိတ်ဆက်ပေးလိုက်မှ "ဝေဒနာ" က ခံစားလို့ ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖဿ မရှိရင် ဘာခံစားမှုမှ မရှိနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "ဖဿသည် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၏" လို့ ဟောတော်မူတာပါ။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားကို သိပြီးရင် ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံတွေနဲ့ ထိတွေ့တိုင်း ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ။

ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက် တရားထိုင်နေတုန်း ခြင်ကိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ သို့မဟုတ် အကြာကြီးထိုင်လို့ ခြေထောက် ကျင်လာတယ် ဆိုပါစို့။

ကာယ ဖဿ ရှုကွက် (Contemplation of Bodily Contact)

၁။ အာရုံ (Object): ခြင်ရဲ့ နှုတ်သီး (သို့) ကြမ်းပြင်ရဲ့ မာကျောမှု (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)။

၂။ ဒွါရ (Door): ကိုယ်အကြည် (ကာယဒွါရ)။

၃။ ဝိညာဉ် (Consciousness): ထိသိစိတ် (ကာယဝိညာဉ်)။

၄။ ဖဿ (Contact): အဲဒီ သုံးခု ပေါင်းဆုံမိပြီး "ကျင်ခနဲ၊ စူးခနဲ" ဖြစ်သွားတာက ဖဿ။

ဒီနေရာမှာ သာမန်လူ (ပုထုဇဉ်) တွေက ဘယ်လို ဖြစ်သလဲ။ "အား... နာလိုက်တာ၊ ငါ့ခြေထောက် ကျိုးတော့မယ်၊ ခြင်ကလည်း ကိုက်လိုက်တာ" ဆိုပြီး "ငါ" သွားကပ်တယ်။ ပြီးတော့ "ဒေါသ" ဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ ဖဿရဲ့ လှည့်စားမှုကို ခံလိုက်ရတာ။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

"ငါ" မဟုတ်ဘူး။ "ခြေထောက်" လည်း မဟုတ်ဘူး။

မာတာ၊ ပူတာ၊ လှုပ်ရှားတာ ဆိုတဲ့ "ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော" ဓာတ်သဘောတွေနဲ့၊ အဲဒါကို သွားထိမိတဲ့ "နာမ်သဘော" သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

ထိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ "ထိတယ်... သိတယ်"။ "ကျင်တယ်... သိတယ်"။

နာတာကို "ငါ နာတယ်" လို့ မမှတ်နဲ့။ "ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်နေတယ်" လို့ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲက ဆရာဝန်လိုပဲ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန် ကြည့်ရမယ်။

"ထိမှု (Phassa) ကြောင့် ခံစားမှု (Vedana) ဖြစ်ရတာပါလား။ ထိမှု ပျောက်သွားရင် ခံစားမှုလည်း ပျောက်သွားမှာပါလား" လို့ အကြောင်းအကျိုးကို ဆင်ခြင်ရမယ်။ အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တာနဲ့ ဦးနှောက်ထဲက Pain Signal တွေဟာ "ငါ" နဲ့ မဆိုင်တော့ဘဲ၊ သဘာဝ ဖြစ်စဉ်သက်သက် (Process) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2425 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T157: Sensitive Access & Intrusion Incident).

တစ်ခါတုန်းက Hswagata ပြတိုက်မှာ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက "Energy Healer" (စွမ်းအင်နဲ့ ကုသသူ) လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မိတ်ဆက်တယ်။ သူက ဘာပြောသလဲဆိုတော့ "ကျွန်တော် ဓာတ်တော်တွေကို လက်နဲ့ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ချင်တယ်။ ဒါမှ စွမ်းအင် (Energy Transfer) စီးကူးပြီး လူနာတွေကို ကုပေးနိုင်မယ်" လို့ တောင်းဆိုတယ်။

သူ့ရဲ့ အယူအဆက သိပ္ပံလိုပြောရင် Synapse လုပ်ချင်တာပေါ့။ တိုက်ရိုက် ထိမှ (Physical Contact) စွမ်းအင် ရမယ်လို့ ထင်နေတာ။

ဒီနေရာမှာ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေက တားတယ်။ သူက မရဘူး၊ ဒေါသထွက်ပြီး မှန်ပုံးကို အတင်းဖွင့်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ လုံခြုံရေး အချက်ပေးသံတွေ မြည်ကုန်ရော။

ဘုန်းကြီး ရောက်သွားတော့ Template T157 (Security Incident Report) နဲ့ Policy 3, Article 3.2 (Physical Safeguarding of Relics) ကို ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။

ဘုန်းကြီးက သူ့ကို စိတ်အေးအေးထားဖို့ ပြောပြီး တရားချရတယ်။

"ဒကာကြီး... ဓာတ်တော်ဆိုတာ လျှပ်စစ်မီးကြိုး မဟုတ်ဘူး။ လက်နဲ့ ထိစရာ မလိုဘူး။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ 'ဉာဏသမ္ပယုတ်' (Wisdom-associated) ဆိုတဲ့ အယူအဆ ရှိတယ်။ စိတ်နဲ့ အာရုံပြုလိုက်တာနဲ့တင် 'မနော ဖဿ' (Mental Contact) ဖြစ်ပြီး စွမ်းအင်တွေ ကူးစက်နိုင်ပါတယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။

ပြီးတော့ ဥပမာ ပေးလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... Wi-Fi သုံးတဲ့အခါ Router ကို သွားကိုင်ထားဖို့ လိုသလား"။

"မလိုပါဘူး" တဲ့။

"အေး... အဲဒီလိုပဲ။ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ စွမ်းအင်ဆိုတာ Wi-Fi လိုပဲ။ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ် (Receiver) ကောင်းရင်၊ သဒ္ဓါတရား ရှိရင် အဝေးကနေ ပူဇော်လည်း 'ဖဿ' ဖြစ်တာပဲ။ လက်နဲ့ သွားထိရင် ဓာတ်တော်တွေ ညစ်နွမ်းမယ်၊ ပျက်စီးမယ်။ ဒါဟာ အကုသိုလ်တောင် ဖြစ်ဦးမယ်" လို့ သိပ္ပံဥပမာနဲ့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။

အဲဒီတော့မှ သူလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဪ... ကျွန်တော်က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှု (Physical Contact) ကိုပဲ အာရုံစိုက်နေမိတာကိုး" ဆိုပြီး တောင်းပန်သွားတယ်။

ကြည့်စမ်း... "ဖဿ" ကို နားမလည်ရင် အယူမှားပြီး ပြဿနာ တက်နိုင်တယ်။ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်တဲ့ ဖဿ (Wise Contact) ကမှ အေးချမ်းမှုကို ပေးနိုင်တာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ဆိုင်တိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခံစားမှု၊ လှုပ်ရှားမှု မှန်သမျှသည် မမြဲသောကြောင့် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

• အဲဒီ ထိတွေ့မှုအပေါ်မှာ သာယာပြီး "ထပ်ထိချင်တယ်၊ ထပ်မြင်ချင်တယ်" လို့ တောင့်တနေတာက "သမုဒယသစ္စာ"။

• ဖဿ၊ ဝေဒနာတို့ရဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ အာရုံတွေ နောက်ကို မလိုက်တော့ဘဲ ငြိမ်းအေးနေတဲ့ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• ထိတွေ့တိုင်း၊ မြင်တိုင်းမှာ "ငါ" မပါဘဲ သတိပညာနဲ့ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံခြောက်ပါးနဲ့ ထိတွေ့တိုင်း၊ Synapse လေးတွေ အလုပ်လုပ်တိုင်းမှာ ကိလေသာ မီးပွင့်တွေ မထွက်စေဘဲ၊ ပညာမီးပွင့်တွေသာ ထွက်ပေါ်နိုင်ကြပြီး သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် ဓာတ်တော်များ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများ၊ စိတ်နှင့် ရုပ် ဆက်သွယ်ပုံ (Mind-Body Connection) ဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး မကောင်းသော အထိအတွေ့၊ ရောဂါဘေးတို့မှ ကင်းဝေးပြီး၊ ကောင်းသော ဓမ္မအတွေ့အထိဖြင့်သာ ပျော်ရွှင်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 5, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.