Day 9 Jan 9 ဓာတ်တော်များ၏ အရောင် (ဝဏ္ဏ) (The Color of Relics: Vanna & Optics)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၃) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၉) ရက်။

"ဆင်းတုတော်၊ စေတီတော်တို့၏ ရွှေရောင်ဝင်းပသော အဆင်းကို ကြည်ညိုဖွယ် မြင်တွေ့ရသကဲ့သို့၊ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ ကိလေသာအညစ်အကြေး ကင်းစင်၍ အရောင်အဆင်း (ဝဏ္ဏ) တောက်ပသော သီလရောင်ခြည်၊ ပညာရောင်ခြည်တို့ ထွန်းလင်းတောက်ပနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၉) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေမှာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး (Earth, Water, Fire, Air) နဲ့ အာကာသ (Space) အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီဓာတ်တွေ ပေါင်းစပ်လို့ ပေါ်ထွက်လာတဲ့ "အဆင်း" သို့မဟုတ် "အရောင်" (Color) အကြောင်းကို သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။

လူတွေဟာ မျက်စိနဲ့ မြင်ရတဲ့ အဆင်းအရောင်အပေါ်မှာ အလွန် စွဲလမ်းတတ်ကြပါတယ်။ "လှတယ်၊ ဖြူတယ်၊ မည်းတယ်၊ ဝါတယ်" ဆိုပြီး ခွဲခြားကြတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ဖူးတဲ့အခါမှာလည်း "ရွှေရောင်လား၊ ပုလဲရောင်လား" ဆိုပြီး အရောင်ကို ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်တတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာအရ "အရောင်" (Vanna) ဆိုတာ ပရမတ်သားစစ်စစ် မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်ဝတ္ထုနဲ့ အလင်းရောင်တို့ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သဘောတရားမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်၊ ရူပက္ခန္ဓာပိုင်းမှာ "အဆင်း" ကို "ရူပါယတန" (Rūpāyatana) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပါဠိစာကြောင်းလေးကို မှတ်သားကြည့်ပါ။

"စက္ခုဝိညာဏဿ ဂေါစရာ ဝဏ္ဏဓာတု။"

ဒီပါဠိတော်ကို အနက်ဖွင့်ကြည့်ရအောင်။

"ဝဏ္ဏဓာတု" - အဆင်းဓာတ် ဆိုသည်မှာ၊

"စက္ခုဝိညာဏဿ" - မြင်သိစိတ်၏၊

"ဂေါစရာ" - ကျက်စားရာ အာရုံသာ ဖြစ်၏။

ဆိုလိုတာက "အရောင်" ဆိုတာ အရာဝတ္ထုထဲမှာ ရှိနေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ မျက်စိက မြင်မှ "အရောင်" လို့ သတ်မှတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိမှိတ်ထားရင် အရောင် မရှိပါဘူး။ အလင်းရောင် မရှိရင် (အမှောင်ထဲမှာ) အရောင် မရှိပါဘူး။

Shutterstock

Exp

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ရူပဗေဒ၊ အလင်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံ (Optics) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ ဆာအိုင်းဇက်နယူတန် (Isaac Newton) က သက်သေပြခဲ့ပါတယ်... "အလင်းဖြူ (White Light) တစ်ခုထဲမှာ သက်တံရောင် (၇) မျိုး ပါဝင်နေပါတယ်" တဲ့။ ဦးဇင်းတို့ ပတ္တမြားတစ်လုံးကို အနီရောင်လို့ မြင်ရတာဟာ ပတ္တမြားထဲမှာ အနီရောင်ဆေး ထည့်ထားလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ အလင်းရောင် ကျရောက်လာတဲ့အခါ ပတ္တမြားက ကျန်တဲ့ အရောင်တွေ (အပြာ၊ အစိမ်း၊ အဝါ) အကုန်လုံးကို စုပ်ယူ (Absorb) လိုက်ပြီး၊ "အနီရောင်" တစ်ခုတည်းကိုပဲ ပြန်ကန်ထုတ် (Reflect) လိုက်လို့ ဦးဇင်းတို့ မျက်စိထဲကို အနီရောင် ဝင်လာပြီး "နီတယ်" လို့ မြင်ရတာပါ။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် "အရောင်ဆိုတာ အရာဝတ္ထုက ငြင်းပယ်လိုက်တဲ့ အလင်းတန်း" (Rejected Light) ပါပဲ။ ဒါကို လူတွေက "ငါ့အရောင်၊ သူ့အရောင်" ဆိုပြီး စွဲလမ်းနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓမ္မသဘောအရ ကြည့်ရင် ရုပ်ဝတ္ထုတိုင်းဟာ အရောင်မဲ့ (Colorless) ဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်းအကျိုး တိုက်ဆိုင်မှသာ အရောင်အဖြစ် ထင်ဟပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

Caption: အရာဝတ္ထုများမှ အလင်းပြန်ခြင်း (Reflection) ကြောင့် စက္ခုဝိညာဉ်စိတ်၌ အရောင်အဆင်း (ဝဏ္ဏ) ထင်ဟပ်လာပုံ

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

Case-2309 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ တစ်ခါက ဒကာမကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပြီး သူပူဇော်ထားတဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို လာပြပါတယ်။ သူက မျက်နှာမကောင်းပါဘူး။ "ဦးဇင်း... တပည့်တော် ဓာတ်တော်တွေက အရင်တုန်းက ဖွေးဖွေးလှလှလေးတွေပါ၊ အခုတော့ အရောင်တွေ ညစ်ပြီး မည်းသွားတယ်၊ ညိုသွားတယ်၊ တပည့်တော် သီလမလုံလို့ ဓာတ်တော်တွေ စိတ်ဆိုးပြီး အရောင်ပြောင်းသွားတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဓာတ်တော်အတု ဖြစ်သွားတာလား" လို့ စိုးရိမ်တကြီး မေးပါတယ်။ သူက "အဖြူရောင်" (Whiteness) ကို "သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း" (Purity) လို့ ပညတ်ထားပြီး၊ အရောင်ပြောင်းတာကို အပြစ်တစ်ခုလို ထင်နေတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ Policy 9, Article 9.4 (Visual Classification Standards) အရ စိတ်ခံစားချက်နဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T130 (Color Grading & Morphology Log) ကို ယူပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

"ဒကာမကြီး... စိတ်မပူပါနဲ့။ ဓာတ်တော်တွေ အရောင်ပြောင်းတာဟာ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် (Natural Oxidation) တစ်ခုပါ။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဇီဝရုပ်ကြွင်း (Bio-mineral) ဖြစ်တဲ့အတွက် လေထဲက အောက်ဆီဂျင်နဲ့ ထိတွေ့ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အပူချိန် ပြောင်းလဲရင် အရောင်ရင့်သွားတတ်ပါတယ်" လို့ ပြောပြပါတယ်။

ဦးဇင်းက Munsell Color Chart (သိပ္ပံသုံး အရောင်တိုင်း ဇယား) ကို ထုတ်ပြပြီး တိုင်းတာပြပါတယ်။ "ကြည့်ပါ ဒကာမကြီး၊ မူလက 'Cream White' (နို့နှစ်ရောင်) ကနေ အခု 'Amber' (ပယင်းရောင်) ဘက်ကို ကူးပြောင်းသွားတာပါ။ ဒါဟာ 'Patina' လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝ သက်တမ်းရင့် အရောင်လွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ၊ ပျက်စီးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေမှာ ဒီလို အရောင်ပြောင်းတာက ပိုတောင် တန်ဖိုးရှိပါသေးတယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အလင်းရောင် အခြေအနေကိုလည်း စစ်ဆေးပြပါတယ်။ ဓာတ်တော်ကို မီးလုံးဝါ (Warm Light) အောက်မှာ ကြည့်ရင် တစ်မျိုး၊ မီးချောင်းဖြူ (Cool Light) အောက်မှာ ကြည့်ရင် တစ်မျိုး မြင်ရတတ်ပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Metamerism" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အလင်းအရင်းအမြစ် (Light Source) ပြောင်းရင် မြင်ရတဲ့ အရောင် ပြောင်းသွားတာပါ။ ဒကာမကြီး အိမ်မှာ မီးလုံး အရောင်ပြောင်းလိုက်လို့ ဓာတ်တော် အရောင်မတူသလို မြင်ရတာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ရှင်းပြတော့မှ သူလည်း သက်ပြင်းချနိုင်ပြီး "ဪ... ကိုယ့်စိတ်က ထင်နေတာကိုး" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ လူ့ဘဝ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

"အရောင်" (Vanna) အပေါ်မှာ စွဲလမ်းပြီး ဆုံးဖြတ်ချက် မှားနေကြတာ ဓာတ်တော်ကိစ္စ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ လူလူချင်း ဆက်ဆံရာမှာလည်း "အသားအရောင်" (Skin Color) ကို ကြည့်ပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံမှု (Racism/Colorism) တွေ ဖြစ်နေကြပါတယ်။ "ဖြူရင် လှတယ်၊ မည်းရင် ညံ့တယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေဟာ အဘိဓမ္မာသဘောအရ ကြည့်ရင် ဘယ်လောက် ရယ်စရာကောင်းသလဲ။ အရေပြားပေါ်က Melanin ဓာတ်နဲ့ အလင်းရောင် တုံ့ပြန်မှု (Reflectance) ကွာခြားတာလေးကို အကြောင်းပြုပြီး လူ့တန်ဖိုးကို ဆုံးဖြတ်နေကြတာကိုး။

ဘုရားရှင်က "အမ္ဗဋ္ဌသုတ်" မှာ ဗြိစ္ဆာနပုဏ္ဏားကြီးကို ဆုံးမဖူးပါတယ်။ "အမျိုးမြတ်တယ်၊ အဆင်းလှတယ် ဆိုတာ အဓိက မဟုတ်ဘူး။ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ရှိမှသာ စစ်မှန်တဲ့ မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တယ်" လို့ ဟောခဲ့ပါတယ်။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ တန်ဖိုးဟာ သူ့ရဲ့ အရောင် (Color) မှာ မရှိပါဘူး။ ထိုဓာတ်တော်ရှင်ရဲ့ ဂုဏ်ကျေးဇူး (Virtues) ပေါ်မှာပဲ ရှိပါတယ်။ ထို့အတူ လူတစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးဟာလည်း အသားအရောင်၊ ရုပ်ရည် (Appearance) ပေါ်မှာ မရှိဘဲ၊ စိတ်ထား (Mindset) ပေါ်မှာပဲ ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့...

၁။ အမြင်အာရုံ (Visual Perception) ကို အပြည့်အဝ မယုံပါနဲ့။ မျက်စိက မြင်တာဟာ အလင်းရောင်ရဲ့ လှည့်စားမှု (Optical Illusion) ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

၂။ အရာဝတ္ထုတွေကို အရောင်နဲ့ တန်ဖိုးမဖြတ်ဘဲ၊ အနှစ်သာရ (Essence) နဲ့ တန်ဖိုးဖြတ်တတ်အောင် လေ့ကျင့်ပါ။

၃။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို "သီလ" ဆိုတဲ့ ဆေးရောင်ခြယ်ပါ။ ရုပ်အဆင်း မလှပေမယ့် စိတ်အဆင်း လှရင် ဘုရားရှင်က "အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏ" (အလွန် နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရှိသူ) လို့ ချီးမွမ်းလေ့ ရှိပါတယ်။

ဒီနေ့ကစပြီး ဓာတ်တော်ကို ဖူးရင်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လူကို တွေ့ရင်ပဲဖြစ်ဖြစ် "ဒါဟာ အလင်းပြန်ခြင်း သက်သက်ပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ အတွင်းက ဓမ္မအနှစ်သာရကို မြင်အောင် ကြည့်ကြပါစို့။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဓာတ်တော်များ၏ အရောင် (ဝဏ္ဏ)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် [CL]: အပေါ်ယံ အဆင်းအရောင် (ဝဏ္ဏ) ၏ မမြဲသောသဘော၊ လှည့်စားတတ်သော သဘောကို သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မနည်းကျ သိမြင်ကြပြီး၊ သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို ထိုးထွင်းမြင်နိုင်သော "ဓမ္မမျက်စိ" (Dhamma-cakkhu) ကို ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 9, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/