Day 10 Jan 10 အနံ့ (ဂန္ဓ) နှင့် ဓာတုဗေဒ (The Nature of Smell: Olfactory Chemistry)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်။

"သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတည်းဟူသော မွှေးကြိုင်လှသည့် ဂုဏ်သတင်းဖြင့် လောကသုံးပါးလုံးကို ပျံ့နှံ့ကျော်ကြားတော်မူသော၊ ပန်းအနံ့တို့သည် လေသင့်ရာသို့သာ ပျံ့လွင့်နိုင်သော်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဓမ္မအနံ့သည် လေကိုဆန်၍ အရပ်မျက်နှာ အားလုံးသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်းရှိတော်မူသော... ထိုဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်ကို ဦးထိပ်ထားလျက်၊ ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ဘဝကို သီလအနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်အောင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ခရီးစဉ်မှာ အမြင်အာရုံ (Color) ပြီးတဲ့နောက်၊ ဒီနေ့မှာတော့ "အနံ့" (Smell/Gandha) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြရအောင်။ လူတွေဟာ အနံ့အသက်နဲ့ ပတ်သက်ရင် အလွန် ခံစားလွယ်ကြပါတယ်။ "နံတယ်၊ မွှေးတယ်" ဆိုပြီး စိတ်တွေ လှုပ်ရှားတတ်ကြတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ဖူးတဲ့အခါမှာလည်း "နတ်ပန်းနံ့ ရတယ်" ဆိုပြီး ယုံကြည်မှုတွေ ဖြစ်တတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာ (ဓာတုဗေဒ) အရ "အနံ့" ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ "အနံ့" ဆိုတာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ ခွဲခြားသိမြင်အောင် ကြိုးစားကြရအောင်။

ပိဋကတ်တော်မှာ "ဂန္ဓ" (အနံ့) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူသိအများဆုံး ပါဠိတော်ကတော့ ဓမ္မပဒ နဲ့ အင်္ဂုတ္တိုရ် နိကာယ်၊ ဂန္ဓသုတ်မှာ လာရှိပါတယ်။

"န ပုပ္ဖဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ၊ စန္ဒနံ တဂရံ မလ္လိကာ ဝါ။

သတဉ္စ ဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ၊ သဗ္ဗာ ဒိသာ သပ္ပုရိသော ပဝါယတိ။"

ဒီပါဠိဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို လေ့လာကြည့်ရအောင်။

"စန္ဒနံ" - စန္ဒကူးနှစ်သည် လည်းကောင်း၊ "တဂရံ" - တောင်ဇလပ်ပန်းသည် လည်းကောင်း၊ "မလ္လိကာ ဝါ" - စံပယ်ပန်းသည် လည်းကောင်း၊ "ပုပ္ဖဂန္ဓော" - ဤပန်းတို့၏ အနံ့သည်၊ "ပဋိဝါတံ" - လေကို ဆန်၍၊ "န ဧတိ" - မသွားနိုင်။

"သတဉ္စ ဂန္ဓော" - သူတော်ကောင်းတို့၏ (သီလ) အနံ့သည်ကား၊ "ပဋိဝါတမေတိ" - လေကို ဆန်၍ သွားနိုင်၏။ "သပ္ပုရိသော" - သူတော်ကောင်းသည်၊ "သဗ္ဗာ ဒိသာ" - အရပ်မျက်နှာ အပ်ခပ်သိမ်းတို့၌၊ "ပဝါယတိ" - (သီလအနံ့ကို) လှိုင်စေနိုင်၏။

ဒီတရားတော်က ဘာကို ပြသလဲဆိုတော့... ရုပ်ဝတ္ထုတွေရဲ့ အနံ့ (Physical Scent) ဟာ အကန့်အသတ် ရှိတယ်။ လေတိုက်ရာ ဘက်ကိုပဲ ပါသွားတယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနံ့ (Moral Scent) ကတော့ ရုပ်ဝတ္ထု စည်းမျဉ်းတွေကို ကျော်လွန်ပြီး နေရာတိုင်းကို ပျံ့နှံ့နိုင်တယ်ဆိုတာပါပဲ။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဓာတုဗေဒ၊ အထူးသဖြင့် Olfactory Science (အနံ့ခံအာရုံဆိုင်ရာ သိပ္ပံ) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ သိပ္ပံပညာအရ "အနံ့" ဆိုတာ Volatile Organic Compounds (VOCs) လို့ခေါ်တဲ့ ဓာတ်ငွေ့မော်လီကျူးလေးတွေ လေထဲမှာ ပျံ့လွင့်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - စံပယ်ပန်းက မွှေးတယ်ဆိုတာ စံပယ်ပန်းထဲက အဆီအိတ်လေးတွေကနေ မော်လီကျူးလေးတွေ (Esters) အငွေ့ပျံထွက်လာပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ နှာခေါင်းထဲက Olfactory Receptors (အနံ့ခံ အာရုံခံပစ္စည်းများ) နဲ့ လာထိတွေ့လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒါကို "Lock and Key Mechanism" (သော့နှင့် သော့ခလောက် သဘောတရား) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြပါတယ်။ မော်လီကျူး (သော့) က နှာခေါင်းထဲက လက်ခံကိရိယာ (သော့ခလောက်) နဲ့ ပုံစံတူမှသာ "အနံ့" ဆိုတဲ့ စိတ်အာရုံ ပေါ်လာတာပါ။

ဒါကြောင့် ရုပ်ဝတ္ထုအနံ့ဆိုတာ လေအလျင်၊ အပူချိန်၊ မော်လီကျူး အလေးချိန်တွေအပေါ်မှာ မူတည်နေပါတယ်။ လေမတိုက်ရင် အနံ့မရောက်ပါဘူး။ ဒါဟာ "အနိစ္စ" သဘောတရားပါပဲ။ မော်လီကျူး ကုန်သွားရင် အနံ့ ပျောက်သွားတာပါပဲ။

Caption: ရုပ်ဝတ္ထုအနံ့၏ ဓာတုဗေဒဖြစ်စဉ် (Lock & Key) နှင့် လေကိုဆန်၍ ပျံ့နှံ့သော သီလအနံ့၏ ထူးခြားမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

Case-2310 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ တစ်နေ့မှာ ပြတိုက်ကို လာတဲ့ ဧည့်သည်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ရုတ်တရက် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်သွားကြတယ်။ "ဟယ်... မွှေးလိုက်တာ၊ ဒါ နတ်ပန်းနံ့ပဲ၊ ဓာတ်တော်တွေက တန်ခိုးပြပြီး အနံ့မွှေး ထုတ်လွှတ်နေတာ" ဆိုပြီး ဝိုင်းအုံကြည့်ကြ၊ ရှိခိုးကြနဲ့ ဖြစ်ကုန်ပါတယ်။ တချို့ကလည်း "ဒါဟာ ဘုရားရှင် ကြွလာတဲ့ နိမိတ်ပဲ" လို့ ယုံကြည်ချက်တွေ လွန်ကဲကုန်ပါတယ်။

ဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး Policy 15 (Hygiene & Sanitation) အရ စနစ်တကျ စစ်ဆေးရပါတယ်။ အနံ့တစ်ခု ရတိုင်း တန်ခိုးလို့ ကောက်ချက်ချလိုက်ရင် "အယူသည်းမှု" (Superstition) ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T132 (Air Quality & Olfactory Log) ကို ကိုင်ပြီး အနံ့ရဲ့ ရင်းမြစ် (Source) ကို ရှာဖွေပါတယ်။

ပထမအဆင့် - ဓာတ်တော်ခန်းထဲမှာ ပန်းအစစ် ရှိမရှိ စစ်တယ်။ (မရှိပါဘူး၊ ဦးဇင်းတို့က ပန်းတုပဲ သုံးပါတယ်)။

ဒုတိယအဆင့် - လေအေးပေးစက် (Air-con) ပေါက်တွေကို စစ်တယ်။

တတိယအဆင့် - ဓာတုဗေဒနည်းအရ အနံ့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်တဲ့အခါ၊ ဒါဟာ "Ester" (အက်စတာ) အနံ့မျိုး ဖြစ်နေတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ တွေ့လိုက်ရတာက... ဧည့်သည်တစ်ယောက် ယူလာတဲ့ အိတ်ထဲက "ရေမွှေးဆွတ်ထားတဲ့ လက်ကိုင်ပဝါ" တစ်ခုကနေ အဲကွန်းလေကြောင်းနဲ့ ပါလာပြီး ဓာတ်တော်ကြုတ်နားမှာ လာဝဲနေတာ ဖြစ်နေပါတယ်။

ဒါ့အပြင် တစ်ခါတလေမှာ ကြမ်းတိုက်ဆေး (Cleaning Fluid) တွေရဲ့ အနံ့ကလည်း ဓာတ်ပြုပြီး ထူးခြားတဲ့ အနံ့မျိုး ထွက်တတ်ပါတယ်။

ဦးဇင်းက ဧည့်သည်တွေကို မေတ္တာနဲ့ ရှင်းပြရပါတယ်။ "ဒကာ ဒကာမတို့... အနံ့မွှေးတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါဟာ ရုပ်ဝတ္ထုတွေရဲ့ ဓာတုဗေဒ ပြောင်းလဲမှု (Chemical Reaction) ကြောင့် ဖြစ်တာပါ။ ဓာတ်တော်ရဲ့ တကယ့် ဂုဏ်သတင်း အနံ့ကတော့ ဒီလို နှာခေါင်းနဲ့ ရှူလို့ရတဲ့ အနံ့ မဟုတ်ပါဘူး။ နှလုံးသားနဲ့ ခံစားရတဲ့ သဒ္ဓါတရား အနံ့သာ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ပြောပြရပါတယ်။

ဒီလို ရှင်းပြလိုက်တော့ တချို့က စိတ်ပျက်သလို ဖြစ်သွားပေမယ့်၊ ပညာရှိတဲ့သူတွေကတော့ သဘောကျပါတယ်။ "ဩော်... ဟုတ်သားပဲ၊ ငါတို့က အပြင်အနံ့ကို လိုက်ရှာနေတာ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက သီလအနံ့ကို မေ့နေကြတာကိုး" ဆိုပြီး သတိရသွားကြပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိမယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... အဲဒါဆိုရင် ဘုရားကျောင်းကန်တွေမှာ အမွှေးတိုင် ထွန်းတာ၊ ပန်းကပ်တာတွေက အလကားပဲလား" လို့။

မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ အမွှေးနံ့သာ ပူဇော်ခြင်း (Gandha Puja) ဟာ ကုသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ အနံ့ကို "ယာဉ်" (Vehicle) တစ်ခုအနေနဲ့ပဲ သုံးရပါမယ်။ အမွှေးတိုင် ထွန်းလိုက်လို့ မွှေးသွားတဲ့အခါ... "ဤအနံ့သည် တစ်ခဏသာ ခံပြီး ပျောက်ကွယ်သွားသလို၊ ငါ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်လတ္တံ့" လို့ ဆင်ခြင်ရင် ဝိပဿနာ ကုသိုလ် ရပါတယ်။ အဲဒီလိုမဟုတ်ဘဲ "မွှေးလိုက်တာ၊ ကြိုက်လိုက်တာ" ဆိုပြီး တွယ်တာနေရင်တော့ "ဂန္ဓာရုံ" မှာ ငြိကပ်တဲ့ လောဘ (Ghanda-tanha) ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ Aromatherapy (အနံ့ဖြင့် ကုထုံး) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ Lavender အနံ့ရရင် စိတ်ငြိမ်တယ်၊ Lemon အနံ့ရရင် လန်းဆန်းတယ် ဆိုတာမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ မော်လီကျူးတွေက ဦးနှောက်ကို လှုံ့ဆော်ပေးတာပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာလည်း ဘုရားခန်းကို သန့်ရှင်းမွှေးကြိုင်အောင် ထားတာဟာ စိတ်ကြည်လင်ဖို့ (Mental Clarity) အထောက်အကူ ပြုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဓိက မှတ်သားရမှာက...

၁။ ရုပ်ဝတ္ထုအနံ့ (Physical Smell) သည် လေသင့်ရာသို့သာ သွားသည်။ မမြဲပါ။

၂။ ဓာတုဗေဒ မော်လီကျူးများကို တန်ခိုးပြာဋိဟာနှင့် မရောထွေးပါနှင့်။

၃။ အမြဲတမ်း မွှေးကြိုင်နေမည့် အရာကတော့ "သီလ" (Virtue) သာ ဖြစ်သည်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်ပြန်ရောက်ရင်... ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးပါ။ "ငါ့ဆီက ဘာအနံ့ ထွက်နေသလဲ"။ ရေမွှေးနံ့လား၊ ဒါမှမဟုတ် မေတ္တာနံ့၊ စေတနာနံ့၊ သည်းခံခြင်း အနံ့တွေ ထွက်နေသလား။ ရေမွှေးနံ့က ရေချိုးလိုက်ရင် ပျောက်သွားမယ်။ ဒါပေမယ့် သူတော်ကောင်းတို့ ပြုလုပ်ထားတဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အနံ့ကတော့ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး မွှေးကြိုင်နေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အနံ့ (ဂန္ဓ) နှင့် ဓာတုဗေဒ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် [CL]: ရုပ်ဝတ္ထုအနံ့တို့၏ ဓာတုဗေဒ သဘောတရားကို နားလည်ပြီး၊ အတုအယောင် အနံ့များကို မစွဲလမ်းဘဲ၊ လေကိုဆန်၍ ပျံ့နှံ့နိုင်သော သီလအနံ့၊ သမာဓိအနံ့၊ ပညာအနံ့တို့ဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကို မွှေးကြိုင်အောင် တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 10, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/