Day 6 Jan 6 တေဇောဓာတ် (မီး) နှင့် အပူချိန်ထိန်းသိမ်းခြင်း (The Element of Fire: Temperature & Preservation)

 "နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၁၅) ရက် (လပြည့်နေ့)၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၆) ရက်။

"ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတည်းဟူသော ကိလေသာမီး ၁၁ ပါးတို့ဖြင့် ပူလောင်နေသော လောကကြီးကို ဓမ္မမိုးရေ အေးဖြင့် ငြိမ်းအေးစေတော်မူသော၊ ဉာဏ်ပညာတည်းဟူသော မီးရှူးတန်ဆောင်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာအမှောင်ထုကို ခွင်းတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ကြီးမြတ်သော ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် လပြည့်နေ့ အခါသမယတွင် တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ကိလေသာအပူမီးများ ငြိမ်းအေး၍ နိဗ္ဗာန်၏ အေးမြခြင်းသုခကို ခံစားရရှိနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ပြာသိုလပြည့်နေ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်သလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် "သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ" ခရီးစဉ်ရဲ့ (၆) ရက်မြောက်နေ့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးထဲက တတိယမြောက်ဖြစ်တဲ့ "တေဇောဓာတ်" သို့မဟုတ် မီးဓာတ် အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "မီး" ဆိုတာနဲ့ လူတွေက မီးဖိုချောင်က မီး၊ မီးခြစ်က ထွက်တဲ့ မီးကိုပဲ ပြေးမြင်တတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် အဘိဓမ္မာသဘောအရ "တေဇော" ဆိုတာ အပူ (Heat) နှင့် အအေး (Cold) ဆိုတဲ့ "အပူချိန် စွမ်းအင်" (Thermal Energy) ကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်မှာ တေဇောဓာတ်ရဲ့ သဘောသဘာဝကို တိကျစွာ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ ပါဠိစာကြောင်းလေးကို အရင်ဆုံး နာယူမှတ်သားကြည့်ကြရအောင်။

"ဥဏှတ္တ လက္ခဏာ တေဇောဓာတု၊ ပရိပါစန ရသာ၊ မဒ္ဒဝါနုပ္ပဒါန ပစ္စုပဋ္ဌာနာ။"

ဒီပါဠိကို တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး သိပ္ပံနည်းကျ ဆင်ခြင်ကြည့်ပါမယ်။

၁။ ဥဏှတ္တ လက္ခဏာ = ပူခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။ (Characteristic of Heat). ဒီနေရာမှာ အဘိဓမ္မာဆရာတော်များက "သီတတေဇော" (အေးသောမီး) လည်း ရှိတယ်လို့ မိန့်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာအရ ပြောရရင် "အအေး" ဆိုတာ သီးခြားဓာတ် မဟုတ်ဘဲ၊ အပူချိန် လျော့နည်းနေတဲ့ အခြေအနေ (Absence of Heat Energy) သာ ဖြစ်လို့ သဘောတရားချင်း ကိုက်ညီနေပါတယ်။

၂။ ပရိပါစန ရသာ = ရုပ်တရားတို့ကို ရင့်ကျက်စေခြင်း၊ ဆွေးမြေ့စေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။ (Function of Maturing/Aging).

၃။ မဒ္ဒဝါနုပ္ပဒါန ပစ္စုပဋ္ဌာနာ = ရုပ်ဝတ္ထုတို့ကို ပျော့ပျောင်းစေခြင်းဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်လာခြင်း ရှိ၏။

ဒီအချက်တွေကို ခေတ်သစ် ရူပဗေဒပညာရပ် Thermodynamics (အပူစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်) နဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်လိုက်ရင် အလွန် အံ့သြဖို့ ကောင်းပါတယ်။ Thermodynamics မှာ ဒုတိယနိယာမ (Second Law) တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "Entropy" (အန်ထရိုပီ) သဘောတရားပါပဲ။ လောကမှာ ရှိတဲ့ အရာဝတ္ထုတိုင်းဟာ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ စနစ်တကျ ရှိနေမှုကနေ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်မှု (Disorder) ဆီကို ဦးတည်သွားနေပါတယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်သွားစေတဲ့ အဓိက တရားခံကတော့ "အပူစွမ်းအင်" (Heat Transfer) ပါပဲ။ အပူချိန်တစ်ခုက အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို "ရင့်ကျက်" စေတယ်၊ "အိုမင်း" စေတယ်၊ နောက်ဆုံး "ပျက်စီး" စေတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောခဲ့တဲ့ "ပရိပါစန ရသ" (ရင့်ကျက်စေခြင်း) ဆိုတာ သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ Entropy ကြောင့် အရာဝတ္ထုတွေ Decay (ဆွေးမြေ့) ဖြစ်သွားတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အတူတူပါပဲ။

Caption: တေဇောဓာတ်၏ ရင့်ကျက်စေမှု (Paripacana) နှင့် အပူစွမ်းအင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော Entropy သဘောတရား နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ Case-2306 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့ မိုးရာသီတုန်းက စေတနာရှင် ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ပြတိုက်ကို ရောက်လာပြီး လှူဒါန်းမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ချင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ သူက "ဦးဇင်း... ဓာတ်တော်တွေ ထားတဲ့ အခန်းက နည်းနည်း မှောင်နေတယ်။ တပည့်တော်က နိုင်ငံခြားက မှာထားတဲ့ အကောင်းစား High-Intensity Spotlight မီးလုံးကြီးတွေ လှူချင်တယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို မီးထိုးထားရင် ရွှေရောင်ဝင်းပြီး ဖူးလို့ အရမ်းကောင်းမှာ" လို့ စေတနာ ထက်သန်စွာ လျှောက်ထားပါတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "အလင်းရောင်" (Light) နဲ့ "ပူဇော်ခြင်း" ကို တွဲမြင်နေတာပါ။

ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ Policy 12 (Environmental Control), Article 12.2 (Temperature Standards) အရ ဓာတ်တော်ခန်းရဲ့ အပူချိန်ကို အမြဲတမ်း 20°C - 24°C ကြားမှာ ထိန်းထားရပါတယ်။ Spotlights ကြီးတွေ ထိုးလိုက်ရင် အလင်းရောင်နဲ့အတူ "အပူစွမ်းအင်" (Radiant Heat) ပါ ထွက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို စစ်ဆေးဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့က Template T115 (Temperature & Humidity Log) ကို အသုံးပြုပြီး စမ်းသပ်မှု လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

စမ်းသပ်မှုအရ မီးလုံးကြီးကို ဖွင့်လိုက်ပြီး ၁၅ မိနစ် အတွင်းမှာပဲ ဓာတ်တော်ကြုတ်ရဲ့ မျက်နှာပြင် အပူချိန်ဟာ 22°C ကနေ 28°C အထိ ထိုးတက်သွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အခြေအနေပါ။ အပူချိန် ရုတ်တရက် တက်လာရင် (Thermal Shock) ဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေ အက်ကွဲနိုင်သလို၊ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သဘာဝ အစိုဓာတ်လည်း ခန်းခြောက်ပြီး ကြွပ်ဆတ်သွားနိုင်ပါတယ်။

ဦးဇင်းက ဒကာကြီးကို T115 မှတ်တမ်းကို ပြပြီး ရှင်းပြရပါတယ်။

"ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ စေတနာကို နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် 'တေဇောဓာတ်' (အပူ) ဆိုတာ ရုပ်ကို ရင့်ကျက်စေ၊ ဆွေးမြေ့စေတဲ့ သဘော ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို မီးနဲ့ တိုက်ရိုက် ထိုးထားတာဟာ သူတို့ရဲ့ သက်တမ်းကို တိုစေသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် Entropy ကို မြန်ဆန်စေပြီး ဓာတ်တော်တွေကို မြန်မြန် ပျက်စီးအောင် လုပ်သလို ဖြစ်နေပါတယ်" လို့ ပြောပြပါတယ်။

ဒကာကြီးက ပထမတော့ "မီးပူဇော်တာပဲ ဘုရား၊ ကုသိုလ်ရတာပေါ့" လို့ တွေးနေသေးတယ်။ ဒါနဲ့ ဦးဇင်းက ဆက်ပြီး "မှန်ပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် စစ်မှန်တဲ့ ပူဇော်ခြင်းဆိုတာ ဓာတ်တော်တွေ ကြာရှည်တည်တံ့အောင် စောင့်ရှောက်ခြင်း (Preservation) ပါ။ အပူနဲ့ ဖျက်ဆီးတာ မဖြစ်သင့်ပါဘူး" လို့ ရှင်းပြမှ သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အပူမထွက်တဲ့ LED Cold Light တွေကို ပြောင်းလဲ လှူဒါန်းသွားခဲ့ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က တွေးမိကောင်း တွေးမိပါလိမ့်မယ်... "အပူဆိုတာ ဖျက်ဆီးတတ်တာ ချည်းပဲလား၊ ကောင်းကျိုး မရှိဘူးလား" လို့။

တေဇောဓာတ်မှာ ကောင်းကျိုးလည်း ရှိပါတယ်။ ဥပမာ - အစားအစာတွေ ကျက်သွားအောင် ချက်ပြုတ်တာ၊ အသီးအနှံတွေ မှည့်အောင် လုပ်တာဟာ တေဇောဓာတ်ရဲ့ "ပရိပါစန" (ရင့်ကျက်စေခြင်း) ကျေးဇူးပါပဲ။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း "ပါစကတေဇော" (အစာချေမီး) မရှိရင် အစာမကြေဘဲ သေဆုံးနိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးတာက "မျှတမှု" (Balance) ပါပဲ။

ခန္ဓာကိုယ်မှာ အပူချိန် ၉၈.၆°F ရှိရင် ကျန်းမာတယ်၊ ၁၀၄°F ကျော်သွားရင် အဖျားတက်ပြီး အန္တရာယ် ရှိသလို၊ စိတ်မှာလည်း "ဝီရိယ" ဆိုတဲ့ အားထုတ်မှုမီး ရှိရင် ကောင်းပေမယ့်၊ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ အပူမီး လောင်ကျွမ်းရင်တော့ ကိုယ်ရော စိတ်ပါ ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။

အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီးရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာခြင်း (Global Warming) ဆိုတာလည်း တေဇောဓာတ် လွန်ကဲလာလို့ ဖြစ်ရတာပါ။ လောကကြီးမှာ မျှတတဲ့ အပူချိန် ပျက်စီးသွားတဲ့အခါ ရေခဲတွေ အရည်ပျော်၊ မုန်တိုင်းတွေ တိုက်၊ ဂေဟစနစ်တွေ ပျက်စီးကုန်ကြပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်လောက မှာလည်း ထိုနည်းလည်းကောင်းပါပဲ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ "ကိလေသာမီး" (Fire of Defilements) တွေ လွန်ကဲလာတဲ့အခါ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးတွေ ပျောက်ဆုံးပြီး ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်လာကြရပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "သဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ အာဒိတ္တံ" (ချစ်သားတို့... အလုံးစုံသော အရာတို့သည် တောက်လောင်နေကုန်၏) လို့ "အာဒိတ္တပရိယာယသုတ်" မှာ ဟောကြားခဲ့တာ ဒါကို ရည်ရွယ်တာပါ။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့ သင်ခန်းစာ ယူရမှာကတော့...

၁။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Temperature Control) သည် ဓာတ်တော်များသာမက မိမိကျန်းမာရေးအတွက်ပါ အရေးကြီးကြောင်း နားလည်ရပါမယ်။

၂။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာတော့ ဒေါသအပူ၊ လောဘအပူတွေကို "မေတ္တာရေ"၊ "သတိတရား" တွေနဲ့ အချိန်မီ ငြှိမ်းသတ်နိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။

၃။ Thermodynamics မှာ Entropy ကြောင့် အရာရာ ပျက်စီးမသွားအောင် စွမ်းအင် ဖြည့်တင်းပေးရသလို၊ ဦးဇင်းတို့ သာသနာတော်ကြီး မပျက်စီးအောင်လည်း "သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ" ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်တွေနဲ့ အမြဲမပြတ် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်း (Maintain) နေကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'တေဇောဓာတ် (မီး) နှင့် အပူချိန်ထိန်းသိမ်းခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် [CL]: ကိလေသာမီး၊ ဒုက္ခမီးတို့၏ ပူလောင်ခြင်းသဘောကို သိမြင်ကြပြီး၊ အေးမြသော နိဗ္ဗာန်ဓါတ်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ မိမိတို့၏ ဘဝအပူချိန်ကို ဓမ္မဖြင့် မျှတစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 6, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/