Day 5 Jan 5 အာပေါဓာတ် (ရေ) နှင့် ဖွဲ့စည်းမှု (The Element of Water: Cohesion)

 

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၁၄) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၅) ရက်။

"ရေအလျဉ်ကဲ့သို့ အေးမြကြည်လင်သော မေတ္တာတော်ဖြင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ ကိလေသာအပူမီးကို ငြိမ်းအေးစေတော်မူသော၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ခြေတော်အစုံကို ဦးခိုက်လျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ မေတ္တာရေအေး တည်ကြည်ခြင်းနှင့် စည်းလုံးခြင်းတရားတို့ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"

---

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ ဇန်နဝါရီလ (၅) ရက်မြောက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေတုန်းက "ပထဝီဓာတ်" (မြေကြီးသဘော) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးထဲက ဒုတိယမြောက်ဖြစ်တဲ့ "အာပေါဓာတ်" သို့မဟုတ် ရေဓာတ်အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာနဲ့ သိပ္ပံပညာ ပေါင်းစပ်ပြီး လေ့လာကြရအောင်။

"ရေ" လို့ ပြောလိုက်ရင် ဒကာ ဒကာမတို့ မျက်စိထဲမှာ ဘာပြေးမြင်သလဲ။ သောက်ရေအိုးထဲက ရေလား၊ မြစ်ထဲက ရေလား။ အဘိဓမ္မာသဘောအရ "အာပေါ" ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့ မြင်နေရတဲ့ ရေကြည်ကြည်ကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အရာဝတ္ထုတွေကို မကွဲကွဲအောင် စုစည်းပေးထားတဲ့ "ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောတရား" (Binding Force/Cohesion) ကို အာပေါဓာတ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီအချက်ကို ပိဋကတ်တော် အဘိဓမ္မာကျမ်း၊ ရူပသင်္ဂဟပိုင်းမှာ ပါဠိလို အတိအကျ ဖွင့်ဆိုထားတာ ရှိပါတယ်။ ဒီပါဠိစာကြောင်းလေးကို သေချာ နာယူမှတ်သားကြည့်ကြပါ။

"အာဗန္ဓန လက္ခဏာ အာပေါဓာတ်၊ ဗြူဟန ရသာ၊ သင်္ဂဟ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ" တဲ့။

ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်ရအောင်။

၁။ အာဗန္ဓန လက္ခဏာ = ရုပ်မှုန် ရုပ်ခဲတို့ကို မကွဲမပြားအောင် ဖွဲ့စည်းခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။ (Binding Characteristic)။

၂။ ဗြူဟန ရသာ = ရုပ်တို့ကို ပွားများစေခြင်း၊ ကြီးထွားစေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏။ (Enhancing Function)။

၃။ သင်္ဂဟ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ = ရုပ်တို့ကို မပြိုကွဲအောင် ထောက်ပံ့ထားခြင်းဟူသော ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်လာခြင်း ရှိ၏။ (Cohesive Manifestation)။

ရှင်းအောင် ပြောရရင်... ဒကာကြီးတို့ အိမ်ဆောက်တဲ့အခါ အုတ်နီခဲတွေကို ဒီအတိုင်း စီထားရင် ပြိုကျမှာပေါ့။ ဘိလပ်မြေနဲ့ သဲကို ရေလေးထည့်ပြီး ဖျော်လိုက်တော့မှ "ကပ်" သွားပြီး ခိုင်မြဲတဲ့ နံရံကြီး ဖြစ်လာတာ မဟုတ်လား။ အဲဒီ "ကပ်ငြိစေတဲ့ သတ္တိ" ဟာ အာပေါဓာတ်ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမှာ အရိုးတွေ၊ အသားတွေ တစ်စုတစ်ဝေးတည်း တည်ရှိနေတာဟာ ဒီအာပေါဓာတ်က "ကော်" (Glue) သဖွယ် ကပ်ထားပေးလို့ပါ။ အာပေါဓာတ်သာ လျော့သွားရင် (ရေခန်းခြောက်သွားရင်) ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ဖုန်မှုန့်တွေအဖြစ် ပြိုကွဲသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

Shutterstock

ဒီပါဠိတော်လာ သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Fluid Dynamics (အရည်ဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး အံ့သြစရာ ကောင်းပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ "Cohesion" (ကိုဟီးရှင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ ရေမော်လီကျူး (H2O) တစ်ခုနဲ့ တစ်ခုဟာ "Hydrogen Bond" ဆိုတဲ့ လက်တံလေးတွေနဲ့ အချင်းချင်း ဆွဲငင်ထားကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေတစ်စက်ဟာ ပြန့်မသွားဘဲ လုံးဝန်းဝန်းလေး ဖြစ်နေတာပါ။ ဒီ "Cohesion" ဆိုတဲ့ အချင်းချင်း ဆွဲငင်ဖွဲ့စည်းမှုသာ မရှိရင် လောကကြီးမှာ ဘယ်အရာဝတ္ထုမှ အထည်ကိုယ်အဖြစ် တည်ရှိနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အမှုန်တွေအဖြစ် လွင့်စဉ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဘုရားရှင် ဟောခဲ့တဲ့ "အာဗန္ဓန" (ဖွဲ့စည်းခြင်း) ဆိုတာ ဒီ သိပ္ပံသဘောတရား Cohesion ကို အတိအကျ ညွှန်ပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Caption: အာပေါဓာတ်၏ ဖွဲ့စည်းခြင်းလက္ခဏာ (Cohesion) ကြောင့် ရုပ်ဝတ္ထုများ ပုံသဏ္ဍာန်မပျက် တည်ရှိနေပုံ

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

Case-2305 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ မိုးတွင်းကာလ တစ်ရက်မှာ ဒကာမကြီးတစ်စု ရောက်လာပြီး အလွန် စိတ်လှုပ်ရှားတဲ့ အမူအရာနဲ့ ပြောပါတယ်။ "ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော်တို့ အိမ်က ဓာတ်တော်တွေက အသက်ရှိတယ်ဘုရား၊ ဒီမနက် ကြည့်လိုက်တော့ ဓာတ်တော်တွေဆီကနေ ရေတွေ ထွက်နေတယ်၊ ချွေးထွက်သလိုမျိုး စိုရွှဲနေတာပဲ၊ ဒါဟာ တကယ့်ကို တန်ခိုးပြတာပါ" လို့ လာလျှောက်ပါတယ်။ သူတို့က "စိုစွတ်ခြင်း" (Wetness) ကို အာပေါဓာတ်ရဲ့ တန်ခိုးလို့ ထင်နေကြတာပါ။

ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ Policy 12 (Environmental Control) အရ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ အပူချိန်နဲ့ စိုထိုင်းဆ (Humidity) ကို အမြဲ စောင့်ကြည့်ရပါတယ်။ ဦးဇင်းက ချက်ချင်းပဲ Template T112 (Humidity & Temperature Log) ကို ယူပြီး သူတို့ရဲ့ နေအိမ် အခြေအနေကို မေးမြန်းရပါတယ်။

"ဒကာမကြီးတို့... ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို မနေ့ညက ဘယ်မှာ ထားသလဲ" လို့ မေးတော့၊ "Air-con အခန်းထဲမှာ အေးအေးလေး ထားပါတယ်ဘုရား၊ မနက်ကျမှ အပြင်ဘုရားစင်ကို ပင့်လိုက်တာပါ" လို့ ဖြေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အဖြေက ရှင်းသွားပါပြီ။ ဒါဟာ တန်ခိုးပြတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သိပ္ပံနည်းကျ "Condensation" (ငွေ့ရည်ဖွဲ့ခြင်း) ဖြစ်စဉ် ဖြစ်နေပါတယ်။ အေးစက်နေတဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ် (ဖန်/ကျောက်) ကို လေပူရှိတဲ့ အပြင်ကို ရုတ်တရက် ထုတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ လေထဲက ရေငွေ့တွေက ဓာတ်တော်မျက်နှာပြင်မှာ လာပြီး အရည်ဖွဲ့ (Condense) သွားတာပါ။

ဦးဇင်းက မေတ္တာနဲ့ ရှင်းပြရပါတယ်။ "ဒကာမကြီးတို့... ဒါဟာ အာပေါဓာတ် (ရေ) ရဲ့ သဘောသဘာဝပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဓာတ်တော်တွေအတွက် ကောင်းတဲ့ လက္ခဏာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလို ရေငွေ့ရိုက်ပါများရင် ဓာတ်တော်တွေမှာ မှို (Fungus) တက်နိုင်တယ်။ ဓာတ်တော်တွေ ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်" လို့ ပြောပြပြီး၊ T112 ဖောင်ထဲကအတိုင်း အပူချိန် ထိန်းညှိနည်း (Acclimatization) ကို သင်ပေးလိုက်ရပါတယ်။ ဓာတ်တော်ကို အခန်းအပူချိန်မှာ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲအောင် လုပ်ပေးရမယ် ဆိုတာကိုပေါ့။

ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ဒကာမကြီးတို့က "စိုစွတ်ခြင်း" (Wetness) ကိုပဲ အာပေါလို့ ထင်ပေမယ့်၊ တကယ့် ဓာတ်တော် ထိန်းသိမ်းရေးမှာ လိုအပ်တဲ့ အာပေါဓာတ်ကတော့ "ဖွဲ့စည်းခြင်း" (Cohesion) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အစိုဓာတ်လွန်ကဲရင် ဓာတ်တော် ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ အစိုဓာတ် နည်းလွန်းရင် (ခြောက်သွေ့လွန်းရင်) လည်း ဓာတ်တော်က ကြွပ်ဆတ်ပြီး ကွဲအက်တတ်ပါတယ်။ မျှတတဲ့ အာပေါဓာတ် (Balanced Moisture) ရှိမှသာ ဓာတ်တော်တွေက သက်တမ်းရှည်ရှည် တည်တံ့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခု ဒီဖြစ်စဉ်ကို လူ့ဘဝ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။

ပါဠိတော်မှာ "သင်္ဂဟ" ဆိုတဲ့ စကားလုံး ပါပါတယ်။ "သင်္ဂဟ" ဆိုတာ သိမ်းသွင်းခြင်း၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ စည်းလုံးခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ အာပေါဓာတ်က ရုပ်တွေကို စည်းလုံးစေသလို၊ ဦးဇင်းတို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း "မေတ္တာ" (Loving-kindness) နဲ့ "သံဂဟတရား" (Social Solidarity) ဆိုတဲ့ အာပေါဓာတ် ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

မိသားစုတစ်ခုမှာ၊ ရုံးဌာနတစ်ခုမှာ၊ နိုင်ငံတစ်ခုမှာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မေတ္တာရေဓာတ် ခန်းခြောက်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ သဲပွင့်တွေလို ဖရိုဖရဲ ကွဲပြားသွားပါလိမ့်မယ်။ "ငါ့အိမ်၊ ငါ့အသင်း၊ ငါ့လူမျိုး" ဆိုပြီး အစုလိုက် အဖွဲ့လိုက် ကွဲပြားပြီး ရန်ဖြစ်ကြတာဟာ "လူမှုရေး အာပေါဓာတ်" (Social Cohesion) ပျက်ပြားသွားလို့ပါပဲ။

ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က သံဃာတော်တွေကို "သြဒိဿက မေတ္တာ" (ရည်မှန်းထားသော မေတ္တာ) သာမက "အနောဒိဿက မေတ္တာ" (အတိုင်းအဆမရှိသော မေတ္တာ) ပါ ပွားများဖို့ ဟောကြားခဲ့တာပါ။ မေတ္တာဟာ ရေလိုပါပဲ။

၁။ ရေဟာ နေရာအနှံ့ စီးဆင်းနိုင်သလို၊ မေတ္တာဟာလည်း လူတန်းစားမရွေး စီးဆင်းနိုင်ရမယ်။

၂။ ရေဟာ ညစ်ပတ်တာတွေကို ဆေးကြောပေးသလို၊ မေတ္တာဟာလည်း ဒေါသအညစ်အကြေးတွေကို ဆေးကြောပေးနိုင်ရမယ်။

၃။ အဓိကအချက်ကတော့ - ရေဟာ အမှုန်တွေကို စုစည်းပေးသလို၊ မေတ္တာဟာလည်း ကွဲပြားနေတဲ့ စိတ်နှလုံးတွေကို တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ဖြစ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးနိုင်ရမယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာမယ်လို့ ဦးဇင်း ထင်ပါတယ်… "ဦးဇင်းဘုရား... ရေက စုစည်းပေးတယ်ဆိုပေမယ့်၊ ရေကြီးရင် ဖျက်ဆီးတတ်တယ် မဟုတ်လား" လို့။

မှန်ပါတယ် ဒကာကြီး။ အာပေါဓာတ် လွန်ကဲရင် "ယိုစီးခြင်း" (Paggharana) ဖြစ်ပြီး ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် "လောဘ" ဆိုတဲ့ တပ်မက်မှုရေ လွန်ကဲရင် သံသရာမှာ နစ်မွန်းတတ်ပါတယ်။ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ရေကတော့ အေးမြပြီး စုစည်းစေတဲ့ သတ္တိရှိပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ လိုချင်တာက လောဘရေ မဟုတ်ပါဘူး၊ မေတ္တာရေ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားနိဂုံး မချုပ်ခင်မှာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖို့ နည်းလမ်းလေး ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ကစပြီး သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်မှာ ရေသောက်တိုင်း၊ ရေချိုးတိုင်း ဒီပါဠိလေးကို နှလုံးသွင်းပါ။ "အာဗန္ဓန လက္ခဏာ အာပေါ" - "ရေသည် စုစည်းခြင်း သဘောရှိသကဲ့သို့၊ ငါသည်လည်း ငါ့မိသားစု၊ ငါ့ပတ်ဝန်းကျင်ကို မေတ္တာဖြင့် စုစည်းစေမည်။ ငါ့ရဲ့ စကား၊ ငါ့ရဲ့ အပြုအမူတွေဟာ သူတစ်ပါးကို ကွဲပြားစေတဲ့အရာ (Divisive) မဖြစ်စေဘဲ၊ စည်းလုံးစေတဲ့အရာ (Cohesive) သာ ဖြစ်စေရမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုကြပါ။

"ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အာပေါဓာတ် (ရေ) နှင့် ဖွဲ့စည်းမှု' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည်... အာပေါဓာတ်၏ ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောတရားကို သိမြင်ကြပြီး၊ မိမိတို့၏ ဘဝနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို မေတ္တာတရားဖြင့် ခိုင်မြဲစွာ ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 5, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/