"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၆) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၂) ရက်။
"ကွဲပြားနေသော လူမျိုးစုတို့ကို ဓမ္မတည်းဟူသော ကြိုးဖြင့် တစ်စည်းတစ်လုံးတည်း ဖြစ်အောင် စည်းလုံးပေးတော်မူသော၊ ငြင်းခုံမှု ပဋိပက္ခမီးတို့ကို မေတ္တာရေဖြင့် ငြိမ်းသတ်တော်မူသော၊ ညီညွတ်ခြင်း၏ ချမ်းသာကို ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ ကျရောက်သော ကရင်နှစ်သစ်ကူး နေ့ထူးနေ့မြတ် အခါသမယတွင် တရားနာယူကြမည့် တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကိုမောင်နှမများ၊ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်း အလျဉ်းမရှိဘဲ၊ ညီညွတ်မျှတသော စိတ်နှလုံးဖြင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူ့ဘောင်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၂) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဒီနေ့ဟာ ပြည်ထောင်စုဖွား တိုင်းရင်းသားညီအစ်ကိုတွေ ဖြစ်ကြတဲ့ ကရင်လူမျိုးတို့ရဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို မင်္ဂလာရှိတဲ့နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့အနေနဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ညီညွတ်ခြင်း" (Unity/Samagga) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် လူမှုမနုဿဗေဒ (Social Anthropology) ရှုထောင့်နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။
လူတွေဟာ "ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့အုပ်စု၊ ငါ့ဓလေ့" ဆိုပြီး စွဲလမ်းတတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို စွဲလမ်းမှုတွေ များလာတဲ့အခါ "ငါနဲ့မတူရင် ရန်သူ" ဆိုတဲ့ စိတ်တွေ ဝင်လာပြီး ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်တတ်ကြပါတယ်။ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်တုန်းကလည်း ကောလိယ နဲ့ သာကီဝင် မင်းသားတွေ ရေကိစ္စနဲ့ စစ်ခင်းလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဘုရားရှင်က ညီညွတ်ခြင်းရဲ့ တန်ဖိုးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဓမ္မပဒ၊ ဗုဒ္ဓဝဂ်၊ ဂါထာ ၁၉၄ မှာ လာရှိတဲ့ ပါဠိစာကြောင်းလေးကို နှလုံးသွင်း မှတ်သားကြည့်ကြပါ။
"သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ၊ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ။"
ဒီပါဠိဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကတော့...
"သံဃဿ" - အပေါင်းအသင်း အဖွဲ့အစည်း၏၊
"သာမဂ္ဂီ" - ညီညွတ်ခြင်းသည်၊ "သုခါ" - ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်၏။
"သမဂ္ဂါနံ" - ညီညွတ်ကြကုန်သော သူတို့၏၊ "တပေါ" - ကျင့်စဉ် (ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု) သည်၊ "သုခေါ" - ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်၏။
ဆိုလိုတာက တစ်ယောက်တည်း လုပ်လို့မရတဲ့ အလုပ်တွေကို စုပေါင်းပြီး ညီညီညွတ်ညွတ် လုပ်လိုက်ရင် အောင်မြင်မှု ချမ်းသာကို ရတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ "ညီညွတ်ခြင်း" ဆိုတာ အားလုံး ပုံစံတူ ဖြစ်နေရမယ်လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကွဲပြားမှုတွေ (Diversity) ရှိနေပေမယ့် ဘုံရည်မှန်းချက်တစ်ခု (Common Goal) အောက်မှာ စိတ်ဓာတ်တွေ ပေါင်းစည်းသွားတာကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Social Anthropology (လူမှုမနုဿဗေဒ) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ မနုဿဗေဒမှာ "Social Cohesion" (လူမှုရေး ပေါင်းစည်းမှု) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ မတူညီတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ ဓလေ့တွေ ရှိနေပေမယ့်၊ အဲဒီအုပ်စုတွေဟာ "Collective Consciousness" (စုပေါင်းအသိစိတ်) တစ်ခုအောက်မှာ ရှိနေမှသာ အဲဒီအဖွဲ့အစည်း တည်မြဲနိုင်ပါတယ် တဲ့။
ဥပမာ - ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုမှာ မျက်လုံး၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လက်၊ ခြေထောက် ဆိုပြီး မတူညီတဲ့ အင်္ဂါရပ်တွေ ရှိကြတယ်။ လက်က မျက်လုံးကို သွားပြီး "မင်းက ငါနဲ့မတူဘူး၊ ဒါကြောင့် မင်းကို ဖောက်ထုတ်ပစ်မယ်" လို့ မလုပ်ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အားလုံးက "အသက်ရှင်ရေး" ဆိုတဲ့ ဘုံရည်မှန်းချက် အောက်မှာ အလုပ်လုပ်နေကြလို့ပါ။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တွေ့ရှိထားတာက လူတွေဟာ "In-group" (မိမိအုပ်စု) နဲ့ "Out-group" (သူစိမ်းအုပ်စု) ဆိုပြီး ခွဲခြားတတ်တဲ့ သဘာဝ (Tribal Instinct) ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပညာဉာဏ် ဖွံ့ဖြိုးလာတဲ့အခါ အဲဒီ အုပ်စုစိတ်ကို ကျော်လွန်ပြီး "လူသားချင်း အတူတူပါလား" ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ ပေါင်းစည်းနိုင်စွမ်း ရှိလာကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "သာမဂ္ဂီ" ဓာတ်ပါပဲ။
Caption: လူမှုမနုဿဗေဒရှုထောင့်မှ ကွဲပြားမှုများ (Diversity) ကို ညီညွတ်မှု (Cohesion) အဖြစ် တည်ဆောက်ပုံ သရုပ်ဖော်
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
Case-2312 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကာလတုန်းက ကရင်တိုင်းရင်းသား ဒကာ ဒကာမ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ပြတိုက်ကို ရောက်လာကြပါတယ်။ သူတို့က ရိုးရာဝတ်စုံတွေ ဝတ်ဆင်ပြီး၊ "ဖားစည်" (Klo) တီးခတ်ပြီး ဓာတ်တော်တွေကို လာရောက် ပူဇော်ချင်တယ်လို့ တောင်းဆိုပါတယ်။
ဒီမှာ ပြဿနာလေး တစ်ခု တက်ပါတယ်။ အခြား ဘုရားဖူးအဖွဲ့တစ်ခုက "ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာနဲ့ မဆိုင်ဘူး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) ဓလေ့တွေ၊ ဖားစည်တီးရင် ဆူညံတယ်၊ တိတ်ဆိတ်တဲ့ ဓာတ်တော်ခန်းမှာ ဒါမျိုး ခွင့်မပြုသင့်ဘူး" ဆိုပြီး ကန့်ကွက်ကြပါတယ်။ နှစ်ဖက် အခြေအတင် ဖြစ်ပြီး "ငါ့လူမျိုး၊ မင်းလူမျိုး" ဆိုတဲ့ အစွဲတွေ ထွက်လာကြပါတယ်။
ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ဦးဇင်းတို့အနေနဲ့ Policy 5 (Social Harmony & Inclusivity), Article 5.1 (Respect for Cultural Diversity) ကို ကိုင်စွဲပြီး ဖြေရှင်းရပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်သည် လူမျိုးပေါင်းစုံ၊ ဘာသာပေါင်းစုံ၏ ယဉ်ကျေးမှုကို လေးစားရမည်၊ သို့သော် ဓမ္မနှင့် မဆန့်ကျင်စေရ" လို့ ပါရှိပါတယ်။
ဦးဇင်းက Template T222 (Cultural Event & Ritual Assessment Form) ကို ထုတ်ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးကို ခေါ်တွေ့ပါတယ်။
ပထမဆုံး၊ ဝေဖန်တဲ့အဖွဲ့ကို ရှင်းပြရတယ်... "ဒကာကြီးတို့... ဖားစည်ဆိုတာ ကရင်လူမျိုးတွေရဲ့ အမြတ်နိုးဆုံး အရာပါ၊ သူတို့ရဲ့ အမြတ်နိုးဆုံးနဲ့ ဘုရားကို ပူဇော်ချင်တာဟာ 'သဒ္ဓါတရား' ပါ။ ဒါကို ပိတ်ပင်လိုက်ရင် သူတို့ရဲ့ စေတနာကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်ပါမယ်။"
ဒုတိယ၊ ကရင်အဖွဲ့ကိုလည်း မေတ္တာရပ်ခံရတယ်... "ဒကာကြီးတို့... ဖားစည်တီးတာ ကောင်းပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ဓာတ်တော်ခန်းက ကျဉ်းတော့ အသံလုံအောင် (Acoustic Control) နည်းနည်း လျှော့တီးပေးပါ၊ ဒါမှမဟုတ် အပြင်ဘက် Hall မှာ တီးပြီးမှ ဝင်ခဲ့ပါ" လို့ ညှိနှိုင်းပေးပါတယ်။
ရလဒ်ကတော့... ကရင်အဖွဲ့ကလည်း ဝမ်းသာအားရ လက်ခံပြီး၊ အပြင်မှာ စည်တီး၊ အတွင်းမှာ ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် ဝင်ရောက် ပူဇော်ကြပါတယ်။ ဝေဖန်တဲ့အဖွဲ့ကလည်း ကရင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုကို နားလည်သွားပြီး နောက်ဆုံးမှာ အတူတကွ လက်တွဲ ပူဇော်ဖြစ်သွားကြပါတယ်။ "ကွဲပြားမှု" (Difference) ကနေ "ပဋိပက္ခ" (Conflict) မဖြစ်ဘဲ၊ "ညီညွတ်မှု" (Unity) ဖြစ်သွားစေတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သင်ခန်းစာယူစရာက... "ညီညွတ်ခြင်း" ဆိုတာ သူများ ကိုယ်နဲ့တူအောင် အတင်းလိုက်လုပ်ခိုင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတပါးရဲ့ မတူညီမှု (Uniqueness) ကို နားလည်လက်ခံပေးပြီး၊ ဘုံတူညီတဲ့ "မေတ္တာစိတ်" နဲ့ ချိတ်ဆက်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံမှာ "Ecosystem" (ဂေဟစနစ်) တစ်ခု သန်စွမ်းဖို့ဆိုရင် "Biodiversity" (ဇီဝမျိုးကွဲ စုံလင်မှု) လိုအပ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ တောအုပ်တစ်ခုမှာ သစ်ပင်တစ်မျိုးတည်း ရှိရင် ရောဂါကျလွယ်ပါတယ်။ အပင်စုံ၊ သတ္တဝါစုံ ရှိမှ အပြန်အလှန် အထောက်အကူပြုပြီး တည်တံ့တာပါ။
ဦးဇင်းတို့ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဦးဇင်းတို့ သာသနာတော်ကြီးလည်း ဒီလိုပါပဲ။ ကရင်၊ ဗမာ၊ ရှမ်း၊ မွန် စတဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေ အားလုံး စုံလင်မှ "ပြည်ထောင်စု" ဆိုတဲ့ အလှတရား ပေါ်လာတာပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာမှာလည်း ပုဏ္ဏား၊ မင်းမျိုး၊ ကုန်သည်၊ သူဆင်းရဲ အားလုံး ရဟန်းဝတ်ခွင့် ရပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ "ရဟန်းသား" ဆိုတဲ့ အမည်တစ်ခုတည်းအောက်မှာ ညီညွတ်သွားကြပါတယ်။ ပင်လယ်ထဲကို မြစ်ချောင်းတွေ အများကြီး စီးဝင်ပေမယ့်၊ ပင်လယ်ရောက်ရင် "ဆားအရသာ" တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်သွားသလိုပေါ့။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့မှာ သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်ပြန်ရောက်ရင်...
၁။ ကိုယ့်နဲ့ အယူအဆ မတူတဲ့သူ၊ လူမျိုး မတူတဲ့သူတွေကို "မတူတာ" (Differences) တွေ လိုက်ကြည့်ပြီး စိတ်ဝမ်းမကွဲပါနဲ့။
၂။ "တူတာ" (Similarities) တွေကို ရှာပါ။ အားလုံးဟာ ဒုက္ခက လွတ်ချင်ကြတဲ့၊ သုခကို လိုချင်ကြတဲ့ လူသားတွေချည်းပါပဲ။
၃။ "သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ" ဆိုတဲ့ ဘုရားစကားတော်အတိုင်း၊ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်ရပ်ရွာ ညီညွတ်ဖို့အတွက် ငါက ဘယ်လို 'ကော်' (Glue) အဖြစ် ဆောင်ရွက်နိုင်မလဲ ဆိုတာ စဉ်းစားပါ။
သူတစ်ပါးရဲ့ ရိုးရာဓလေ့ကို လေးစားခြင်းဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို မြှင့်တင်ရာ ရောက်ပါတယ်။ ညီညွတ်ခြင်းအင်အား (Power of Unity) သာ ရှိရင် ဘယ်လို အခက်အခဲ မုန်တိုင်းကိုမဆို ဦးဇင်းတို့ ကျော်လွှားနိုင်မှာ အသေအချာပါပဲ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ကရင်နှစ်သစ်ကူးနှင့် ညီညွတ်ခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ကွဲပြားမှုများအကြားမှ တူညီသော ဓမ္မအနှစ်သာရကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကြပြီး၊ ပြည်ထောင်စုဖွား တိုင်းရင်းသားအားလုံး ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာဖြင့် သာသနာတော်၏ အကျိုး၊ နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးကို ညီညွတ်စွာ သယ်ပိုးဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 12, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website:
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။
