"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
"အရိုးအဆစ်တို့၏ ကြား၌ တည်ရှိသော၊ ထင်းရှူးစေးကဲ့သို့ စေးပျစ်သော၊ အရိုးချင်း မထိခိုက်အောင် ချောမွေ့စေတတ်သော 'လသိကာ' မည်သည့် အစေး၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော စိတ်တို့ကို ဓမ္မဖြင့် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းအောင် (မုဒုတာ) ပြုပြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်နှလုံးကို ပျော့ပျောင်းညင်သာအောင် လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ၂၇ ခုမြောက် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ "အစေး" (လသိကာ) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။
သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။ တံခါးပတ္တာတစ်ခုဟာ ဆီမရှိရင် ဖွင့်လိုက်တိုင်း "ကျွီ... ကျွီ..." နဲ့ မြည်ပြီး ကြာရင် ကျိုးသွားတတ်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း အရိုးအဆစ်ပေါင်း (Joints) ၃၀၀ ကျော် ရှိပါတယ်။ လမ်းလျှောက်တိုင်း၊ လက်ကွေးတိုင်း ဒီအရိုးတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ပွတ်တိုက်နေကြတာပါ။ တကယ်လို့သာ ကြားထဲမှာ ဆီမရှိရင် အရိုးတွေ စားကုန်မှာပေါ့။ ကံကောင်းစွာနဲ့ပဲ သဘာဝတရားက "လသိကာ" လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝ စက်ဆီ (Bio-lubricant) ကို ထည့်ပေးထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ငါတို့ လှုပ်ရှားရတာ ချောမွေ့နေတာပါ။ ဒီနေ့တော့ ဒီ "အစေး" (လသိကာ) ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် အဆစ်အမြစ်ရောဂါဗေဒ (Rheumatology) နဲ့ ဇီဝကမ္မဗေဒ (Biomechanics) တို့နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီစေးကပ်ကပ် အရည်လေးကနေ ဝိပဿနာဉာဏ် ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။
ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ပါဠိတော်မှာ "အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ... လသိကာ" (ဤခန္ဓာကိုယ်၌ အစေးသည် ရှိ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။ အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်များက အစေး၏ သဘောကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ - သဏ္ဌာန (Shape): ထင်းရှူးစေး၊ သို့မဟုတ် ပီလောပီနံကော် ကဲ့သို့ စေးပျစ်သော ပုံသဏ္ဍာန်ရှိသည်။ ဝဏ္ဏ (Color): ထင်းရှူးစေးကဲ့သို့ ဖြူသော၊ သို့မဟုတ် အနည်းငယ် ဝါသော အဆင်းရှိသည်။ အာသယ (Origin): အရိုးအဆစ်ပေါင်း ၁၈၀ (ရှေးအယူအဆ) တို့၏ ကြား၌ တည်ရှိသည်။ အစေးနည်းပါးလျှင် အရိုးချင်း ပွတ်တိုက်မိ၍ ညည်းညူသံ၊ အရိုးမြည်သံတို့ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ ဆေးပညာ (Medicine) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "လသိကာ" ဆိုတာ "Synovial Fluid" (အဆစ်တွင်းအရည်) ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။ သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကြည့်ရအောင်။ ၁။ Composition (ပါဝင်ပစ္စည်း): ဒီအရည်ဟာ ကြက်ဥအကာလို စေးပျစ်ပါတယ်။ အဓိက ပါဝင်တာကတော့ Hyaluronic Acid နဲ့ Lubricin ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေက အလွန်ချောမွေ့စေပါတယ်။ ၂။ Shock Absorption (ဒဏ်ခံခြင်း): လမ်းလျှောက်လိုက်တဲ့အခါ ဒူးခေါင်းပေါ်ကို ကျရောက်လာတဲ့ ဖိအားကို ဒီအရည်က ကူညီ ထိန်းပေးတယ်။ ကားတစ်စီးရဲ့ Shock Absorber နဲ့ တူပါတယ်။ ၃။ Osteoarthritis (အဆစ်ရောင်ခြင်း): အသက်ကြီးလာရင် ဒီ "လသိကာ" တွေ ခန်းခြောက်လာတယ်။ အဲဒီအခါ အရိုးနု (Cartilage) တွေ ပွတ်တိုက်ပြီး၊ ဒူးနာတာ၊ ခါးနာတာတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ (အရိုးအဆစ်တွေက "ဆီလိုတယ်" လို့ အော်နေတဲ့ သဘောပါ)။
[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]
ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "အစေး" (လသိကာ) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။
နည်းလမ်း (၁) - အရည်ကြည်ကို ရှုမှတ်ခြင်း (Visualizing the Fluid): ၁။ ကိုယ့်ရဲ့ ဒူးခေါင်း၊ တံတောင်ဆစ်၊ လက်ချောင်းလေးတွေကို ကွေးလိုက် ဆန့်လိုက် လုပ်ကြည့်ပါ။ ၂။ ချောချောမွေ့မွေ့ ဖြစ်နေတာကို သတိပြုပြီး "ဒီအဆစ်ကြားထဲမှာ စေးပျစ်တဲ့ လသိကာတွေ ရှိနေလို့ပါလား" လို့ မြင်ယောင်ပါ။ ၃။ "ဒီအစေးတွေ ခန်းသွားရင် ငါ ဒုက္ခရောက်ပြီ။ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ စက်ပစ္စည်း တစ်ခုလိုပါလား" လို့ အနတ္တ သဘောကို ဆင်ခြင်ပါ။
နည်းလမ်း (၂) - စိတ်၏ နူးညံ့မှုကို ရှုမှတ်ခြင်း (Mental Flexibility): ၁။ အရိုးအဆစ်တွေ လှုပ်ရှားဖို့ အစေး (Lubricant) လိုသလို၊ လူမှုဆက်ဆံရေး ပြေပြစ်ဖို့ "မုဒုတာ" (နူးညံ့သိမ်မွေ့မှု) လိုပါတယ်။ ၂။ ကိုယ်က သူတစ်ပါးအပေါ် ခက်ထန်နေသလား၊ တင်းမာနေသလား ဆန်းစစ်ပါ။ "ခက်ထန်ခြင်းသည် အရိုးချင်း ပွတ်တိုက်သလို ဆင်းရဲ၏။ နူးညံ့ခြင်းသည် လသိကာကဲ့သို့ ချောမွေ့၏" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ၃။ စိတ်တင်းမာလာတိုင်း မေတ္တာအစေး ထည့်ပေးလိုက်ပါ။
ဒီ အစေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံလိုက်ရတဲ့ သက်ကြီးရွယ်အို ဒကာကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ ဖြစ်ရပ် (Case-2363) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းက ဂေါပကအဖွဲ့ဝင် လူကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူက အသက် (၇၅) နှစ်လောက် ရှိပြီ။ ဒူးတွေက နာတော့ လမ်းလျှောက်ရင် တုတ်ကောက်နဲ့။ မျက်နှာကလည်း အမြဲတမ်း တင်းမာနေတယ်။ သူက စည်းကမ်းကြီးတယ်၊ ဘယ်သူ့ကိုမှ အလျှော့မပေးဘူး။ "ငါပြောသလို ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ မာန (Mana) ရှိတယ်။ သူက ညည်းညူရင်း လျှောက်ပါတယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... ဒူးတွေက နာလိုက်တာ၊ လမ်းလျှောက်ရင် ဂွမ်းဂွမ်းမြည်နေတယ်။ ဆရာဝန်ကတော့ အရည်ခန်းတာ (Dry Joints) တဲ့။ ထိုးဆေးတွေ ထိုးလည်း ခဏပဲ။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ရှေးဟောင်း 'အဆစ်လိမ်းဆီ' တွေ၊ ဓာတ်ဆီတွေ ရှိရင် ပေးပါဦး။ လူငယ်တွေကလည်း စကားနားမထောင်တော့ စိတ်ဆင်းရဲရတယ်" တဲ့။
သူ့ရဲ့ ပြဿနာက ဒူးခေါင်း "အစေး" ခန်းတာ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်နှလုံး "အစေး" (မေတ္တာ/မုဒုတာ) ပါ ခန်းခြောက်နေတာပါ။ ရုပ်ရော စိတ်ပါ တင်းမာ (Rigid) နေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 12 (Elderly Care), Article 12.7 (Psychosomatic Health) အရ သူ့ကို မေတ္တာနဲ့ ကုစားပေးရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T220 (Flexibility of Body & Mind) ကို သုံးပြီး ဆွေးနွေးပါတယ်။
ဦးဇင်း - "ဘဘကြီး... ဒူးနာတာ စိတ်မကောင်းပါဘူး။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် အသက်ကြီးတော့ 'လသိကာ' ထုတ်လုပ်မှု နည်းသွားတာ သဘာဝပါ။ ဒါပေမယ့် ဘဘကြီး သတိထားမိလား... စိတ်တိုတဲ့ရက်တွေ၊ စိတ်တင်းမာတဲ့ရက်တွေမှာ ဒူးပိုနာတယ် မဟုတ်လား။" ဂေါပကကြီး - "ဟုတ်တယ်ဘုရား။ ကလေးတွေကို ဆူပြီးရင် ပိုကိုက်လာတယ်။" ဦးဇင်း - "မှန်ပါတယ်။ စိတ်တင်းမာမှု (Stress) က ကြွက်သားတွေကို တောင့်တင်းစေပြီး၊ အဆစ်တွေကို ပိုဖိမိစေပါတယ်။ ဘဘကြီးက စည်းကမ်းကြီးပေမယ့် 'မုဒုတာ' (နူးညံ့မှု) လိုနေတယ်။ ဒူးမှာ ဆီခန်းသလို၊ စိတ်မှာလည်း မေတ္တာဆီ ခန်းနေတာပါ။"
ဦးဇင်းက ဆက်ပြီး အကြံပြုပါတယ်။ "အဆစ်လိမ်းဆီ လိမ်းတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ထဲက မာနကို လျှော့ပြီး၊ လူငယ်တွေကို နားလည်ပေးတာ၊ ပြုံးပြတာ၊ ခွင့်လွှတ်တာတွေ လုပ်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ 'မေတ္တာအစေး' က ဘဘကြီးရဲ့ စိတ်ကို ချောမွေ့စေပြီး၊ ရုပ်ကိုပါ သက်သာစေပါလိမ့်မယ်။ ရေများများသောက်ပါ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပေါ့ပါးတာလေးတွေ လုပ်ပါ" လို့ ဟောပြလိုက်ပါတယ်။
ဂေါပကကြီး ငြိမ်သက်သွားတယ်။ "မှန်ပါ့ဘုရား... တပည့်တော်က သံချေးတက်နေတဲ့ တံခါးကြီး ဖြစ်နေတာကိုး" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။ နောက်ရက်တွေမှာ သူက လူငယ်တွေကို ပြုံးပြုံးရွှင်ရွှင် ဆက်ဆံလာတယ်။ ဒူးနာတာ လုံးဝ မပျောက်ပေမယ့်၊ သူ့မျက်နှာကတော့ ကြည်လင်ပြီး သွားလာရတာ ပိုသွက်လက်လာတာ တွေ့ရပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။ "အစေး" (လသိကာ) ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ စက်ယန္တရား လည်ပတ်ဖို့ မရှိမဖြစ်ပါ။ ထို့အတူပဲ... ဘဝခရီး လျှောက်လှမ်းရာမှာလည်း "မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒုတာ" ဆိုတဲ့ အစေးတွေ ရှိမှ အဆင်ပြေချောမွေ့မှာပါ။ ခန္ဓာကိုယ် အစေးခန်းရင် အရိုးနာမယ်။ စိတ်အစေးခန်းရင် ဘဝနာမယ်။ ဒါကြောင့် ရုပ်ရော စိတ်ပါ အစေးမခန်းအောင် ဂရုစိုက်ကြပါ။
ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။ ပထမအချက်အနေနဲ့ "ရေသောက်ပါ၊ လှုပ်ရှားပါ"။ လသိကာ ထွက်ဖို့ ရေလိုပါတယ်။ ပြီးတော့ အဆစ်တွေကို ပုံမှန် လှုပ်ရှားပေးမှ (Exercise) အရည်ထွက်ပါတယ်။ (Motion is Lotion). ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "ပြုံးပါ"။ မျက်နှာ ကြွက်သားတွေကို လျှော့ချပြီး ပြုံးလိုက်တာဟာ စိတ်ရဲ့ တင်းမာမှုကို လျှော့ချတဲ့ အကောင်းဆုံး အစေးပါပဲ။ တတိယအချက်ကတော့ "ညင်သာပါ"။ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ၊ စကားပြောတဲ့အခါ ကြမ်းတမ်းမှုကို ရှောင်ပြီး၊ ညင်သာပျော့ပျောင်းစွာ (Gentleness) ပြုမူပါ။
မိမိ၏ လက်ဆစ်၊ ခြေဆစ်များကို ကွေးဆန့်ကြည့်တိုင်း... အတွင်း၌ ချောမွေ့စေသော အစေးကို သတိပြုလျက်၊ စိတ်နှလုံးကိုပါ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းအောင် ပြုပြင်ကာ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်သို့ လှမ်းတက်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အစေး (လသိကာ) နှင့် ချောမွေ့ခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ခန္ဓာနှင့် စိတ်၏ တောင့်တင်းမှုများကို ဖယ်ရှားကာ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ဉာဏ်ပညာဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက The Office Of Siridantamahapalaka The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum. ORCID: 0009-0000-0697-4760 Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
