"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၁၅) ရက် (ကွယ်)၊ ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀) ရက်။
"အူမကြီး၏ အဆုံး၌ တည်ရှိသော၊ အစာဟောင်းတို့ စုဝေးရာဖြစ်သော၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် အနံ့အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံသော 'ကရီသံ' မည်သည့် အစာဟောင်း (မစင်) ၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ အညစ်အကြေးများကို စွန့်ထုတ်ရသကဲ့သို့ စိတ်အတွင်း၌ ကိန်းအောင်းနေသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနှင့် ကိလေသာ အညစ်အကြေးများကို အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ စွန့်ထုတ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မလိုအပ်သော အညစ်အကြေးများကို ရုပ်ရော စိတ်ပါ စွန့်လွှတ်သန့်စင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀) ရက်နေ့၊ တပို့တွဲလကွယ်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ၁၆ ခုမြောက် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ "အစာဟောင်း" (ကရီသံ) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။
သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။ လူတွေက "စားမယ်၊ သောက်မယ်" ဆိုရင် ပျော်ကြပေမယ့်၊ "စွန့်ထုတ်မယ်" ဆိုရင်တော့ ရွံရှာကြတယ်၊ လူမသိအောင် ဖုံးကွယ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အစားစားခြင်းက ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ၊ စွန့်ထုတ်ခြင်းကလည်း အဲဒီလောက် အရေးကြီးပါတယ်။ တကယ်လို့သာ စားပြီး ပြန်မထုတ်နိုင်ရင် (ဝမ်းချုပ်ရင်) ဘယ်လောက် ဒုက္ခရောက်သလဲ။ အဆိပ်အတောက်တွေ ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ပျံ့နှံ့ပြီး သေဆုံးနိုင်ပါတယ်။ မနေ့က "အစာသစ်" (အန်ဖတ်) ကို ပြောခဲ့တယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ အစာသစ်တွေ အူလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် ခရီးသွားပြီးနောက်၊ နောက်ဆုံး ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ အနည်အနှစ် "အစာဟောင်း" (Feces) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးပါမယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ နိဂုံးချုပ် (Final Product of Matter) ပါပဲ။ ဒီနေ့တော့ ဒီ "ကရီသံ" ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် ခန္ဓာဗေဒ (Anatomy) နဲ့ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စီမံခန့်ခွဲမှု (Waste Management) တို့နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီစက်ဆုပ်ဖွယ် အရာကနေ "စွန့်လွှတ်ခြင်း" (Nekkhamma) ဆိုတဲ့ ဉာဏ်ကို ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။
ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ပါဠိတော်မှာ "အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ... ကရီသံ" (ဤခန္ဓာကိုယ်၌ အစာဟောင်းသည် ရှိ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။ အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်များက အစာဟောင်းတည်နေရာကို အလွန်တိကျစွာ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ "ကရီသံ" (အစာဟောင်း) သည် - သဏ္ဌာန (Shape): ဝါးပိုးဝါးကျည်တောက်၌ ထည့်၍ ထိုးထားသော မြေနီခဲကဲ့သို့ (Like soft clay packed in a bamboo tube) အူမကြီး၏ အဆုံး၌ တည်ရှိသည်။ အာသယ (Origin): အူမကြီး၏ အဆုံး၊ စအိုဝနှင့် (၈) သစ်ခန့် အကွာ (Rectum) ၌ တည်ရှိသည်။ ဝဏ္ဏ (Color): စားသော အစာ၏ အရောင်အဆင်းအတိုင်း အများအားဖြင့် ညိုသော၊ ဝါသော အဆင်းရှိသည်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ အူလမ်းကြောင်းဆေးပညာ (Gastroenterology) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် အစာဟောင်းဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်က မလိုချင်တော့တဲ့ "Toxic Waste" (အဆိပ်အတောက် စွန့်ပစ်ပစ္စည်း) တွေ ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာကြည့်ရအောင်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။ ၁။ Rectum (အစာဟောင်းအိမ်): အူမကြီးရဲ့ အဆုံးပိုင်းမှာ Rectum ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီနေရာဟာ "ယာယီ ဂိုဒေါင်" ပါပဲ။ မစင်တွေ ပြည့်လာတဲ့အခါ အာရုံကြောတွေက ဦးနှောက်ကို "ပြည့်ပြီ၊ ထုတ်တော့" လို့ သတင်းပို့ပါတယ်။ ၂။ Anal Sphincters (စအိုဝ ကြွက်သားများ): စအိုဝမှာ ကြွက်သားကွင်း နှစ်ထပ် ရှိပါတယ်။
Internal Sphincter: သူ့အလိုလို အလုပ်လုပ်တယ်။ (မစင်ရောက်လာရင် ပွင့်ပေးချင်တယ်)။
External Sphincter: ဦးဇင်းတို့ စိတ်နဲ့ ထိန်းချုပ်လို့ ရတယ်။ (အိမ်သာမရောက်မချင်း မထွက်အောင် ထိန်းထားပေးတယ်)။ ၃။ Composition (ပါဝင်ပစ္စည်း): အစာဟောင်းထဲမှာ ၇၅% က ရေ ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်တာက အစာမျှင် (Fiber)၊ ဘက်တီးရီးယားအသေကောင်တွေ (Dead Bacteria)၊ ဆဲလ်အသေတွေနဲ့ သည်းခြေရည်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဘက်တီးရီးယားတွေကြောင့် အနံ့ဆိုး ထွက်တာပါ။
[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]
ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "အစာဟောင်း" (ကရီသံ) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။
နည်းလမ်း (၁) - စက်ဆုပ်ဖွယ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း (Asubha Meditation): ၁။ အိမ်သာတက်တဲ့အခါ နှာခေါင်းကို မပိတ်ပါနဲ့။ ထွက်လာတဲ့ အနံ့ကို ရှူရှိုက်ပြီး "ဒါ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ထွက်လာတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ ၂။ ပြီးခဲ့တဲ့ရက်က စားလိုက်တဲ့ မွှေးကြိုင်တဲ့ ကြက်သားဟင်း၊ ကိတ်မုန့်တွေဟာ အခုတော့ ဘယ်သူမှ မလိုချင်တဲ့ မစင် ဖြစ်သွားပါလား။ ၃။ "ကရီသံ၊ ကရီသံ" လို့ ရွတ်ဆိုရင်း၊ "လှပတယ် ဆိုတာ အပေါ်ယံပါလား၊ အတွင်းမှာ မစင်အိုးကြီးပါလား" လို့ ရာဂစိတ်ကို ချိုးနှိမ်ပါ။
နည်းလမ်း (၂) - စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ ချမ်းသာကို ရှုမှတ်ခြင်း (The Joy of Letting Go): ၁။ ဝမ်းသွားပြီးတဲ့အခါ ခံစားရတဲ့ "ပေါ့ပါးမှု" (Relief) ကို သတိပြုပါ။ ၂။ "မကောင်းတဲ့ အရာတွေကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ထုတ်လိုက်ရလို့ ချမ်းသာတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ ၃။ ထို့အတူ "ငါ့စိတ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ ဒေါသ၊ အာဃာတ၊ မကျေနပ်ချက်တွေဟာ စိတ်ရဲ့ 'ကရီသံ' (Mental Waste) တွေပါလား။ ဒါတွေကို စွန့်ထုတ်လိုက်ရင် ငါ့စိတ် ဘယ်လောက် ပေါ့ပါးသွားမလဲ" လို့ နှိုင်းယှဉ် စဉ်းစားပါ။
ဒီ အစာဟောင်းနဲ့ စွန့်လွှတ်ခြင်း သဘောတရားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံလိုက်ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2351) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ လလောက်က ပြတိုက်ကို အသက် (၆၀) အရွယ် သူဌေးမကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူ့မျက်နှာက အမြဲတမ်း တင်းမာခက်ထန်နေတယ်။ သူက Chronic Constipation (နာတာရှည် ဝမ်းချုပ်ရောဂါ) ခံစားနေရသူပါ။ ဆေးတွေ ဘယ်လောက်သောက်သောက် မထူးခြားဘူး။ သူက စိတ်တိုတိုနဲ့ လျှောက်ပါတယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော် ဝမ်းမသွားတာ ၅ ရက် ရှိပြီ။ ဗိုက်ထဲမှာ ကျောက်ခဲတွေ ထည့်ထားသလို လေးလံနေတယ်။ ဆရာဝန်တွေလည်း ဘာမှ မတတ်နိုင်ဘူး။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ဝမ်းမှန်စေတဲ့ 'ဝိဇ္ဇာဆေး'၊ 'ဓာတ်ဆေး' များ ရှိမလား။ ငွေ ဘယ်လောက်ကုန်ကုန် ဝယ်ပါ့မယ်" တဲ့။
သူ့ရဲ့ ပြဿနာက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဝမ်းချုပ်တာတင် မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ "ချုပ်တည်းမှု" (Holding on) လည်း ရှိနေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 25 (Holistic Health), Article 25.3 (Mind-Body Connection) အရ သူ့ကို ကူညီဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T170 (The Art of Letting Go) ကို သုံးပြီး မေတ္တာနဲ့ ဆွေးနွေးပါတယ်။
ဦးဇင်း - "ဒကာမကြီး... ဝမ်းချုပ်တာ ပင်ပန်းလိုက်တာနော်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် အစာဟောင်းအိမ် (Rectum) နဲ့ ဦးနှောက်က ဆက်သွယ်နေပါတယ်။ ဒကာမကြီး စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုခုကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆုပ်ကိုင်ထားရင်၊ စအိုဝကြွက်သား (Sphincters) တွေကလည်း လိုက်ပြီး တင်းကျပ်နေတတ်ပါတယ်။" ဒကာမကြီး - "တပည့်တော် ဘာကို ဆုပ်ကိုင်ထားလို့လဲ ဘုရား။" ဦးဇင်း - "ဒကာမကြီး... ခွင့်လွှတ်ဖို့ ဝန်လေးနေတဲ့သူ ရှိလား။ မကျေနပ်တာတွေ သိမ်းထားတာ ရှိလား။"
သူဌေးမကြီး ခဏ ငြိမ်သွားတယ်။ ပြီးမှ မျက်ရည်ဝဲပြီး ပြောတယ်။ "ရှိပါတယ် ဘုရား။ တပည့်တော် သမီးနဲ့ စကားမပြောတာ ၁၀ နှစ် ရှိပြီ။ သူက တပည့်တော် သဘောမတူတဲ့သူနဲ့ ယူသွားလို့ အမွေဖြတ်ထားတာ။ အဲဒီ ဒေါသက ရင်ထဲမှာ အမြဲ ရှိနေတယ်။" ဦးဇင်း - "တွေ့လား ဒကာမကြီး။ ဒေါသဆိုတာ စိတ်ရဲ့ 'ကရီသံ' (အညစ်အကြေး) ပါပဲ။ အဲဒီ အညစ်အကြေးကို ၁၀ နှစ်လုံးလုံး မစွန့်ထုတ်ဘဲ သိမ်းထားတော့၊ ရုပ်ခန္ဓာကလည်း အစာဟောင်းကို မစွန့်ထုတ်ဘဲ သိမ်းထားတာ မဆန်းပါဘူး။"
ဦးဇင်းက ဆက်ပြီး အကြံပြုပါတယ်။ "ဒီနေ့ကစပြီး သမီးကို ခွင့်လွှတ်လိုက်ပါ။ ဖုန်းဆက်လိုက်ပါ။ 'ငါ့စိတ်ထဲက အမုန်းတရားတွေကို စွန့်ထုတ်လိုက်ပြီ' လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ စိတ်က လွှတ်လိုက်ရင်၊ ရုပ်ကလည်း လိုက်လွှတ်ပါလိမ့်မယ်။ ဆေးမလိုပါဘူး၊ 'ခွင့်လွှတ်ခြင်း' က အကောင်းဆုံး ဝမ်းနှုတ်ဆေးပါ" လို့ ဟောပြလိုက်ပါတယ်။
သူဌေးမကြီးက အဲဒီနေရာမှာတင် ငိုကြွေးပြီး သူ့မာနတွေကို လျှော့ချလိုက်တယ်။ ချက်ချင်းပဲ သမီးဖြစ်သူဆီ ဖုန်းဆက်ပြီး ခေါ်ပြောတယ်။ အံ့သြစရာ ကောင်းတာက... နောက်ရက်မနက်မှာ သူ ဝမ်းသွားပါတယ်တဲ့။ "ဦးဇင်း... ဝမ်းရော၊ စိတ်ရော ရှင်းသွားပါပြီ" ဆိုပြီး ဝမ်းသာအားရ ဖုန်းဆက်လာပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။ "အစာဟောင်း" (ကရီသံ) ဆိုတာ စွန့်ထုတ်ရမယ့် အရာပါ။ သိမ်းထားရင် အဆိပ်ဖြစ်မယ်။ ထို့အတူပဲ... အတိတ်က မကျေနပ်ချက်တွေ၊ ဒေါသတွေ၊ နောင်တတွေ ဆိုတာ စိတ်ရဲ့ အစာဟောင်းတွေပါပဲ။ ဒါတွေကို "ငါ့ဟာ" ဆိုပြီး သိမ်းမထားပါနဲ့။ နေ့စဉ် စွန့်ထုတ် (Let go) ပါ။ ဒါမှ စိတ်ရော ကိုယ်ပါ ကျန်းမာပြီး နိဗ္ဗာန်ခရီး ပေါက်ရောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။ ပထမအချက်အနေနဲ့ "ပုံမှန် စွန့်ထုတ်ပါ"။ ဝမ်းသွားခြင်းကို ရွံစရာလို့ မမြင်ဘဲ၊ ကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လုပ်ငန်းစဉ်လို့ မြင်ပါ။ (Stay Hydrated). ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "စားတိုင်း သတိရပါ"။ ဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ အစာစားစား၊ နောက်ဆုံးတော့ ဒီအိမ်သာခွက်ထဲပဲ ရောက်မှာပါလားလို့ ဆင်ခြင်ပြီး၊ အစာမက်တဲ့စိတ်ကို လျှော့ပါ။ တတိယအချက်ကတော့ "စိတ်အညစ်အကြေးကို ရှင်းပါ"။ ညအိပ်ရာဝင်တိုင်း "ဒီနေ့ ငါ့စိတ်ထဲမှာ ဘာအမှိုက်တွေ ကျန်ခဲ့လဲ" လို့ စစ်ဆေးပါ။ မကျေနပ်မှုတွေကို အိပ်ရာပေါ် မတင်ပါနဲ့။ ခေါင်းအုံးပေါ် ခေါင်းမချခင် အားလုံးကို "Forgive & Forget" လုပ်ပြီး စွန့်ထုတ်လိုက်ပါ။
မိမိ၏ ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းကို စမ်းသပ်ကြည့်တိုင်း... အတွင်း၌ ရှိသော အစာဟောင်းများကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်ကာ၊ ရုပ်အညစ်အကြေး၊ စိတ်အညစ်အကြေးတို့ကို နေ့စဉ် စွန့်ထုတ်သန့်စင်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အစာဟောင်း (ကရီသံ) နှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ ချမ်းသာကို နားလည်ကာ၊ ကိလေသာ အညစ်အကြေးများကို အကြွင်းမဲ့ စွန့်ပစ်၍ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက The Office Of Siridantamahapalaka The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum. နေ့စွဲ - Feb 20, 2023 ORCID: 0009-0000-0697-4760 Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
