Day 21 Jan 21 အစိုးမရခြင်းသဘော (အနတ္တ) - (The Nature of Non-Self: Chaos Theory)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၁၅) ရက် (လကွယ်နေ့)၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၁) ရက်။
"အတ္တဟူသော အစိုးရသူ၊ ဖန်ဆင်းရှင်၊ ပိုင်စိုးသူမရှိဘဲ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု သက်သက်မျှသာ ဖြစ်သော ဤလောက၏ သိမ်မွေ့နက်နဲသော အနတ္တသဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ 'ငါ' ဟူသော စွဲလမ်းမှုကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိဘဝကို မိမိစိတ်တိုင်းကျ ချယ်လှယ်ချင်သော အတ္တမာနများကို လျှော့ချပြီး၊ သဘာဝတရား၏ အလိုကို နားလည်လက်ခံနိုင်သော ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိနိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၁) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ လက္ခဏာရေးသုံးပါး ခရီးစဉ်မှာ "အနိစ္စ" (မမြဲခြင်း)၊ "ဒုက္ခ" (ဆင်းရဲခြင်း) ပြီးတဲ့နောက်၊ ဒီနေ့မှာတော့ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ အခက်ခဲဆုံးနဲ့ အနက်ရှိုင်းဆုံး တရားဖြစ်တဲ့ "အနတ္တ" (အစိုးမရခြင်း/အတ္တမဟုတ်ခြင်း) သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Chaos Theory (ကေးယော့စ် သီအိုရီ) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ရှင်းလင်းသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လူတွေက ထင်ကြတယ်... "ငါ့ဘဝကို ငါပိုင်တယ်၊ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါခိုင်းလို့ရတယ်" လို့။ တကယ်ရော ဟုတ်ရဲ့လား။ အခုချက်ချင်း "ငါ မအိုချင်ဘူး" လို့ တားကြည့်ပါ၊ ရမလား။ "ငါ့ဆံပင်တွေ မဖြူနဲ့" လို့ အမိန့်ပေးကြည့်ပါ၊ ရမလား။ မရပါဘူး။ ဘုရားရှင်က အနတ္တလက္ခဏသုတ် မှာ ရှင်းရှင်းလေး မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ပါတယ်။
"ရူပဉ္စ ဟိဒံ ဘိက္ခဝေ အတ္တာ အဘဝိဿ၊ နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကတော့...
"ဘိက္ခဝေ" - ချစ်သားရဟန်းတို့၊
"ရူပဉ္စ ဟိဒံ" - ဤရုပ်တရားသည်၊ "အတ္တာ အဘဝိဿ" - အကယ်၍ ကိုယ်ပိုင်အစိုးရသော အတ္တ ဖြစ်ခဲ့ငြားအံ့၊
"နယိဒံ ရူပံ" - ဤရုပ်သည်၊ "အာဗာဓာယ" - နာကျင်ခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းငှာ၊ "န သံဝတ္တေယျ" - မဖြစ်ရာ။ (ငါပိုင်တာ မှန်ရင် ငါမကြိုက်တဲ့ ရောဂါတွေ မဖြစ်ရဘူးပေါ့)။
"လဗ္ဘေထ စ ရူပေ" - ရုပ်၌လည်း ဤသို့ အလိုရှိရာ ရနိုင်ရာ၏၊
"ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု" - ငါ့ရုပ်သည် ဤသို့ (လှပကျန်းမာခြင်း) ဖြစ်စေ၊
"ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသိ" - ငါ့ရုပ်သည် ဤသို့ (ရုပ်ဆိုးရောဂါရခြင်း) မဖြစ်စေနှင့် ဟု (အမိန့်ပေးလို့ ရရမည်)။
ဒါပေမယ့် လက်တွေ့မှာတော့ ရုပ်က သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး အိုတယ်၊ နာတယ်၊ သေတယ်။ ဦးဇင်းတို့က "ငါ" လို့ ထင်နေပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ သဘာဝတရားတွေရဲ့ စီမံမှုကို ခံနေရတဲ့ "သဘောတရားအစုအဝေး" မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Chaos Theory (ဖရိုဖရဲသီအိုရီ) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး သဘောပေါက်လွယ်ပါတယ်။ Chaos Theory ဆိုတာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စနစ်တွေ (Complex Systems) မှာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းလို့မရတဲ့ အခြေအနေတွေကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ပါ။ ဒီမှာ နာမည်ကြီးတဲ့ စကားလုံး တစ်ခုရှိတယ်... "The Butterfly Effect" (လိပ်ပြာတောင်ပံခတ်ခြင်း အကျိုးသက်ရောက်မှု) တဲ့။
တောင်အမေရိကတိုက်က လိပ်ပြာလေးတစ်ကောင် တောင်ပံခတ်လိုက်တဲ့ လေလှိုင်းလေးဟာ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲပြီး နောက်ဆုံးမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ မုန်တိုင်းကြီး တစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သီအိုရီပါ။ ဆိုလိုတာက... လောကကြီးမှာ ဖြစ်ပျက်နေသမျှ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းအကျိုး (Cause and Effect) တွေ ရှုပ်ထွေးပွေလီစွာ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဘယ်အရာကိုမှ "ငါ ထိန်းချုပ်လို့ ရတယ်" (Linear Control) လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။
ရာသီဥတုကို ကြည့်ပါ၊ စတော့ဈေးကွက်ကို ကြည့်ပါ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကြည့်ပါ။ အကြောင်းတရား တစ်ခုလေး ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ ရလဒ်တွေက မျှော်လင့်မထားတဲ့ ဘက်ကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ "အစိုးမရခြင်း" (Unpredictability/Uncontrollability) ဆိုတဲ့ အနတ္တသဘောကို သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
Caption: ထိန်းချုပ်၍မရသော ရှုပ်ထွေးသည့် အကြောင်းအကျိုး စနစ် (Chaos System) နှင့် အတ္တအစွဲ၏ အရာမရောက်ပုံ နှိုင်းယှဉ်ချက်
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။
Case-2321 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ ပြတိုက်ဖွင့်ပွဲ နှစ်ပတ်လည် အခမ်းအနား ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေချိန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခမ်းအနား စပွန်ဆာပေးတဲ့ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က အလွန် စည်းကမ်းကြီးပြီး "Perfectionist" (စုံလင်ပြည့်စုံမှုကို လိုလားသူ) ဖြစ်ပါတယ်။ သူက အရာရာကို သူ့စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်ရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတယ်။ "မနက် ၉:၀၀ တိတိမှာ ဖဲကြိုးဖြတ်မယ်၊ ၉:၀၅ မှာ နေရောင်က ဓာတ်တော်ပေါ် တည့်တည့်ကျရမယ်၊ မိုက်ကရိုဖုန်း အသံက ကြည်နေရမယ်" စသဖြင့် Minute by minute (မိနစ်မလပ်) ဇယားဆွဲပြီး ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ငါစီစဉ်ရင် အကုန်ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တမာန ရှိနေပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အခမ်းအနားနေ့ ရောက်တဲ့အခါ "Chaos Theory" က အလုပ်လုပ်ပါတော့တယ်။
၁။ မနက်ခင်းမှာ မမျှော်လင့်ဘဲ မိုးဖွဲဖွဲ ကျလာလို့ နေရောင်မလာတော့ဘူး။ (ဥတု အနတ္တ)
၂။ အခမ်းအနား စခါနီးလေးမှာ ရပ်ကွက်ထဲက ထရန်စဖော်မာ ပေါက်ပြီး မီးပျက်သွားတယ်။ (စက်ပစ္စည်း အနတ္တ)
၃။ မီးစက်မောင်းမယ့် ဝန်ထမ်းက ဗိုက်နာပြီး အိမ်သာတက်နေလို့ ၅ မိနစ် နောက်ကျသွားတယ်။ (ခန္ဓာ အနတ္တ)
ရလဒ်ကတော့ ဒကာကြီး မျှော်လင့်ထားတဲ့ "Perfect Event" ပျက်စီးပြီး၊ အစီအစဉ်တွေ လွဲချော်ကုန်ပါတယ်။ ဒကာကြီးက ဒေါသတွေထွက်၊ ဝန်ထမ်းတွေကို အော်ဟစ်ပြီး "ဘာလို့ ငါ့အလိုအတိုင်း မဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး အကြီးအကျယ် ဆင်းရဲ (Dukkha) ရောက်ပါတော့တယ်။
ဒီအခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းဖို့ ဦးဇင်းက Policy 1, Article 1.4 (Acceptance of Uncontrollability) ကို ကိုင်စွဲပြီး ဝင်ရောက် ဖြန်ဖြေရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T165 (Incident & Chaos Log) ကို ထုတ်ပြီး ဒကာကြီးကို အေးဆေးစွာ ရှင်းပြပါတယ်။
"ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ စေတနာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လောကကြီးမှာ ဦးဇင်းတို့ ထိန်းချုပ်လို့ရတဲ့အရာ (Controllable factors) နဲ့ မရတဲ့အရာ (Uncontrollable factors) ဆိုပြီး နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ မီးပျက်တာ၊ မိုးရွာတာ၊ ဝန်ထမ်းဗိုက်နာတာတွေဟာ ဒကာကြီးရဲ့ အာဏာစက် အောက်မှာ မရှိပါဘူး။ ဒါဟာ 'အနတ္တ' ပါပဲ။ အနတ္တကို အတ္တနဲ့ သွားတိုက်ရင် ဒကာကြီးပဲ ပင်ပန်းပါလိမ့်မယ်" လို့ ဟောပြပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး "Chaos (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု) ဆိုတာ ပျက်စီးခြင်း သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေအနေသစ် တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးတာပါ။ အခု မီးပျက်သွားတော့ ဖယောင်းတိုင်လေးတွေ ထွန်းပြီး ပူဇော်လိုက်ရတာ ပိုပြီးတောင် ကြည်ညိုစရာ ကောင်းမသွားဘူးလား" လို့ အကောင်းဘက်က ရှုမြင်တတ်အောင် (Reframing) လမ်းပြပေးလိုက်ပါတယ်။
အဲဒီတော့မှ ဒကာကြီးလည်း သက်ပြင်းချနိုင်ပြီး "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော်က နေမင်းကြီးကိုတောင် အမိန့်ပေးချင်နေမိတာကိုး" ဆိုပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အတ္တကို လျှော့ချလိုက်နိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။
ဦးဇင်းတို့ ဘာကြောင့် စိတ်ဖိစီး (Stress) ကြတာလဲ။ အဖြေကတော့ "အစိုးမရတာကို အစိုးရချင်နေလို့" ပါပဲ။
မိဘတွေက သားသမီးကို ကိုယ့်စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်စေချင်တယ်။ (မရပါဘူး၊ သားသမီးမှာ သူ့ကံနဲ့သူ ရှိပါတယ်)။
ခင်ပွန်းသည်က ဇနီးသည်ကို၊ ဇနီးသည်က ခင်ပွန်းသည်ကို ကိုယ့်အလိုကျ ဖြစ်စေချင်တယ်။
လုပ်ငန်းခွင်မှာ အရာရာကို Plan အတိုင်း ဖြစ်စေချင်တယ်။
Chaos Theory အရ Plan A ဆွဲထားပေမယ့်၊ Butterfly Effect ကြောင့် Plan B, Plan C ကို ပြောင်းရတတ်ပါတယ်။ အနတ္တသဘောကို နားလည်တဲ့သူဟာ "ဘယ်တော့မှ စိတ်မပျက်ဘူး"။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ "ဒါဟာ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထ ရှိတဲ့ သဘောတရားပဲ" လို့ လက်ခံထားလို့ပါ။ သူက ရေစီးကို ဆန်မတက်ဘူး၊ ရေစီးကြောင်းကို ကြည့်ပြီး လှေကို ပဲ့ကိုင် (Navigate) တယ်။
ဘုရားရှင်က "အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော" (မိမိသာလျှင် မိမိ၏ ကိုးကွယ်ရာ) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ "အတ္တ" (Self) ရှိလို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "မိမိရဲ့ စိတ်ထားတတ်မှု၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်မှု" (Adaptability) ကို ဆိုလိုတာပါ။ အနတ္တကို နားလည်ခြင်းဟာ လက်မြှောက်အရှုံးပေးခြင်း (Giving up) မဟုတ်ပါဘူး။ မလိုအပ်တဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေကို လျှော့ချပြီး (Letting go of control)၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်အောင် ကြိုးစားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး...
အရာရာကို "ငါ့အလိုအတိုင်း ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ "Controller Mindset" (ထိန်းချုပ်သူ စိတ်ထား) ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပါ။ အဲဒီအစား "အကြောင်းအကျိုး ညီညွတ်အောင် ငါ ကြိုးစားမယ်၊ ရလဒ်ကတော့ သူ့သဘောသူ ဆောင်ပါစေ" ဆိုတဲ့ "Gardener Mindset" (ဥယျာဉ်မှူး စိတ်ထား) ကို မွေးမြူပါ။ ဥယျာဉ်မှူးက ရေလောင်း၊ ပေါင်းသင်လို့ပဲ ရတယ်။ အပင်ကို "အခုချက်ချင်း ကြီး၊ အခုချက်ချင်း သီး" လို့ အမိန့်ပေးလို့ မရပါဘူး။
အဲဒီလို စိတ်ထားနိုင်ရင် သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝဟာ ပေါ့ပါးလွတ်လပ်ပြီး၊ ဘယ်လို Chaos (မုန်တိုင်း) မျိုးနဲ့ ကြုံကြုံ၊ တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေမှာ အမှန်ပါပဲ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အစိုးမရခြင်းသဘော (အနတ္တ)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် လောက၏ မရေရာမှု၊ အစိုးမရမှု သဘောတရားများကို သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ မျက်လုံးဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့ကြပြီး၊ အတ္တစွဲ၊ ငါစွဲများကို ဖြုတ်ချကာ လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းသော ဘဝအမှန်ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 21, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
