Day: 305 | November 1 | Tsunami သတိ (Tsunami Warning) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂ၊ သမုဒ္ဒသုတ် (စာ-၁၈၀) | Oceanography & Tsunami Warning Systems

 

Day: 305 |  November 1 |  Tsunami သတိ (Tsunami Warning) |  သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂ၊ သမုဒ္ဒသုတ် (စာ-၁၈၀) |  Oceanography & Tsunami Warning Systems

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်ကြီးကနေ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဓမ္မမိတ်ဆက် ပြုလုပ်ခွင့် ရတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာ ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလရဲ့ ပထမဆုံးရက်မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး သမုဒ္ဒရာဘေးကဲ့သို့ ကြီးမားလှတဲ့ လောကဓံ လှိုင်းတံပိုးတွေကြားမှာ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ ခေတ်ကာလ အခြေအနေနဲ့လည်း ကိုက်ညီ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဒေသနာတော်နဲ့လည်း ညီညွတ်တဲ့ "ဆူနာမီ (Tsunami) သတိနဲ့ သမုဒ္ဒရာ ဝဋ်ဆင်းရဲ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာလေး ဖြစ်ပါတယ်။ မဟောကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် သမထ ဘာဝနာလေး အရင် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က ရေနဲ့ သက်ဆိုင်တာဆိုတော့ "အာပေါကသိုဏ်း" လို့ခေါ်တဲ့ ရေရဲ့ ကြည်လင်တဲ့ သဘော၊ အေးမြတဲ့ သဘောလေးကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်လွှာလေး ချထားပါ။ စိတ်အာရုံထဲမှာ ကြီးမား ကျယ်ပြောပြီး ငြိမ်သက်နေတဲ့ ရေပြင်ကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်လိုက်ပါ။ "အာပေါ... အာပေါ... ရေပါတကား... ရေပါတကား" လို့ စိတ်ထဲကနေ မှတ်လိုက်ပါ။ ရေရဲ့ အေးမြမှုက ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားထဲကို စီးဆင်းသွားတယ်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းသွားတယ်လို့ သဘောထားပြီး တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ကြရအောင်။

ကဲ... စိတ်ကလေးတွေ ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကို စတင်ကြစို့။ ဒီနေ့ ကမ္ဘာမှာ "Tsunami Awareness Day" အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေကို သတိထားကြဖို့ ပညာရှင်တွေက နှိုးဆော်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်မှာရှိတဲ့ သုတေသန မှတ်တမ်းတွေကို ပြန်ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် ရှေးခေတ် ပုဂံခေတ်၊ ပျူခေတ်တွေကတည်းက ငလျင်ဘေး၊ ရေဘေး အန္တရာယ်တွေ ရှိခဲ့ကြောင်း ကျောက်စာတွေ၊ မှတ်တမ်းတွေ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီဘက်ခေတ် သိပ္ပံပညာ တိုးတက်လာတဲ့အခါမှာ ဒီရေလှိုင်းကြီးတွေ ဘယ်လို ဖြစ်ပေါ်လာသလဲဆိုတာကို အတိအကျ တွက်ချက်လာနိုင်ကြတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ပင်လယ်ပြင်ကြီးက ကြည်လည်ပြီး ငြိမ်သက်နေပေမဲ့ အောက်ခြေမှာ ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာ ဘယ်သူမှ မမြင်နိုင်ဘူး။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာရှင်တွေ၊ သမုဒ္ဒရာဗေဒ ပညာရှင်တွေ (Oceanographers) ပြောပြတဲ့ အဆိုအရတော့ ကမ္ဘာ့မြေကြီးရဲ့ အောက်မှာ ကျောက်လွှာကြီးတွေ (Tectonic Plates) ဟာ အမြဲတမ်း ရွေ့လျားနေကြတယ်တဲ့။ အဲဒီ ကျောက်လွှာကြီးတွေ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု တိုက်မိကြတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ခုက နောက်တစ်ခုရဲ့ အောက်ကို လျှောဝင်သွားတဲ့အခါ (Subduction) မှာ ကြီးမားတဲ့ အားအင်တွေ စုစည်းမိလာပါတယ်။

အဲဒီလို လျှောဝင်သွားတဲ့ နေရာကနေ ရုတ်တရက် "ဒိုင်း" ဆိုပြီး ကန်ထွက်လိုက်တဲ့အခါမှာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ကြီး တစ်ခုလုံးက အပေါ်ကို ပင့်တက်လာတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... လေတိုက်လို့ ဖြစ်တဲ့ လှိုင်းနဲ့ ဒီ ဆူနာမီ လှိုင်းနဲ့ ဘာကွာသလဲ" တဲ့။ ကွာတာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ လေတိုက်လို့ ဖြစ်တဲ့ လှိုင်းက ရေမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံလေးပဲ လှုပ်ရှားတာ။ ဆူနာမီ ကျတော့ အဲဒီလို မဟုတ်ဘူး။ ရေကန်တစ်ခုလုံးကို အောက်ကနေ မ၊ ပြီး ဘေးကို ပစ်လိုက်သလိုမျိုး ရေထုထည်ကြီး တစ်ခုလုံး (Whole Water Column) က နေရာရွေ့သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူ့ရဲ့ အားက ကြောက်စရာ ကောင်းလွန်းတာပေါ့။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တွက်ချက်ပြတာ ရှိတယ်။ ပင်လယ်နက်ထဲမှာ ဒီလှိုင်းတွေ သွားနေတဲ့ အရှိန်ဟာ ဂျက်လေယာဉ်ပျံ တစ်စင်း မောင်းနှင်တဲ့ အရှိန် (တစ်နာရီ မိုင် ၅၀၀ လောက်) နဲ့ ညီမျှတယ်တဲ့။ မြန်လိုက်တဲ့ ဖြစ်ခြင်းနော်။ အဲဒီလောက် မြန်တဲ့ ရေထုကြီးက ကမ်းခြေနား ရောက်လာတဲ့အခါ ရေတိမ်သွားတော့ အရှိန်သတ်လိုက်သလို ဖြစ်ပြီး ရေလှိုင်းအမြင့်ကြီးတွေ ထောင်တက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံစကားနဲ့ 'Shoaling Effect' လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်မှာ ကော်ဇောခင်းထားတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ကော်ဇောကို တစ်ဖက်ကနေ ဆောင့်ဆွဲလိုက်ရင် ကော်ဇောကြီးက လှိုင်းထပြီး ကြွတက်လာမယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီသဘောပါပဲ။ ကမ္ဘာမြေအောက်က ကျောက်လွှာတွေ လှုပ်ရှားလိုက်တာနဲ့ အထက်က သမုဒ္ဒရာ ရေထုကြီး တစ်ခုလုံး တုန်ခါပြီး ကမ်းခြေကို ဝင်ဆောင့်တော့တာပါပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်က သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ ဒီလို သဘာဝဘေးတွေ ဖြစ်လာရင် ကြိုတင်သိရှိနိုင်ဖို့ အာရုံခံ ကိရိယာတွေ (Sensors) ပင်လယ်ထဲမှာ တပ်ဆင်ထားရတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဘယ်လောက်ပဲ နည်းပညာတွေ ကောင်းကောင်း၊ "သတိ" ဆိုတာ မရှိရင် အလကားပါပဲ။ စက်က အချက်ပေးပေမဲ့ လူက မပြေးတတ်ရင်၊ လူက သတိမထားရင် အသက်ဆုံးရှုံးရမှာပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်စေချင်တယ်။ ဒီလောက် ကြီးမားတဲ့ သမုဒ္ဒရာကြီးတောင်မှ တည်ငြိမ်မှု မရှိဘဲ အောက်ခြေမှာ ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲမှုတွေ (Geological Instability) အမြဲ ဖြစ်နေတယ် ဆိုရင်... ဦးပဉ္ဇင်းတို့၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကရော တည်ငြိမ်ပါ့မလား။ မတည်ငြိမ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း ဓာတ်ကြီးလေးပါး ဖောက်ပြန်မှုတွေ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပေါ်နေပါတယ်။ အဲဒီ ဖောက်ပြန်မှုတွေကို သတိမထားမိရင်တော့ လောကဓံ ဆူနာမီ ဝင်တဲ့အခါ ဒုက္ခရောက်ကြရမှာ အမှန်ပါပဲ။

ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပါဠိတော်တွေမှာ ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲ၊ ဒီ သမုဒ္ဒရာ ဆိုတာကို ဘုရားရှင်က ဘယ်လို အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆက်လက် လေ့လာကြရအောင်။ သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ သမုဒ္ဒရာက ရေထုကြီး ဖြစ်ပေမဲ့၊ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ သမုဒ္ဒရာကတော့ ဧရာမ ဒုက္ခအစုအဝေးကြီး ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသမုဒ္ဒရာကြီးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လို သဘောထားသလဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သမုဒ္ဒရာဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခုနက သိပ္ပံပညာအရ ပြောခဲ့တဲ့ သမုဒ္ဒရာဆိုတာ ရေထုကြီးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်ကတော့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဠာယတနဝဂ္ဂ (သဂါထာဝဂ္ဂ မဟုတ်ဘဲ အာယတနဆိုင်ရာတွင် ပိုမိုသင့်လျော်သဖြင့် ဓမ္မအာဘော်အရ ယူသုံးပါမည်)၊ သမုဒ္ဒသုတ်မှာ အခုလို အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

"စက္ခု ဘိက္ခဝေ သမုဒ္ဒေါ၊ တဿ ရူပမယော ဝေဂေါ။ ယံ တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ အတရိ စက္ခုသမုဒ္ဒံ သဥမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂါဟံ သရက္ခသံ။"

ဒီပါဠိတော်လေးကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ နားထောင်နော်။

"ဘိက္ခဝေ" = ချစ်သားရဟန်းတို့၊

"စက္ခု" = မျက်စိ ဟူသော အကြည်ဓာတ်သည်၊

"သမုဒ္ဒေါ" = မဆုံးနိုင်သော ရေအယဉ်ကဲ့သို့ သမုဒ္ဒရာကြီး မည်ပါပေ၏။

"တဿ" = ထို မျက်စိတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာကြီးအား၊

"ရူပမယော" = အဆင်းဟူသော အာရုံတို့သည်၊

"ဝေဂေါ" = ဟုန်းဟုန်းတောက်လောင် ရိုက်ခတ်လာသော လှိုင်းတံပိုး အရှိန်အဟုန်တို့ မည်ပါကုန်၏။

အဓိပ္ပာယ်က ဘာလဲဆိုတော့... ဘုရားရှင်က "ဟောဒီ အပြင်က ရေပင်လယ်ကြီးကို သမုဒ္ဒရာလို့ မခေါ်နဲ့၊ သင့်ရဲ့ မျက်စိဟာ သမုဒ္ဒရာပဲ" တဲ့။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ အပြင်က သမုဒ္ဒရာက ရေတွေနဲ့ ပြည့်နေပေမဲ့၊ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိ သမုဒ္ဒရာကတော့ မြင်စရာ အဆင်း (Rupa) တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေလို့ပါပဲ။ ခုနက သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ပြောတဲ့ "Tsunami Wave" ဆိုတာ ရေထုကြီး ရွေ့လာတာ။ ဒီမှာတော့ "ရူပမယော ဝေဂေါ" တဲ့... လှပတဲ့ အဆင်း၊ လိုချင်စရာ အဆင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ကြောက်စရာ အဆင်း ဆိုတဲ့ အာရုံလှိုင်းလုံးကြီးတွေက မျက်စိဆိုတဲ့ ကမ်းခြေကို အရှိန်အဟုန်နဲ့ ဝင်ဆောင့်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဆူနာမီ လှိုင်းလုံးကြီး လာရင် လူတွေ၊ အိမ်တွေ ပါသွားသလိုပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိကနေ လိုချင်စရာ ပုံရိပ်တစ်ခု (ဥပမာ- ရွှေငွေ ရတနာ၊ ဒါမှမဟုတ် သားသမီး၊ ဇနီးမယား) ကို မြင်လိုက်ရတဲ့အခါ "လောဘ" ဆိုတဲ့ လှိုင်းလုံးကြီးက စိတ်ကို လွှမ်းမိုးသွားပြီး ဆွဲခေါ်သွားတော့တာပါပဲ။ အဲဒီ လှိုင်းအောက် ရောက်သွားရင် နစ်မွန်းတော့တာပဲ။ ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (Constitution) မှာ ပါရှိတဲ့ "စိတ်ဓာတ် တည်ငြိမ်မှု ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ" နဲ့လည်း တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။ ပြင်ပ အာရုံလှိုင်းတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ကြမ်းတမ်းပါစေ၊ အတွင်းစိတ် ကမ်းခြေ မပြိုလဲဖို့ အရေးကြီးတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။

ကဲ... ဒီတော့ ဒီ အာရုံလှိုင်းလုံးတွေကို ဘယ်လို ရင်ဆိုင်မလဲ။ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် အမှတ်စဉ် (၄၉) ဖြစ်တဲ့ "သဘာဝ ဖြစ်စဉ် နှိုင်းယှဉ်နည်း" (Natural Phenomenon Comparison Method) ကို အသုံးပြုပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

(၁) ဒွါရ - မျက်စိ (Cakkhu) ဟာ ကမ်းခြေနဲ့ တူတယ်။

(၂) အာရုံ - အဆင်း (Rupa) ဟာ ပင်လယ်ထဲက တက်လာတဲ့ လှိုင်းလုံး (Tsunami Wave) နဲ့ တူတယ်။

(၃) ဝိညာဉ် - မြင်သိစိတ် (Cakkhu Vinyana) ဟာ လှိုင်းရိုက်ခတ်မှုကို သိလိုက်တဲ့ အသိ ဖြစ်တယ်။

(၄) ဖဿ - မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်ဆိုင်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ထိတွေ့မှု" (Contact) ဖြစ်တယ်။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အရေးကြီးဆုံးက "ဖဿ" ပါပဲ။ ဆူနာမီ လှိုင်းကြီး ကမ်းကို လာရိုက်သလို၊ အာရုံက မျက်စိကို လာတိုက်တဲ့အခါ "ငါ မြင်တယ်၊ ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့အိမ်" လို့ သွားမစွဲလိုက်ပါနဲ့။ အဲဒီလို စွဲလိုက်တာနဲ့ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ဝင်လာပြီး လှိုင်းထဲ မျောပါသွားလိမ့်မယ်။

 "ဒုက္ခသစ္စာ" အနှစ်သာရကို ဒီနေရာမှာ နှလုံးသွင်းရပါမယ်။ "သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ" ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ ဟောဒီ ရုပ်နာမ်တရားတွေဟာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ ဘေးအန္တရာယ် (Samvega) အစုအဝေးသာ ဖြစ်ပါတယ်။

"ငါ့မြေ၊ ငါ့ကမ်းခြေ" လို့ ထင်နေရတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ တကယ်တော့ ရေမြှုပ်ပမာ ပျက်စီးလွယ်တဲ့ ရုပ်ဓာတ်အစုအဝေးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆူနာမီ ရေလှိုင်းက ကမ်းခြေကို ဖျက်ဆီးသွားသလို၊ ဇရာ၊ မရဏ ဆိုတဲ့ တရားတွေကလည်း ဒီခန္ဓာကို အချိန်မရွေး ဖျက်ဆီးပစ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်စိက တော်တော်လေး လှတဲ့ အရာတစ်ခုကို မြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ "လှလိုက်တာ" လို့ မဆုံးဖြတ်နဲ့။ "အဆင်းလှိုင်းလုံးကြီး လာရိုက်တယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။

"မြင်တယ်... မြင်တယ်" လို့ မှတ်လိုက်ပါ။ အဲဒီ မြင်လိုက်တဲ့ စိတ်ကလေးဟာ လှိုင်းပုတ်ပြီး ပျောက်သွားတဲ့ ရေမြှုပ်လေးလိုပါပဲ။ ချက်ချင်း ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်သွားတာ (Uppada Vaya) ကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

ဆရာတော်ကြီးများ ဆုံးမသလို ပြောရရင် "မြင်ကာမျှသာ ထားလိုက်ပါ"။ လှိုင်းကို လှိုင်းမှန်းသိပြီး ကုန်းမြင့်ပေါ်ကို ပြေးတက်သလို၊ လောဘ၊ ဒေါသ လှိုင်းတွေ လာရင် "သတိ" ဆိုတဲ့ ကုန်းမြင့်ပေါ်ကို ပြေးတက်လိုက်ပါ။ အဲဒါမှ အသက်ချမ်းသာရာ ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာပြန်တယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်တို့က လူဝတ်ကြောင်တွေဆိုတော့ မြင်မြင်သမျှကို အဲဒီလို လိုက်မှတ်ဖို့ မလွယ်ဘူးဘုရား" တဲ့။ မှန်ပါတယ်။ မလွယ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မမှတ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လှေသင်္ဘော ပျက်သလို သံသရာထဲမှာ နစ်မွန်းရမှာပေါ့။

သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အခုခေတ်မှာ "Tsunami Warning System" တွေ ရှိသလို၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကလည်း "သတိပဋ္ဌာန်" ဆိုတဲ့ သတိပေး စနစ်ကြီး တပ်ဆင်ပေးထားခဲ့တာပဲ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ လောဘလှိုင်း၊ ဒေါသလှိုင်းတွေ ထလာရင် "ဪ... လှိုင်းလာနေပြီ၊ အန္တရာယ် ရှိတယ်" လို့ သတိထားမိတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ အဲဒီ လှိုင်းက အရှိန်လျော့သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လက်တွေ့ကျတဲ့ ဒိဋ္ဌိဖြုတ် နည်းလမ်းပါပဲ။

ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ ဝိပဿနာရှုကွက်ကို ပိုပြီး လေးနက်သွားအောင်ဉာဏ်စဉ်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့လို နိုဝင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့၊ ခေါင်းစဉ်ကလည်း "Tsunami သတိ" ဆိုတော့၊ သစ္စာလေးပါး ရှုကွက်ကို မဖြစ်မနေ နှလုံးသွင်းရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ဂါထာတော်မှာ "ယေ စ ခေါ တေ" လို့ အစချီပြီး ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အနတ္တသဘောကို ဖွင့်ဆိုထားတာ ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒီနေရာမှာ "ရေမြှုပ်ပမာ" (Phena Pindupamam) ဆိုတဲ့ ဥပမာလေးကို သတိရစေချင်ပါတယ်။

ပင်လယ်ပြင်မှာ လှိုင်းပုတ်လိုက်ရင် ရေမြှုပ် အခဲလိုက်ကြီးတွေ ကမ်းခြေမှာ တင်ကျန်ခဲ့တာ တွေ့ဖူးကြတယ် မဟုတ်လား။ အဝေးကကြည့်ရင်တော့ ဖြူဖြူဖွေးဖွေးနဲ့ လှသလိုလို၊ အတုံးအခဲလိုလို ထင်ရပေမဲ့ လက်နဲ့ သွားစမ်းလိုက်တဲ့အခါ ဘာအနှစ်သာရမှ မရှိဘဲ ပျောက်ကွယ်သွားတာပါပဲ။

ထို့အတူပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "ငါ" လို့ ထင်နေတာဟာ ဆူနာမီ လှိုင်းအပြီးမှာ ကျန်ခဲ့တဲ့ ရေမြှုပ်ခဲကြီးကို အားကိုးနေရသလိုပါပဲ။ ရုပ်ဆိုတာလည်း ရေမြှုပ်လိုပဲ၊ ဝေဒနာဆိုတာလည်း ရေပူဖောင်းလိုပဲ ဆိုပြီး ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို သဘောပေါက်မှသာ လောကဓံလှိုင်းတွေ ရိုက်ခတ်လာတဲ့အခါ "ငါ နာတယ်၊ ငါ ပျက်စီးတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲမဝင်ဘဲ၊ "သဘာဝတရားတွေ ပြောင်းလဲကုန်ဆုံးသွားတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ သက်သာရာ ရနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးက ပေးတဲ့ "ဒုက္ခပရိညာ" (ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိခြင်း) ဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်ပါပဲ။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2605 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။

ဒီဖြစ်စဉ်က လွန်ခဲ့တဲ့ လပိုင်းလောက်က ဖြစ်ခဲ့တာ။ ဇာတ်ကောင်တွေကတော့ ပြတိုက်မှူး ဦးအံ့မောင် နဲ့ ဝန်ထမ်းငယ် ကိုဇေယျ တို့ပေါ့။ တစ်နေ့မှာ မိုးတွေကလည်း သည်းကြီးမည်းကြီး ရွာနေတယ်။ ရုတ်တရက် ပြတိုက်ရဲ့ မြေအောက်ခန်း (Basement) မှာ ရှိတဲ့ ရေပိုက်လိုင်းမကြီးတစ်ခုက ပေါက်ထွက်သွားပါလေရော။ ရေတွေက အရှိန်အဟုန်နဲ့ ပန်းထွက်လာလိုက်တာ ပုဂံခေတ်က ရှေးဟောင်း ပေစာတွေ သိမ်းထားတဲ့ အခန်းဘက်ကို ဆူနာမီ လှိုင်းလုံးလို တိုးဝင်သွားတော့တာပဲ။

အဲဒီအချိန်မှာ တာဝန်ကျနေတဲ့ ကိုဇေယျဆိုတဲ့ လူငယ်လေးက ပြာပြာသလဲ ဖြစ်ပြီး အော်ဟစ်တော့တာပေါ့။ "ဆရာ... ဆရာ... ဒုက္ခပါပဲ၊ ပေစာတွေ ကုန်ပါပြီ၊ ရေတွေ ကြီးကုန်ပြီ၊ ဘာလုပ်ရမလဲ၊ ကျုပ်တို့တော့ သွားပါပြီ" ဆိုပြီး ခေါင်းတွေကုတ်၊ ခြေမကိုင်မိ လက်မကိုင်မိ ဖြစ်နေတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ ရေလှိုင်းကို မြင်ပြီး ကြောက်စိတ် "ဒေါသလှိုင်း"၊ ပစ္စည်းတွေ ပျက်စီးမှာ နှမြောတဲ့ "သောကလှိုင်း" တွေက ပိဖုံးပြီး ဘာလုပ်လို့ ဘာကိုင်ရမှန်း မသိ ဖြစ်နေရှာတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူး ဦးအံ့မောင် ရောက်လာတယ်။ ဦးအံ့မောင်က တရားနဲ့ မွေ့လျော်သူ ဆိုတော့ သူက တည်ငြိမ်နေတယ်။ သူ ဝင်လာတာနဲ့ ကိုဇေယျကို ပခုံးပုတ်ပြီး ပြောလိုက်တယ်။

"မောင်ဇေယျ... ငြိမ်ငြိမ်နေစမ်း။ မင်းရဲ့ စိတ်လှိုင်းကို အရင် တည်အောင် လုပ်။ ပြဿနာက ရေပိုက်ပေါက်တာ။ မင်း ပြာနေရင် ရေက ရပ်သွားမှာလား။ မရပ်ဘူးနော်။"

ပြီးတော့ ဦးအံ့မောင်က ချက်ချင်းဆိုသလိုပဲ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ အရေးပေါ် စီမံခန့်ခွဲမှု မူဝါဒ (Policy) အမှတ် ၂၆၊ ပုဒ်မ ၂၆.၂ (Article 26.2 - Emergency Calmness Protocol) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးလိုက်တယ်။

"ပထမဆုံး Main Valve ကို ပိတ်မယ်။ ဒုတိယ အရေးကြီး စာရွက်စာတမ်းတွေကို အမြင့်တင်မယ်။ တတိယ စုပ်စက် မောင်းမယ်။ ကဲ... လာ ကိုဇေယျ... ငါနဲ့ အတူတူ လုပ်မယ်" ဆိုပြီး ဦးဆောင် လုပ်ကိုင်လိုက်တာ နာရီဝက် အတွင်းမှာ အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ပြီးတော့မှ ဦးအံ့မောင်က ကိုဇေယျကို ခေါ်ပြီး ဆုံးမတယ်။

"မောင်ဇေယျ... မင်း ခုနက ဖြစ်သွားတာ တွေ့လား။ ရေက အပြင်မှာ ကြီးတာ။ ဒါပေမဲ့ မင်းရဲ့ ရင်ထဲမှာ အရင် ရေကြီးသွားတယ်။ အပြင်က ဆူနာမီထက် မင်းစိတ်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ ဆူနာမီက ပိုကြောက်စရာ ကောင်းတယ်။ ပြဿနာတစ်ခု တက်လာရင် အဲဒီ ပြဿနာလှိုင်းလုံးထဲမှာ မျောမပါသွားနဲ့။ ကမ်းပေါ်ကနေ ကြည့်နေတဲ့သူလို သတိနဲ့ ကြည့်ပြီး ဖြေရှင်းရမယ်" တဲ့။

တွေ့လိုက်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ...။ တရားရှိတဲ့သူနဲ့ မရှိတဲ့သူ ကွာခြားပုံကို တွေ့လား။ ဦးအံ့မောင် သုံးသွားတာက ဗုဒ္ဓနည်းကျ "သတိ" (Mindfulness) ပါပဲ။ ပြဿနာ (Wave) နဲ့ မိမိစိတ် (Observer) ကို ခွဲခြားမြင်လိုက်နိုင်လို့ အောင်မြင်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရင် ဒီလောကကြီးမှာ ဆူနာမီလို၊ ရေဘေးလို၊ စီးပွားပျက်တာလို ကြုံတွေ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်မှန်သမျှဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်နေတာ ထင်ရှားပါတယ်။

အဲဒီ ဒုက္ခတွေ အပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့ဥစ္စာ" လို့ စွဲလမ်းပြီး ပူလောင်နေတာ၊ ကြောက်လန့်နေတာ၊ တုန်လှုပ်နေတာတွေက "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီ တုန်လှုပ်မှုတွေ ငြိမ်းအေးပြီး တည်ငြိမ်သွားတဲ့ သဘော၊ ပြဿနာကို ဉာဏ်နဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး စိတ်နှလုံး အေးချမ်းသွားတဲ့ သဘောက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးအောင် ပွားများအားထုတ်ခဲ့တဲ့ သတိပဋ္ဌာန်တရား၊ ဝိပဿနာဉာဏ်၊ ဦးအံ့မောင် သုံးခဲ့တဲ့ သတိတရားတွေကတော့ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား...။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့လည်း ဘဝမှာ ဘယ်လို လှိုင်းတံပိုးတွေပဲ ကြုံရ ကြုံရ၊ Hswagata လက်စွဲစာစောင်မှာ ပါတဲ့အတိုင်း သတိတရားကို လက်ကိုင်ထားပြီး ကျော်ဖြတ်နိုင်ကြပါစေ။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့ရတဲ့ "Tsunami သတိ" တရားတော် အတိုင်း... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး သမုဒ္ဒရာဘေး၊ ရေဘေး၊ မီးဘေး စတဲ့ ပြင်ပဘေးအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေ။ အတွင်းစိတ်မှာ ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့ ကိလေသာ လှိုင်းတံပိုး ဘေးအန္တရာယ်များမှလည်း ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ ကပ်ရောဂါဘေး၊ သဘာဝဘေး အန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးပြီး ဘေးအန္တရာယ်ကင်းကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.