နေ့ရက် - ဇွန်လ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-160)- အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် စံချိန်စံညွှန်း (Accreditation & Standards)

 

နေ့ရက် - ဇွန်လ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-160)- အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် စံချိန်စံညွှန်း (Accreditation & Standards)

ကိုးကားကျမ်း - ညောင်ကန်အဋ္ဌကထာ (စာမေးပွဲကျမ်း)၊ သောတာပတ္တိယင်္ဂတရား။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - ISO Standards & Quality Assurance (ISO စံချိန်စံညွှန်းနှင့် အရည်အသွေး အာမခံချက်)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၉) ရက်၊ သောကြာနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့အသိအမှတ်ပြုခြင်းနေ့ (World Accreditation Day) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ လောကကြီးမှာ ရွှေဝယ်ရင် "အကယ်ဒမီ" တံဆိပ်ပါမှ စိတ်ချရသလို၊ ပညာရေးမှာလည်း "ဘွဲ့" ရမှ အသိအမှတ်ပြုခံရသလိုပါပဲ၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အချင်း၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ အရည်အသွေးကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ "စံချိန်စံညွှန်း" (Standard) တွေနဲ့ တိုင်းတာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း (Accreditation) ဟာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ ISO စံချိန်စံညွှန်း သဘောတရားနဲ့ ဗုဒ္ဓစာပေနယ်ပယ်က ညောင်ကန်အဋ္ဌကထာလာ စံနှုန်းသတ်မှတ်ပုံ၊ အရိယာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရပုံတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ အရည်အသွေးမမီတဲ့ စိတ်အညစ်အကြေးတွေကို ဖယ်ရှားပြီး၊ စံချိန်မီတဲ့ စိတ်ထားလေး ဖြစ်လာအောင် "ပထဝီကသိုဏ်း" (မြေကြီး) ကို အာရုံပြုပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခံ့တဲ့ မြေသားပြင်ကြီးကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ မြေကြီးဆိုတာ ဘာပစ်ချချ ခံနိုင်ရည်ရှိတယ်၊ မတုန်လှုပ်ဘူး၊ အရာရာကို ထမ်းထားနိုင်တယ်။ "မြေကြီး... မြေကြီး... သိတယ်... သိတယ်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ သီလ၊ သမာဓိ အခြေခံ မြေသား ခိုင်မာလာပြီ ဆိုမှ ဒီတရားကို ဆက်ပြီး နာယူကြပါစို့။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Accreditation" (အသိအမှတ်ပြုခြင်း) နဲ့ "ISO Standards" အကြောင်းကို စီးပွားရေးနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု သိပ္ပံပညာ ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

သူတော်ကောင်းတို့ ဈေးဝယ်တဲ့အခါ ပစ္စည်းတစ်ခုပေါ်မှာ "ISO 9001 Certified" ဆိုတဲ့ တံဆိပ်လေး ကပ်ထားတာ မြင်ဖူးကြမှာပါ။ အဲဒါ ဘာအဓိပ္ပာယ်လဲ။ ဒီပစ္စည်းကို ထုတ်လုပ်တဲ့ စက်ရုံဟာ နိုင်ငံတကာက သတ်မှတ်ထားတဲ့ အရည်အသွေး စံချိန်စံညွှန်း (International Standards) နဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်လို့ "Third Party" (ကြားလူ) တစ်ယောက်က လာရောက် စစ်ဆေးပြီး (Audit) ထောက်ခံချက် ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီစနစ်မှာ အဆင့် (၃) ဆင့် ရှိပါတယ်။

(၁) Standard Setting: ဘယ်လို အချက်တွေ ပြည့်စုံရမယ် ဆိုပြီး စံ သတ်မှတ်ခြင်း။ (ဥပမာ - ရွှေဆိုရင် ၁၆ ပဲရည် ပြည့်ရမယ်)။

(၂) Conformity Assessment: သတ်မှတ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးခြင်း။ (Audit)။

(၃) Accreditation: စစ်ဆေးချက် အောင်မြင်ရင် "အသိအမှတ်ပြု လက်မှတ်" ထုတ်ပေးခြင်း။

ဒီလို အသိအမှတ်ပြုခံရမှသာ လူတွေက ယုံကြည် (Trust) ကြတာပါ။ ဆေးရုံတွေ၊ ကျောင်းတွေ၊ လေယာဉ်ကွင်းတွေ အားလုံးဟာ ဒီ "Standard" တွေနဲ့ လည်ပတ်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စံချိန်မမီရင် ယုံကြည်မှု ကျဆင်းပြီး လုပ်ငန်း ပျက်စီးသွားတတ်ပါတယ်။

အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓစာပေနဲ့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

မြန်မာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓစာပေ သမိုင်းမှာ "ညောင်ကန်အဋ္ဌကထာ" (သို့မဟုတ် ညောင်ကန်မေးခွန်းပုစ္ဆာများ) ဆိုတာ အင်မတန် ကျော်ကြားပါတယ်။ ရှေးဆရာတော်ကြီးတွေဟာ စာပေကျမ်းဂန်တွေကို တတ်မြောက်ရာမှာ "စံချိန်စံညွှန်း" (Standard) ကို အတိအကျ သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ပါဠိတော် တစ်လုံးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ "ဒါက ဝိနည်းနဲ့ ညီရဲ့လား၊ သုတ္တန်နဲ့ ကိုက်ရဲ့လား၊ အဘိဓမ္မာနဲ့ ညှိလို့ ရရဲ့လား" ဆိုပြီး အဆင့်ဆင့် စစ်ဆေးကြပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Peer Review" (ပညာရှင်ချင်း ပြန်လှန်စစ်ဆေးခြင်း) သို့မဟုတ် "Academic Accreditation" (ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြုခြင်း) ပါပဲ။

ဒါ့အပြင်... လူတစ်ယောက်ကို "သူတော်ကောင်း" သို့မဟုတ် "အရိယာ" (Noble One) လို့ ဘယ်လို အသိအမှတ်ပြုမလဲ။ ဘုရားရှင်က ISO လိုပဲ စံချိန်စံညွှန်း (၄) ချက် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကို "သောတာပတ္တိယင်္ဂ တရား (၄) ပါး" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

(၁) ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒ: ဘုရား၌ မတုန်လှုပ်သော ယုံကြည်ချက် ရှိရမယ်။

(၂) ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒ: တရား၌ မတုန်လှုပ်သော ယုံကြည်ချက် ရှိရမယ်။

(၃) သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒ: သံဃာ၌ မတုန်လှုပ်သော ယုံကြည်ချက် ရှိရမယ်။

(၄) အရိယကန္တသီလ: အရိယာတို့ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်သော (ငါးပါး) သီလ လုံခြုံရမယ်။

ဒီ (၄) ချက် ပြည့်စုံမှသာ သံသရာမှာ "အပါယ်တံခါး ပိတ်သူ" (Safety Certified Person) အဖြစ် ဓမ္မက အသိအမှတ်ပြု (Accredit) တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါ တရားရပြီ" လို့ ကြွေးကြော်နေရုံနဲ့ မရပါဘူး။ ဒီ စံချိန်စံညွှန်းတွေနဲ့ ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်စစ်ဆေး (Self-Audit) လုပ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အရည်အသွေးကို ဝိပဿနာနည်းနဲ့ ဘယ်လို စစ်ဆေး (Audit) မလဲ။

စက်ရုံမှာ QC (Quality Control) သမားက ပစ္စည်းတိုင်းကို စစ်ဆေးသလို၊ ယောဂီကလည်း စိတ်အစဉ်ကို စစ်ဆေးရပါမယ်။

ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):

၁။ Standard (စံ) ထားပါ: ဝိပဿနာရဲ့ စံချိန်က "အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ" ဖြစ်ပါတယ်။ ပေါ်လာသမျှ အာရုံတိုင်းဟာ ဒီစံ ၃ ချက်နဲ့ ညီမညီ စစ်ရပါမယ်။

၂။ Audit (စစ်ဆေးခြင်း): မျက်စိက မြင်လိုက်တယ်။ "လှတယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်လိုက်ရင် ဒါ "Reject" (အပယ်ခံ) ပါ။ စံချိန်မမီပါဘူး။ "ပျက်စီးသွားတာပဲ၊ မမြဲပါလား" လို့ မြင်မှသာ "Passed" (အောင်မြင်) ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ Labeling (တံဆိပ်ကပ်ခြင်း): သာမန်လောကမှာ "ဒါ ငါ့ပစ္စည်း" လို့ တံဆိပ်ကပ်ပေမဲ့၊ ဝိပဿနာနယ်မှာတော့ "ဒါ ရုပ်တရား"၊ "ဒါ နာမ်တရား" လို့ မှန်ကန်တဲ့ တံဆိပ် (Correct Label) ကပ်ပေးရပါမယ်။ အဲဒီလို မှန်မှန်ကန်ကန် ဆုံးဖြတ်နိုင်တာကို "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (Right View Accreditation) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-2460 "The Unauthorized Appraisal" (ခွင့်ပြုချက်မဲ့ တန်ဖိုးဖြတ်မှု) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

တစ်ခါက ပြတိုက်ကို နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက သူ့လက်ထဲမှာ ပါလာတဲ့ ဘူးလေးတစ်ခုကို ထုတ်ပြပြီး "ဒါ မြန်မာပြည်က ရှေးဟောင်းဘုရား တစ်ဆူက ရလာတဲ့ ဓာတ်တော်ပါ၊ အရမ်း တန်ဖိုးကြီးပါတယ်၊ ပြတိုက်က အသိအမှတ်ပြု လက်မှတ် (Certificate) ထုတ်ပေးပါ" လို့ တောင်းဆိုတယ်။ သူက ဒီလက်မှတ် ရရင် နိုင်ငံတကာ လေလံဈေးကွက်မှာ ဈေးကောင်းကောင်းနဲ့ ရောင်းစားဖို့ ကြံစည်နေတာ။

ပြတိုက် တာဝန်ခံက Policy 1 (Governance & Ethics) နဲ့ Art 1.5 (Inventory & Authentication) အရ စစ်ဆေးရပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒက ရှင်းပါတယ်။ "ဓာတ်တော်ဆိုတာ ရောင်းကုန် မဟုတ်ဘူး၊ ပူဇော်စရာ ဖြစ်တယ်။ ဘယ်လို စီးပွားဖြစ် ကိစ္စအတွက်မှ ထောက်ခံချက် မပေးရ" ဆိုတာပါပဲ။ ဒါ့အပြင် ပြတိုက်မှာ သုံးတဲ့ Template T248 (External Audit & Verification Form) နဲ့ စစ်ဆေးကြည့်တဲ့အခါ ဒီပစ္စည်းရဲ့ သမိုင်းကြောင်း (Provenance) က ခိုင်လုံမှု မရှိဘူး။ ဘယ်က ရမှန်း အထောက်အထား မပြနိုင်ဘူး။

တာဝန်ခံက ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေးပဲ ငြင်းပယ်လိုက်တယ်။ "မစ္စတာ... ကျွန်တော်တို့ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို 'Faith Object' (ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ဝတ္ထု) အနေနဲ့ပဲ ထိန်းသိမ်းပါတယ်။ 'Commercial Object' (စီးပွားဖြစ် ဝတ္ထု) အနေနဲ့ တန်ဖိုးဖြတ်ပေးလေ့ မရှိပါဘူး။ ခင်ဗျားရဲ့ ပစ္စည်းကို ISO လိုမျိုး စီးပွားရေး စံနှုန်းတွေနဲ့ တိုင်းတာလို့ မရပါဘူး" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။

ဧည့်သည်က အစမှာ မကျေနပ်ပေမဲ့၊ နောက်ပိုင်းမှာ ပြတိုက်ရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ရပ်တည်ချက် (Integrity) ကို လေးစားသွားတယ်။ "မင်းတို့ ပြတိုက်က တကယ်ပဲ စံချိန်မီတဲ့ အဖွဲ့အစည်းပဲ" လို့ ချီးကျူးပြီး ပြန်သွားခဲ့တယ်။

ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "အသိအမှတ်ပြုခြင်း" ဆိုတာ စာရွက်တစ်ရွက် ရရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ ကျင့်ဝတ် (Ethics)၊ ကိုယ့်ရဲ့ စံနှုန်း (Standard) ကို ခိုင်ခိုင်မာမာ စောင့်ထိန်းနိုင်မှသာ တကယ့် စစ်မှန်တဲ့ အသိအမှတ်ပြုမှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူက အသိအမှတ် မပြုရင်တောင်၊ ဓမ္မက အသိအမှတ်ပြုဖို့ လိုပါတယ်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အသိအမှတ်ပြုခြင်း" တရားတော်မှာ ISO Standard သဘောတရားနဲ့ အရိယာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

စံချိန်မမီတဲ့ စိတ်အညစ်အကြေးတွေ၊ အတုအယောင်တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတဲ့ လောကကြီးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အတုတွေကို အစစ်ထင်ပြီး စွဲလမ်းနေတဲ့ အမြင်မှားမှု (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အမှားအမှန်ကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီး သံသရာ အတုအယောင်တွေ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့အတွက် ကိုယ့်စိတ်ကို အရည်အသွေး စစ်ဆေးပေးတဲ့ (Audit လုပ်ပေးတဲ့) မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ကျင့်စဉ်ကတော့ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း လောက အသိအမှတ်ပြုခြင်းထက်၊ သံသရာဘေးမှ ကင်းလွတ်ကြောင်း "အရိယာ" အဖြစ် ဓမ္မက အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ရရှိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။