နေ့ရက် - မေလ (၁၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-138) ပြတိုက်များ၏ စိတ်ပညာနှင့် သံဝေဂ (Museum Psychology & Samvejaniya)

 

နေ့ရက် - မေလ (၁၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-138) ပြတိုက်များ၏ စိတ်ပညာနှင့် သံဝေဂ (Museum Psychology & Samvejaniya)

ကိုးကားကျမ်း - ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (သံဝေဇနိယ ဌာန ၄ ပါး)

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Museum Studies & Environmental Psychology (ပြတိုက်ပညာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၁၈) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၊ ယူနက်စကိုနဲ့ ICOM အဖွဲ့ကြီးက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်များနေ့" (International Museum Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုန်းကြီးတို့ Hswagata ဓာတ်တော်ပြတိုက်အတွက်တော့ အလွန် ထူးမြတ်တဲ့ နေ့တစ်နေ့ပေါ့။ ပြတိုက်ဆိုတာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေ စုထားတဲ့ ဂိုဒေါင်သဘောလောက်ပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြတိုက်ဆိုတာ လူသားတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးတဲ့ နေရာ၊ အတိတ်နဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပေါင်းကူးပေးတဲ့ တံတား၊ ပညာနဲ့ သံဝေဂကို ပေးစွမ်းနိုင်တဲ့ ကျောင်းတော်ကြီး တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ ပြတိုက်တွေက လူ့စိတ်ကို ဘယ်လို လွှမ်းမိုးသလဲ၊ ဘုရားရှင်ကရော ဓာတ်တော်တွေ၊ စေတီတွေကို ဘာ့ကြောင့် တည်ထားကိုးကွယ်ခိုင်းသလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးကြမယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... ပြတိုက်တစ်ခုကို ရောက်သွားရင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို မြင်ရတယ်။ အဲဒီပစ္စည်းတွေ ရှိနေပေမယ့် ပိုင်ရှင်တွေကတော့ သေဆုံးကုန်ကြပြီ။ ဒါကို ဆင်ခြင်မိရင် စိတ်ထဲမှာ "သံဝေဂ" ဆိုတဲ့ တုန်လှုပ်မှု ဖြစ်လာတတ်တယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေဖို့ "မရဏာနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း" (Recollection of Death) ကို အခြေခံပြီး သမထ ထူထောင်ကြစို့။

အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုး တစ်ဆူဆူကိုပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြတိုက်ထဲက ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တစ်ခုခုကိုပဲ ဖြစ်ဖြစ် အာရုံပြုလိုက်ပါ။ "ဒီပစ္စည်းတွေသာ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်... ပိုင်ရှင်တွေ မရှိတော့ပါလား... ငါလည်း တနေ့ ဒီလိုပဲ ထားခဲ့ရမှာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ ဝမ်းနည်းတဲ့စိတ် မဟုတ်ဘဲ၊ သတိရတဲ့စိတ်၊ အနိစ္စသဘောကို မြင်တဲ့ စိတ်နဲ့ (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး သံဝေဂဥာဏ်လေး အနည်းငယ် ဝင်လာပြီဆိုရင်၊ ဒီပြတိုက်တွေရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် ပြတိုက်ပညာ (Museology) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ "The Museum Effect" (ပြတိုက်အာနိသင်) ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လေ့လာတွေ့ရှိထားတာက လူတစ်ယောက်ဟာ ပြတိုက်တစ်ခုထဲကို ခြေလှမ်း ဝင်လိုက်တာနဲ့ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်လှိုင်း (Brain Waves) တွေ ပြောင်းလဲသွားသတဲ့။

အပြင်လောကမှာ ရှုပ်ထွေးပူလောင်နေတဲ့ Beta Waves တွေကနေ၊ ပြတိုက်ထဲရောက်ရင် တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ Alpha Waves အဖြစ် ပြောင်းသွားတယ်။ ဘာ့ကြောင့်လဲ။ ပြတိုက်တွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (Architecture)၊ အလင်းရောင် (Lighting)၊ တိတ်ဆိတ်မှု (Silence) တွေက လူ့စိတ်ကို "Liminal Space" (ကြားခံနယ်မြေ) တစ်ခုဆီ ခေါ်ဆောင်သွားလို့ပါပဲ။ အပြင်လောကနဲ့ ကင်းကွာပြီး၊ အာရုံစူးစိုက်မှု (Focus) အားကောင်းလာတယ်။

Environmental Psychology (ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) အရ ပြတိုက်တစ်ခုရဲ့ အဓိက တာဝန်ဟာ ပစ္စည်းပြဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ "Meaning Making" (အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - သာမန် ခွက်အကျိုးလေး တစ်ခုကို လမ်းဘေးမှာ တွေ့ရင် အမှိုက်လို့ ထင်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ထဲမှာ မီးရောင်လေးနဲ့ ပြထားရင် "ဒါ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ က ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်ပဲ" ဆိုပြီး တန်ဖိုးထားတဲ့စိတ် ပေါ်လာတယ်။ နေရာ (Context) က စိတ် (Mind) ကို ပြောင်းလဲပစ်လိုက်တာပါ။ ဒါဟာ ပြတိုက်ပညာရှင်တွေရဲ့ စိတ်ပညာ စွမ်းအားပါပဲ။

ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်ဟာ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ပြတိုက်ပညာရှင် (The First Museologist) လို့ ပြောရင် မမှားပါဘူး။

မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က အရှင်အာနန္ဒာကို မှာခဲ့တယ်။ "အာနန္ဒာ... ငါဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးတဲ့အခါ သဒ္ဓါတရားရှိတဲ့ အမျိုးကောင်းသားတွေ လာရောက်ဖူးမြော်သင့်တဲ့ နေရာ (၄) နေရာ ရှိတယ်" တဲ့။

၁။ ဖွားမြင်တော်မူရာ (လုမ္ဗိနီ)။

၂။ ဘုရားဖြစ်တော်မူရာ (ဗုဒ္ဓဂါယာ)။

၃။ တရားဦးဟောရာ (မိဂဒါဝုန်)။

၄။ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူရာ (ကုသိနာရုံ)။

အဲဒီနေရာတွေကို ဘာလို့ သွားခိုင်းတာလဲ။ အပျော်ခရီး (Tourism) ထွက်ခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ "သံဝေဇနိယ ဌာန" တဲ့။ "သံဝေဂ" ရစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ပါဠိလို "သံဝေဂ" ဆိုတာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးတာ (Sadness) မဟုတ်ပါဘူး။ "Religious Shock" သို့မဟုတ် "Spiritual Urgency" လို့ ဘာသာပြန်ကြတယ်။ "ဪ... ဘုရားရှင်လို ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးတောင် မမြဲပါလား၊ ငါလည်း ကြိုးစားအားထုတ်မှပဲ" ဆိုပြီး ထိတ်လန့်ကာ ကုသိုလ်စိတ် ထက်သန်လာတာကို သံဝေဂ လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ပြတိုက်ဆိုတာ အဲဒီ "သံဝေဂ" ကို မွေးဖွားပေးရာ နေရာပါ။ ဓာတ်တော်ကို မြင်လိုက်ရင် "ဒါ ဘုရားရှင်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းပဲ" ဆိုတဲ့ "သညာ" (Perception) ဝင်လာတယ်။ အဲဒီ သညာကနေ "ကြည်ညိုစိတ်" (Pasada) နဲ့ "သံဝေဂ" (Samvega) ကို တွန်းပို့လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရုပ်ဝတ္ထု (Artifact) ကို အကြောင်းပြုပြီး နာမ်တရား (Spiritual Growth) ကို တည်ဆောက်ခိုင်းတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။

ကိုင်း... ဒီသံဝေဂစိတ်ကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။

ပြတိုက်ထဲ ရောက်လို့၊ သို့မဟုတ် ဘုရားဖူးသွားလို့ ဓာတ်တော်တွေကို မြင်လိုက်ရတဲ့အခါ ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ။

ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက် ဓာတ်တော်ကို ဖူးရင်း ကြက်သီးမွှေးညှင်းထပြီး မျက်ရည်ကျလောက်အောင် ကြည်ညိုနေတယ် ဆိုပါစို့။

စက္ခုဒွါရ နှင့် ဓမ္မာနုပဿနာ ရှုကွက်

၁။ အာရုံ (Object): ဓာတ်တော်၏ အရောင်အဆင်း (ရူပါရုံ)။

၂။ ဒွါရ (Door): မျက်စိ (စက္ခု)။

၃။ ဖဿ (Contact): မြင်သိစိတ်နှင့် အာရုံ ထိတွေ့မှု။

၄။ ဝေဒနာ (Feeling): ကြည်နူးနှစ်သက်မှု (သောမနဿ ဝေဒနာ)။

၅။ သင်္ခါရ (Mental Formation): သဒ္ဓါ (Faith) နှင့် သံဝေဂ (Urgency)။

ဒီနေရာမှာ သတိထားရမှာက... ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ "ငါ ဖူးနေတယ်၊ ငါ့ဘုရား" ဆိုပြီး အတ္တ ဝင်လာတတ်တယ်။ သို့မဟုတ် ပီတိတွေ လွှမ်းပြီး စိတ်လှုပ်ရှားလွန်းသွားတတ်တယ်။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

ရင်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "တုန်လှုပ်မှု"၊ "ကြည်နူးမှု" သဘောတရားလေး သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

မြင်တဲ့အချိန်မှာ... "မြင်တယ်... သိတယ်"။ (အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန် အဆင့်မှာပဲ ထားပါ)။

ရင်ထဲမှာ ကြည်နူးလာရင်... "ကြည်နူးတယ်... သိတယ်"။ "သဒ္ဓါတရား ဖြစ်နေတယ်... သိတယ်"။

တကယ်လို့ သံဝေဂ ရပြီး (ငါလည်း သေရမှာပါလားလို့) တွေးမိရင်... "သံဝေဂ ဖြစ်တယ်... သိတယ်"။

"ဪ... ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော် (Concept) ကို အာရုံပြုပြီး၊ ငါ့စိတ်ထဲမှာ ကုသိုလ်ဇော (Wholesome Citta) တွေ ဖြစ်ပေါ်နေတာပါလား။ ဒီစိတ်တွေကလည်း မမြဲပါလား" လို့ ရှုမှတ်လိုက်ပါ။

ပြတိုက်ထဲက ပစ္စည်းတွေက ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေ ဖြစ်ပေမယ့်၊ အခု ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "သိစိတ်" ကတော့ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်ပါပဲ။ အဲဒီ ပစ္စုပ္ပန်စိတ်ကို ရှုမှတ်တာဟာ အကောင်းဆုံး ပူဇော်ခြင်း (ပဋိပတ္တိပူဇာ) ပါပဲ။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2438 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T105: Museum Education & Conduct).

Hswagata ပြတိုက်မှာ တစ်ခါတုန်းက နိုင်ငံခြားသား ခရီးသွားအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာတယ်။ သူတို့က ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ မဟုတ်ကြဘူး။ ပြတိုက်ကို "Art Gallery" (အနုပညာ ပြခန်း) လို သဘောထားတယ်။

အထဲရောက်တော့ ဓာတ်တော်တွေရှေ့မှာ အသံကျယ်ကျယ် ပြောတယ်၊ Selfie တွေ ဆွဲတယ်၊ ပစ္စည်းတွေကို လက်ညှိုးထိုးပြီး ရယ်မောနေကြတယ်။

ဒါကို မြင်တော့ ဒေသခံ ဘုရားဖူးတွေက စိတ်ဆိုးကြတယ်။ "ငါတို့ ဘုရားကို မရိုမသေ လုပ်တယ်" ဆိုပြီး ရန်ဖြစ်မလို ဖြစ်ကုန်ရော။ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေလည်း ဘာလုပ်ရမှန်း မသိ ဖြစ်နေတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီးက Template T105 (Visitor Education Policy) နဲ့ Policy 1, Article 1.5 (Creating a Sanctuary Atmosphere) ကို ကိုင်ပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။

ဘုန်းကြီးက ခရီးသွားတွေကို မဆူပါဘူး။ သူတို့က "မသိလို့" လုပ်တာကိုး။

ဘုန်းကြီးက ဧည့်လမ်းညွှန် (Guide) ကို ခေါ်ပြီး ပြောတယ်။ "ဒကာလေး... သူတို့ကို ရှင်းပြလိုက်ပါ။ ဒီနေရာက ပြတိုက် (Museum) သက်သက် မဟုတ်ဘူး။ 'Sanctuary' (ဘာသာရေး နယ်မြေ) ဖြစ်တယ်။ ဒီမှာရှိတဲ့ ပစ္စည်းတွေက အသက်ရှိနေသေးတယ်လို့ ငါတို့ ယုံကြည်ကြတယ်" လို့ ပြောခိုင်းတယ်။

ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ အလင်းရောင် (Lighting) ကို နည်းနည်း လျှော့ချလိုက်တယ်။ အသံချဲ့စက်ကနေ ပဋ္ဌာန်းရွတ်သံ တိုးတိုးလေး ဖွင့်လိုက်တယ်။ (Environmental Psychology နည်းအရ လေထုကို ပြောင်းလိုက်တာ)။

လေထု ပြောင်းသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ ခရီးသွားတွေလည်း အလိုလို ငြိမ်သွားကြတယ်။ အသံကျယ်ကျယ် မပြောရဲတော့ဘူး။ သူတို့ရဲ့ "Beta Waves" တွေက "Alpha Waves" ပြောင်းသွားတာပေါ့။

ပြီးတော့မှ ဘုန်းကြီးက သူတို့ကို "Meditation Experience" (တရားထိုင်ခြင်း အစီအစဉ်) လေး (၅) မိနစ်လောက် ဝင်ခိုင်းလိုက်တယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို အနုပညာပစ္စည်းလို မကြည့်ဘဲ၊ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု ပေးတဲ့ အရာအဖြစ် ရှုမြင်စေတယ်။

ရလဒ်ကတော့... သူတို့ပြန်ထွက်သွားတော့ "Wonderful Energy" (အံ့သြစရာ စွမ်းအင်ပဲ) ဆိုပြီး ချီးကျူးသွားကြတယ်။ ရန်ဖြစ်မလို ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဒေသခံတွေလည်း ကျေနပ်သွားတယ်။

ကြည့်စမ်း... ပြတိုက်ဆိုတာ ပစ္စည်းပြရုံ မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ကို ပြုပြင်ပေးတဲ့ နေရာဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• အတိတ်က အမွေအနှစ်တွေ၊ ပျက်စီးသွားသော အရာများကို ကြည့်ပြီး မမြဲခြင်းကို မြင်ရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ" ကို ဆင်ခြင်ခြင်း။

• ပြတိုက်ပစ္စည်းများကို ကြည့်ပြီး လှပချင်၊ ပိုင်ဆိုင်ချင်သော လောဘ၊ သို့မဟုတ် မရိုသေသူများကို မြင်ပြီး ဖြစ်သော ဒေါသသည် "သမုဒယသစ္စာ"။

• အတိတ်လည်း မဟုတ်၊ အနာဂတ်လည်း မဟုတ်သော၊ ပြုပြင်စီရင်မှု ကင်းသော နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• ပြတိုက်သို့ လာရောက်ပြီး သံဝေဂယူကာ၊ သတိပဋ္ဌာန် ဘာဝနာ ပွားများသော ကျင့်စဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်များနေ့မှာ Hswagata ဓာတ်တော်ပြတိုက် အပါအဝင် သာသနိက အဆောက်အအုံများကို ရောက်ရှိတဲ့အခါ၊ မျက်စိအစာကျွေးရုံ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ နှလုံးသားကို "သံဝေဂ" အစာကျွေးနိုင်ကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်လမ်းကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် ပြတိုက်ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများ၊ ဓာတ်တော်များ ဖူးမြော်နည်းစနစ်များကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး အတိတ်မှ သင်ခန်းစာယူပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 18, 2023 (International Museum Day)

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.