Day 57 Feb 26 ချွေး (သေဒေါ) နှင့် ဝီရိယ (Sweat & Effort: The Cooling Mechanism)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၆) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၆) ရက်။
"ခန္ဓာကိုယ် ပူအိုက်သောအခါ၌ လည်းကောင်း၊ ပင်ပန်းသောအခါ၌ လည်းကောင်း၊ မွေးညင်းပေါက်တို့မှ ယိုစီးထွက်လာသော ရေဓာတ်ဖြစ်သော 'သေဒေါ' မည်သည့် ချွေး၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ ကိလေသာအပူမီးကို ငြိမ်းသတ်ရန်အလို့ငှာ ချွေးကျအောင် အားထုတ်ရသော 'ဝီရိယ' ကို လမ်းညွှန်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ချွေးစက်များကို အရင်းပြု၍ ကုသိုလ်တရားများကို ကြိုးပမ်းအားထုတ်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၆) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ၂၁ ခုမြောက် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ "ချွေး" (သေဒေါ) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။
သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။
လူတွေက ချွေးထွက်ရင် "ညစ်ပတ်တယ်၊ စေးကပ်တယ်၊ အနံ့နံတယ်" ဆိုပြီး မကြိုက်ကြဘူး။ အဲကွန်းခန်းထဲမှာပဲ နေချင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်လို့သာ ချွေးမထွက်တော့ဘူးဆိုရင် လူတစ်ယောက်ဟာ အပူချိန်လွန်ကဲပြီး (Heat Stroke) မိနစ်ပိုင်းအတွင်း သေဆုံးသွားနိုင်ပါတယ်။
ချွေးဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ "Natural Air Conditioner" (သဘာဝ အဲကွန်း) ပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ် ပူလာရင် ချွေးထွက်ပြီး အအေးခံပေးတယ်။ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း "ချွေးထွက်သံယို အားထုတ်မှ တရားရမယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါဟာ "ဝီရိယ" (Effort) ရဲ့ သင်္ကေတပါပဲ။
ဒီနေ့တော့ ဒီ "ချွေး" (သေဒေါ) ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiology) နဲ့ အပူချိန်ထိန်းညှိခြင်း (Thermoregulation) တို့နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီအရည်ကြည်လေးတွေကနေ ဝိပဿနာဉာဏ် ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။
ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ပါဠိတော်မှာ "အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ... သေဒေါ" (ဤခန္ဓာကိုယ်၌ ချွေးသည် ရှိ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။
အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်များက ချွေး၏ သဘောကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ -
သဏ္ဌာန (Shape): နေရာဒေသအလိုက် ပုံသဏ္ဍာန် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ (မွေးညင်းပေါက်တို့မှ ထွက်သောကြောင့် မွေးညင်းပေါက် ပုံသဏ္ဍာန်ရှိသည်)။
ဝဏ္ဏ (Color): ဆီကြည်ကဲ့သို့ ကြည်လင်သော အဆင်းရှိသည်။
အာသယ (Origin): ချွေးသည် အမြဲရှိနေသော အရာမဟုတ်။ ခန္ဓာကိုယ် ပူအိုက်သောအခါ၊ ရာသီဥတု ပူသောအခါ၊ လှုပ်ရှားမှု များသောအခါမှသာ အရေပြားအောက်မှ စိမ့်ထွက်လာသည်။ (တေဇောဓာတ် လွန်ကဲလျှင် အာပေါဓာတ် ယိုစီး၏)။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ အရေပြားပညာ (Dermatology) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ချွေးထွက်ခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး ကာကွယ်ရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။
သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကြည့်ရအောင်။
၁။ Eccrine Glands (ချွေးဂလင်းများ): ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ (အထူးသဖြင့် လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါး၊ နဖူး) မှာ ချွေးဂလင်းပေါင်း ၂ သန်းကနေ ၄ သန်းလောက် ရှိပါတယ်။
၂။ Thermoregulation (အပူချိန်ထိန်းခြင်း): ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် ၃၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ထက် ကျော်သွားရင် ဦးနှောက် (Hypothalamus) က အမိန့်ပေးပြီး ချွေးထုတ်လိုက်ပါတယ်။ ချွေးရေငွေ့ ပြန်သွားတဲ့အခါ (Evaporation) အရေပြားကို အေးမြစေပါတယ်။
၃။ Detoxification (အဆိပ်ထုတ်ခြင်း): ချွေးထဲမှာ ရေ ၉၉% ပါဝင်ပြီး၊ ကျန်တာက ဆား (Salt)၊ ယူရီးယား (Urea) နဲ့ အဆိပ်အတောက် အနည်းငယ် ပါဝင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ချွေးထွက်တာဟာ ကျောက်ကပ်ကို ကူညီရာလည်း ရောက်ပါတယ်။
၄။ Emotional Sweat (စိတ်လှုပ်ရှားချွေး): ကြောက်လန့်တဲ့အခါ၊ စိတ်လှုပ်ရှားတဲ့အခါ ထွက်တဲ့ချွေး (Cold Sweat) ကတော့ Apocrine Glands (ဂျိုင်းကြား၊ ပေါင်ကြား) ကနေ ထွက်ပြီး၊ အနံ့ပြင်းတတ်ပါတယ်။
[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]
ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "ချွေး" (သေဒေါ) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။
နည်းလမ်း (၁) - ရေဓာတ်ယိုစီးမှုကို ရှုမှတ်ခြင်း (Water Element Meditation):
၁။ ရာသီဥတုပူလို့၊ သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်လို့ ချွေးထွက်လာတဲ့အခါ အဲဒီ ချွေးစက်တွေကို သတိပြုပါ။
၂။ "ခန္ဓာကိုယ်က အပူ (တေဇော) များလာတော့၊ အအေးခံဖို့ ရေ (အာပေါ) တွေ ယိုစီးလာပါလား" လို့ ဓာတ်သဘောကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။
၃။ "သေဒေါ၊ သေဒေါ" လို့ ရွတ်ဆိုရင်း၊ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ဟာ ရေအိတ်ကြီး တစ်ခုပါလား၊ အပေါက်ပေါင်းစုံကနေ ရေတွေ ယိုနေပါလား" လို့ အသုဘ သဘော ဆင်ခြင်ပါ။
နည်းလမ်း (၂) - ဝီရိယနှင့် ယှဉ်၍ ရှုမှတ်ခြင်း (Sweat & Effort):
၁။ ဘုရားရှိခိုးလို့၊ ဝေယျာဝစ္စလုပ်လို့ ချွေးထွက်လာရင် စိတ်မညစ်ပါနဲ့။
၂။ "ဒါဟာ ငါ့ရဲ့ ဝီရိယချွေးစက်တွေပဲ။ ကိလေသာကို တိုက်ထုတ်နေတဲ့ ချွေးစက်တွေပဲ" လို့ ဂုဏ်ယူပါ။
၃။ "ခန္ဓာကိုယ်အေးဖို့ ချွေးထွက်ရသလို၊ သံသရာပူကို ငြိမ်းဖို့လည်း ဝီရိယချွေး ထွက်မှ ရမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
ဒီ ချွေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံလိုက်ရတဲ့ မှတ်သားစရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု (Case-2357) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ နွေရာသီတုန်းကပေါ့။ လူလတ်ပိုင်း ဒကာကြီးတစ်ယောက် ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ဘုရားပတ်ပြေးနေတာ တွေ့ရတယ်။ နေပူကျဲတဲကြီးထဲမှာ ထူထဲတဲ့ အင်္ကျီတွေ ဝတ်ပြီး ပြေးနေတာ။ ချွေးတွေက ရွှဲနစ်နေပြီ။ မျက်နှာကလည်း နီရဲနေတယ်။
ဦးဇင်းက စိုးရိမ်လို့ လှမ်းခေါ်လိုက်တယ်။
"ဒကာကြီး... ဘာလုပ်နေတာလဲ။ နေပူကြီးထဲမှာ လဲကျသွားဦးမယ်။"
သူက မောမောနဲ့ လျှောက်ပါတယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော် 'အကုသိုလ်ချွေးထုတ်' နေတာပါ။ ဆရာတစ်ယောက်က ပြောတယ်... နေပူထဲမှာ ပင်ပင်ပန်းပန်း ကုသိုလ်လုပ်ပြီး ချွေးထွက်ရင် မကောင်းကံတွေ ပါသွားတယ်တဲ့။ ဝီရိယများလေ ကုသိုလ်ရလေ ဆိုလို့ အားထုတ်နေတာပါ" တဲ့။
သူ့ရဲ့ စေတနာက ဝီရိယ ရှိပေမယ့်၊ "ပညာ" (Wisdom) ကင်းမဲ့နေပါတယ်။ ဒါကို "Attakilamathanuyoga" (မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်းဆင်းရဲအောင် ကျင့်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်လည်း Dehydration (ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း) နဲ့ Heat Stroke ဖြစ်ပြီး အသက်အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 12 (Visitor Safety), Article 12.6 (Extreme Practices) အရ သူ့ကို တားမြစ်ပြီး ပညာပေးရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T214 (Right Effort) ကို သုံးပြီး ရှင်းပြပါတယ်။
ဦးဇင်း - "ဒကာကြီး... ဘုရားရှင်က အစွန်းနှစ်ပါးကို ရှောင်ခိုင်းပါတယ်။ အခု ဒကာကြီး လုပ်နေတာက ခန္ဓာကိုယ်ကို ညှဉ်းဆဲနေတာပါ။ ချွေးထဲမှာ ပါသွားတာက ရေနဲ့ ဆားဓာတ်ပဲ ရှိတယ်။ အကုသိုလ်ကံက စိတ် (Mind) မှာ ရှိတာ၊ ချွေးနဲ့ ထွက်မသွားဘူး။"
ဒကာကြီး - "ဒါဆို ဝီရိယ ဆိုတာ ဘာလဲ ဘုရား။"
ဦးဇင်း - "ဝီရိယ ဆိုတာ 'မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု' (Samma Vayama) ပါ။ ခန္ဓာကိုယ် ပင်ပန်းတာကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ဘူး။ စိတ်ထဲက အကုသိုလ်ကို ပယ်ဖို့၊ ကုသိုလ်ကို ပွားဖို့ စိတ်အားထက်သန်တာကို ပြောတာပါ။ အေးမြတဲ့ နေရာမှာ ထိုင်ပြီး တရားမှတ်နေရင်လည်း၊ စိတ်က ကိလေသာကို တိုက်နေရင် အဲဒါ ဝီရိယ ရှိတာပါပဲ။"
ဦးဇင်းက သူ့ကို ရေအေး တိုက်၊ အနားယူခိုင်းပြီးမှ တရားဆက်ဟောပါတယ်။
"ချွေးထွက်တိုင်း ကုသိုလ်မရပါဘူး။ သူခိုးတွေလည်း ပြေးရင် ချွေးထွက်တာပါပဲ။ အဓိကက 'စိတ်ထား' ပါ။ ဒကာကြီး အနေနဲ့ နေပူထဲ ပြေးမယ့်အစား၊ ပြတိုက်ထဲမှာ ဘုရားရိပ် တရားရိပ် ခိုပြီး၊ အေးချမ်းစွာ တရားမှတ်ပါ။ အဲဒီ 'အေးချမ်းမှု' (Santi) ကမှ နိဗ္ဗာန်နဲ့ ပိုနီးပါတယ်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။
ဒကာကြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။ "မှန်ပါ့ဘုရား... တပည့်တော်က ကိုယ်ပင်ပန်းမှ ကုသိုလ်ရမယ် ထင်နေတာ။ အခုတော့ သက်သာသွားပါပြီ" ဆိုပြီး၊ အင်္ကျီထူတွေ ချွတ်၊ ရေချိုးသန့်စင်ပြီးမှ အေးအေးဆေးဆေး ဘုရားဖူးသွားပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။
"ချွေး" (သေဒေါ) ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူကို ထိန်းပေးတဲ့ မိတ်ဆွေပါ။ သူ့ကို ရွံစရာလို့ မမြင်ဘဲ ကျေးဇူးတင်ပါ။
ဒါပေမယ့် ကုသိုလ်လုပ်ရာမှာ "ချွေးထွက်မှ ရမယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆ မှားကို ပယ်ပါ။ "စိတ်ကြည်မှ ရမယ်" ဆိုတာကို နားလည်ပါ။
ခန္ဓာကိုယ်က ချွေးထွက်ပြီး အပူလျော့သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မေတ္တာတရားနဲ့ ဒေါသအပူကို လျှော့ချနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။
ပထမအချက်အနေနဲ့ "ချွေးထွက်ရင် ရေချိုးပါ"။ ချွေးပေါက်တွေ ပိတ်မနေအောင်၊ ဘက်တီးရီးယားတွေ မပွားအောင် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ပါ။ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း (Kaya Parihara) ကုသိုလ်ပါ။
ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "ရေဓာတ် ဖြည့်ပါ"။ ချွေးထွက်များရင် ရေပြန်သောက်ပါ။ ဓာတ်မညီမျှမှု မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပါ။
တတိယအချက်ကတော့ "ဝီရိယကို ဆင်ခြင်ပါ"။ အလုပ်လုပ်လို့ ချွေးထွက်လာတိုင်း "ငါ့မိသားစုအတွက်၊ ငါ့လောကအတွက် ကြိုးစားနေတာပါလား" လို့ ဖြူစင်တဲ့ စေတနာ (Chetana) ထည့်ပေါင်းလိုက်ပါ။ ဒါဆိုရင် ချွေးစက်တိုင်းက ကုသိုလ်ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
မိမိ၏ နဖူးမှ စီးကျလာသော ချွေးစက်ကို သုတ်ဖယ်လိုက်တိုင်း... ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူချိန် ထိန်းညှိမှုကို နားလည်ကာ၊ ကိလေသာအပူများကိုပါ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ရေစင်ဖြင့် ဆေးကြောအအေးခံနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ချွေး (သေဒေါ) နှင့် ဝီရိယ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မှန်ကန်သော ဝီရိယဖြင့် အားထုတ်ကာ၊ ပူလောင်မှု ကင်းဝေး၍ အေးငြိမ်းသော နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Feb 26, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
