Day: 289 | Date: October 16, 2023 | စကြဝဠာ (Universe) | ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ အဂ္ဂညသုတ် | Astronomy

Day: 289 | Date: October 16, 2023 |  စကြဝဠာ (Universe) |  ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ အဂ္ဂညသုတ် |  Astronomy

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၆) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ညဘက် ကောင်းကင်ကြီးကို မော့ကြည့်လိုက်ရင် ကြယ်တွေ၊ လမင်းတွေကို တွေ့ရတယ်။ အဲဒီ အဆုံးအစမရှိတဲ့ ကောင်းကင်ကြီးကို ကြည့်ပြီး "ငါဆိုတာ ဘာလဲ၊ လောကကြီးက ဘယ်လောက် ကျယ်ဝန်းသလဲ" ဆိုတာကို လူသားတိုင်း တွေးဖူးကြမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာ "စကြဝဠာနှင့် လူသား" အကြောင်းကို ခေတ်သစ် နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) ရှုထောင့်နဲ့ ဗုဒ္ဓရဲ့ အဂ္ဂညသုတ်တော်လာ ဒေသနာတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး အတ္တမာန ခဝါချနိုင်ကြပြီး၊ လောကဝိဒူ ဉာဏ်တော်ကို သိမြင်ကာ သံသရာဝဋ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။

တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကို ကျယ်ပြောသွားအောင် "လောကဝိဒူ" (Loka Vidhu) လို့ခေါ်တဲ့ လောကကို သိမြင်ခြင်း ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုတဲ့ သမထလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... မျက်စိကို မှိတ်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်ကနေ အပေါ်စီးက ကြည့်လိုက်ပါ။ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်သွားပါ။ ကိုယ့်အိမ်က အစက်ကလေး ဖြစ်သွားမယ်။ ရန်ကုန်မြို့က အစက်ကလေး ဖြစ်သွားမယ်။ ကမ္ဘာကြီးက ဘောလုံးလေး ဖြစ်သွားမယ်။ နောက်ဆုံး နေအဖွဲ့အစည်း၊ ဂလက်ဆီ ကြယ်စုကြီးထဲမှာ ကမ္ဘာကြီးဟာ သဲတစ်ပွင့်လောက်တောင် မရှိတော့ဘူး။ "ဪ... စကြဝဠာကြီးထဲမှာ ငါဆိုတာ မြူမှုန်လေး တစ်ခုမျှသာ ပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။ "ငါ" ဆိုတဲ့ မာနတွေ လျော့ကျသွားပြီး၊ စိတ်နှလုံး ကျယ်ပြန့်မသွားဘူးလား... ကျယ်ပြန့်သွားပါတယ်နော်။ အဲဒီ စိတ်နဲ့ တရားဆက်နာကြစို့။

ကိုင်း... "စကြဝဠာ" (Universe) အကြောင်း ပြောတဲ့အခါ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တွေ တွေ့ရှိထားတဲ့ အချက်တွေနဲ့ ရှင်းပြချင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့... ကိုယ့်ကိုယ်ကို အထင်ကြီးနေတတ်ကြတယ်။ "ငါ့အိမ်က အကြီးဆုံး၊ ငါ့ရာထူးက အမြင့်ဆုံး" ပေါ့။ ကဲ... သိပ္ပံနည်းကျ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရအောင်။

၁။ ကမ္ဘာ vs နေ: ကမ္ဘာကြီးက ကြီးတယ်လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ နေမင်းကြီး (Sun) နဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် နေမင်းကြီးက ကမ္ဘာအလုံးပေါင်း (၁ ဒသမ ၃) သန်း စာလောက် ကြီးပါတယ်။ ကမ္ဘာက ပဲစေ့လေးလောက်ပဲ ရှိတော့တယ်။

၂။ နေ vs UY Scuti: အဲဒီလောက်ကြီးတဲ့ နေမင်းကြီးကရော အကြီးဆုံးလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ "UY Scuti" လို့ခေါ်တဲ့ ကြယ်ကြီးနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် နေမင်းကြီးက ဖုန်မှုန့်လေးလောက်ပဲ ရှိတော့တယ်။

၃။ ကြယ် vs ဂလက်ဆီ: အဲဒီလောက်ကြီးတဲ့ ကြယ်တွေဟာ တစ်လုံးတည်းလား။ မဟုတ်ဘူး။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေထိုင်တဲ့ "Milky Way Galaxy" (နဂါးငွေ့တန်း) ကြီးထဲမှာတင် ကြယ်ပေါင်း ကုဋေ (၄၀,၀၀၀) လောက် ရှိတယ်တဲ့။

၄။ ဂလက်ဆီ vs စကြဝဠာ: အဲဒီ ဂလက်ဆီကြီးကရော တစ်ခုတည်းလား။ မဟုတ်ပြန်ဘူး။ "Observable Universe" (လေ့လာတွေ့ရှိရသော စကြဝဠာ) ထဲမှာတင် ဂလက်ဆီပေါင်း ကုဋေ (၂) သိန်းလောက် ရှိနေပြန်တယ်။

ကဲ... နိဂုံးချုပ် (Conclusion) ကြည့်ရအောင်။ အဲဒီလောက် ကျယ်ပြောလှတဲ့ စကြဝဠာကြီးထဲမှာ "ကမ္ဘာ" ဆိုတာ သဲတစ်ပွင့်ပါ။ အဲဒီ သဲတစ်ပွင့်ပေါ်က "မြန်မာပြည်" ဆိုတာ ဘက်တီးရီးယားလေးပါ။ အဲဒီ ဘက်တီးရီးယားလေးထဲက "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင်က ဘာမှ ပြောပလောက်တဲ့ အရာ မဟုတ်တော့ဘူး။

ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Cosmic Perspective" (စကြဝဠာ ရှုထောင့်) လို့ ခေါ်တယ်။ ဒီရှုထောင့်က ကြည့်လိုက်ရင် "ငါ့ကို သူများ မလေးစားဘူး၊ ငါ့ကို နေရာမပေးဘူး" ဆိုပြီး စိတ်ဆိုးနေတာတွေဟာ ဘယ်လောက် ရယ်စရာကောင်းသလဲ။ ကမ္ဘာကြီးက "ငါ့အတွက်" လည်ပတ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သဘာဝနိယာမ (Laws of Physics) အတိုင်း လည်ပတ်နေတာသာ ဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်ရပါမယ်။

ဒီနေရာမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ အဂ္ဂညသုတ် (စာမျက်နှာ-၈၇) မှာ ဟောထားတဲ့ တရားတော်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ကမ္ဘာကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (Evolution of the World) ကို ဟောကြားရာမှာ သိပ္ပံပညာနဲ့ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် တူညီနေတာ တွေ့ရတယ်။

"ဟောတိ ခေါ သော ဝါသေဋ္ဌာ သမယော၊ ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန အယံ လောကော သံဝဋ္ဋတိ။ ... ဝိဝဋ္ဋတိ။"

အဓိပ္ပာယ်ကတော့... "ချစ်သား ဝါသေဋ္ဌတို့... ရှည်လျားသော ကာလတစ်ခု ကုန်ဆုံးသောအခါ ဤလောကသည် ပျက်စီး၏ (သံဝဋ္ဋ)။ တစ်ဖန် ရှည်လျားသော ကာလတစ်ခု ကုန်ဆုံးသောအခါ ဤလောကသည် ပြန်လည် ဖြစ်ပေါ်ပြန့်ကားလာ၏ (ဝိဝဋ္ဋ)" တဲ့။

ဒါဟာ ဒီနေ့ခေတ် ရူပဗေဒပညာရှင်တွေ ပြောတဲ့ "Big Bang" (စကြဝဠာ ပေါက်ကွဲပြန့်ကားခြင်း) နဲ့ "Big Crunch" (ပြန်လည် ကျုံ့ဝင်ပျက်စီးခြင်း) သီအိုရီတွေနဲ့ သဘောတရားချင်း တူညီနေတယ်။ ဘုရားရှင်က ကမ္ဘာဦးအစမှာ အရာရာဟာ ရေပြင်ကြီးလို ဖြစ်နေပြီး၊ အမှောင်ထု (Darkness) ဖုံးလွှမ်းနေတယ်၊ နောက်မှ "ရသပထဝီ" (မြေဆီလွှာ) တွေ ပေါ်လာတယ် လို့ ဟောတယ်။ သိပ္ပံပညာကလည်း ကမ္ဘာဦးမှာ ဓာတ်ငွေ့တွေ (Gas) စုဝေးပြီး အေးခဲလာမှ ဂြိုဟ်တွေ ဖြစ်လာတယ်လို့ ဆိုတယ်။

ဒါကြောင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၄၊ အပိုဒ်ခွဲ ၄.၂ (Pol 4, Art 4.2) မှာ "Scientific Consistency with Dhamma" (ဓမ္မနှင့် သိပ္ပံ ညီညွတ်မှု ရှိစေခြင်း) ဆိုတာကို ထည့်သွင်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ဟာ တယ်လီစကုပ် (Telescope) မပါဘဲ စကြဝဠာကို ထိုးထွင်းမြင်နိုင်ခဲ့တယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာတယ်နော်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... "We are made of stardust" (ငါတို့ဟာ ကြယ်မှုန်တွေနဲ့ လုပ်ထားတာ) တဲ့။ ကိုယ့်သွေးထဲက သံဓာတ် (Iron)၊ အရိုးထဲက ကယ်လ်စီယမ် (Calcium) တွေဟာ တစ်ချိန်က ပေါက်ကွဲသွားတဲ့ ကြယ်တွေ (Supernova) ဆီက ရောက်လာတာ။

အလုပ်ပေး ရှုကွက်:

၁။ Identify the Elements (ဓာတ်တွေကို ခွဲ): ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ကြည့်ပါ။ ဒါဟာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ စကြဝဠာထဲက ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဓာတ်ကြီးလေးပါးက ခဏလာပြီး စုဝေးနေတာ။

၂။ Visualize the Scale (အတိုင်းအတာကို ရှု): ညဘက် ကောင်းကင်ကို မော့ကြည့်တိုင်း... "ဟို ကြယ်တွေတောင် တစ်နေ့ ပျက်စီးရရင်၊ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်လေးက ဘာပြောစရာ ရှိမလဲ" လို့ အနိစ္စကို ပွားများပါ။

၃။ Dissolve the Ego (အတ္တကို ဖျောက်): "ကမ္ဘာကြီးက ငါ့ကို ဂရုမစိုက်ဘူး" လို့ တွေးလိုက်ပါ။ စိတ်မကောင်း မဖြစ်ပါနဲ့။ အဲဒါ လွတ်မြောက်မှုပါ။ ကိုယ်က အရေးမကြီးဘူးလို့ သိလိုက်တဲ့အချိန်မှာ၊ တာဝန်တွေ ပူပန်မှုတွေ လျော့ကျသွားပြီး စိတ်ပေါ့ပါးသွားပါလိမ့်မယ်။

ရှုမှတ်တဲ့အခါ... "စကြဝဠာ အနန္တမှာ ငါသည် မြူမှုန်မျှသာ၊ ငါ၏ ပြဿနာများသည်လည်း မြူမှုန်မျှသာ၊ အားလုံးသည် ဖြစ်ပြီး ပျက်မည့် သဘောတရား (Nature) သက်သက်သာ ဖြစ်သည်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

ကိုင်း... စကြဝဠာကြီးရဲ့ အတိုင်းအတာ (Scale) နဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် လူသားဆိုတာ ဖုန်မှုန့်လေးလောက်တောင် မရှိဘူး ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြခဲ့ပြီးပြီ။ အခု ဒီသဘောတရားကို လူ့ဘဝထဲမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ၊ "ငါ" စွဲကြီးနေတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ဒီစကြဝဠာအမြင်နဲ့ ဘယ်လို ကုစားပေးနိုင်သလဲ ဆိုတာကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ၊ လေးလေးနက်နက် သိနားလည်စေဖို့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းရှည်ကြီး တစ်ပုဒ် (Case-2589) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက "မြေကြီး" ကို လုနေကြတဲ့ လူသားတွေအတွက် "ကောင်းကင်" က ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာပါပဲ။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ လလောက်ကပေါ့... ပြတိုက်ရဲ့ အနောက်ဘက်ခြမ်းမှာ မြေကွက်လပ်ကြီး တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒီ မြေကွက်ကို "ဦးသီဟ" ဆိုတဲ့ အိမ်ခြံမြေ သူဌေးကြီး တစ်ယောက်က ဝယ်လိုက်တယ်။ ဦးသီဟက ကြွယ်ဝချမ်းသာပေမဲ့ လောဘ အင်မတန် ကြီးတယ်။ သူက မြေတိုင်းတဲ့အခါ ပြတိုက်ရဲ့ ခြံစည်းရိုးဘက်ကို "တစ်လက်မ" လောက် ကျော်ဝင်နေတယ် ဆိုပြီး ပြဿနာ လာရှာတယ်။

"ဘုန်းကြီးတို့ ခြံစည်းရိုးက ကျုပ်မြေထဲ ဝင်နေတယ်။ ဒါ ကျုပ်ပိုင်တဲ့ မြေ၊ တစ်လက်မတောင် အထိပါး မခံနိုင်ဘူး၊ ချက်ချင်း ဖျက်ပေးပါ" ဆိုပြီး ဒေါသတကြီးနဲ့ ရုံးခန်းထဲထိ ဝင်ပြီး အော်ဟစ်တယ်။ သူ့မျက်နှာက နီရဲနေပြီး၊ သွေးတိုးတွေ တက်၊ လက်တွေ တုန်နေရှာတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ ဒီ "တစ်လက်မ" သော မြေကွက်ဟာ ကမ္ဘာပျက်မတတ် အရေးကြီးနေပုံ ရတယ်။

ဒီအခြေအနေမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို တရားဓမ္မနဲ့ ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ဖို့ ခက်နေတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၄၊ အပိုဒ်ခွဲ ၄.၂ (Pol 4, Art 4.2) ဖြစ်တဲ့ "Scientific Consistency with Dhamma" (ဓမ္မနှင့် သိပ္ပံ ညီညွတ်မှု ရှိစေခြင်း) နည်းလမ်းကို သုံးဖို့ စဉ်းစားလိုက်တယ်။ အဲဒီညက ကောင်းကင်မှာ ကြယ်တွေ စုံနေတဲ့ ညတစ်ည ဖြစ်နေတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက ဦးသီဟကို "ဒကာကြီး... စိတ်လျှော့ပါ၊ ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းပေးပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု ညရောက်နေပြီဆိုတော့ မနက်ဖြန်မှ ခြံတိုင်းကြတာပေါ့။ ဒီညတော့ ပြတိုက်ရဲ့ နက္ခတာရာ ကြည့်ရှုတဲ့ အစီအစဉ်လေးမှာ ဝင်ပါဦးလား" ဆိုပြီး ဖိတ်ခေါ်လိုက်တယ်။ သူက စိတ်မပါတပါနဲ့ပဲ လက်ခံလိုက်တယ်။

ပြတိုက်ရဲ့ ခေါင်မိုးပေါ်မှာ တယ်လီစကုပ် (Telescope) အကြီးစားကြီး တပ်ဆင်ထားတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက ဦးသီဟကို တယ်လီစကုပ်ကနေတစ်ဆင့် "Saturn" (စနေဂြိုဟ်) ကို အရင်ဆုံး ပြလိုက်တယ်။

"ဒကာကြီး... မှန်ပြောင်းထဲကနေ ကြည့်လိုက်စမ်း။ အဲဒါ စနေဂြိုဟ် လို့ ခေါ်တယ်။ သူ့ရဲ့ အကွင်းကြီးတွေ လှတယ် မဟုတ်လား။ သိပ္ပံပညာအရ တွက်ချက်ထားတာ၊ အဲဒီ စနေဂြိုဟ်ကြီးက ကမ္ဘာလုံးပေါင်း (၇၆၀) စာလောက် ကြီးမားတယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။ ဦးသီဟက "အို... တော်တော်ကြီးတာပဲနော်" လို့ အံ့ဩသွားတယ်။

ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆက်ပြီး "Andromeda Galaxy" (အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ) ဘက်ကို မှန်ပြောင်း လှည့်ပေးလိုက်တယ်။

"ကဲ... ဒကာကြီး။ အခု မြင်နေရတဲ့ အလင်းတန်း မှုန်ဝါးဝါးလေးကို ကြည့်။ အဲဒါ ကြယ်တစ်လုံးတည်း မဟုတ်ဘူး။ ကြယ်ပေါင်း (၁) ထရီလီယံ (ဘီလီယံ တစ်ထောင်) လောက် စုဝေးနေတဲ့ ဂလက်ဆီကြီး တစ်ခုလုံးပဲ။ အဲဒီ ဂလက်ဆီကြီးထဲမှာ ကျုပ်တို့ နေမင်းကြီးလို ကြယ်တွေ ကုဋေပေါင်းများစွာ ရှိတယ်။ အဲဒီ ကြယ်တွေရဲ့ ဘေးမှာ ကျုပ်တို့ ကမ္ဘာလို ဂြိုဟ်တွေ ကုဋေပေါင်းများစွာ ရှိနေနိုင်တယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။

ဦးသီဟက မှန်ပြောင်းကနေ မျက်လုံးခွာပြီး၊ ကောင်းကင်ကြီးကို မော့ကြည့်တယ်။ သူ စကားမပြောနိုင်တော့ဘူး။ ဆိတ်ငြိမ်သွားတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းက "အဂ္ဂညသုတ်" တရားတော်နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး မေးခွန်းထုတ်လိုက်တယ်။

"ဒကာကြီး... ခုနက ဒကာကြီး မြင်ခဲ့တဲ့ စကြဝဠာကြီးနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် ကျုပ်တို့ရဲ့ ကမ္ဘာကြီးက သဲတစ်ပွင့်လောက်တောင် မရှိတော့ဘူး။ အဲဒီ သဲတစ်ပွင့်လောက် ကမ္ဘာကြီးပေါ်က၊ မြန်မာပြည်ဆိုတဲ့ အစက်ကလေးပေါ်က၊ ရန်ကုန်မြို့ဆိုတဲ့ အမှုန်လေးထဲက၊ ဒကာကြီး လုနေတဲ့ 'တစ်လက်မ' ဆိုတဲ့ မြေကွက်လေးဟာ... ဒီစကြဝဠာကြီးရဲ့ ဘယ်နေရာမှာ ရှိသလဲ၊ ဘယ်လောက် အဓိပ္ပာယ် ရှိသလဲ စဉ်းစားကြည့်ပါ" လို့ မေးလိုက်တယ်။

ဦးသီဟက ခေါင်းငိုက်စိုက်ကျသွားတယ်။ "မှန်ပါ့... တပည့်တော် မစဉ်းစားမိဘူး။ တပည့်တော်က ဒီမြေလေးကိုပဲ ကမ္ဘာကြီး ထင်နေတာ။ ဟိုအပေါ်က ကြည့်ရင် တပည့်တော်တို့ဟာ ပရွက်ဆိတ်လေးတွေ လုနေသလောက်ပဲ ရှိမှာပဲနော်" လို့ ညည်းတွားတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက ဆက်ပြီး တရားချတယ်။ "ဒကာကြီး... ဘုရားရှင်က 'လောကဝိဒူ' (လောကကို သိသောသူ) ဖြစ်တယ်။ ဘုရားရှင်က မြင်တယ်... သတ္တဝါတွေဟာ မမြဲတဲ့အရာကို မြဲတယ်ထင်ပြီး လုနေကြတာ၊ ကလေးတွေ သဲအိမ်ဆောက်ပြီး ရန်ဖြစ်နေသလိုပဲ တဲ့။

သိပ္ပံပညာအရ ကြည့်ရင်လည်း ဒကာကြီး ရပ်နေတဲ့ မြေကြီးဆိုတာ တကယ်တော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက ပေါက်ကွဲခဲ့တဲ့ ကြယ်တွေရဲ့ ပြာမှုန့် (Stardust) တွေ စုခဲထားတာပဲ။ ဒကာကြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေး၊ အရိုး၊ အသား တွေအားလုံးကလည်း အဲဒီ ကြယ်မှုန်တွေနဲ့ပဲ ဖွဲ့စည်းထားတာ။

ဒါကြောင့် 'ငါ့မြေ' လို့ ပြောရအောင်... ဒကာကြီးက ဒီမြေကြီးကို ဖန်ဆင်းခဲ့တာလား။ မဟုတ်ဘူး။ ဒကာကြီး မမွေးခင်ကတည်းက ဒီမြေကြီး ရှိတယ်။ ဒကာကြီး သေသွားရင်လည်း ဒီမြေကြီး ကျန်ခဲ့မှာ။ ခဏလေး လာနားခိုတဲ့ ဧည့်သည်က အိမ်ရှင် လုပ်ချင်နေတာ သဘာဝ ကျရဲ့လား" လို့ မေးလိုက်တယ်။

အဲဒီညက ဦးသီဟ တစ်ယောက် ပြတိုက်ခေါင်မိုးပေါ်မှာ အကြာကြီး ထိုင်နေခဲ့တယ်။ သူ့ရဲ့ မာနတွေ၊ လောဘတွေဟာ ကောင်းကင်ကြီးရဲ့ အောက်မှာ အရည်ပျော်ကျသွားသလိုပဲ။ မနက်လင်းတော့ သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လာလျှောက်တယ်။ "ဘုန်းဘုန်း... ခြံစည်းရိုး ကိစ္စ ထားလိုက်ပါတော့။ တပည့်တော် သဘောပေါက်ပါပြီ။ ဒီမြေ တစ်လက်မ ပိုရလို့လည်း တပည့်တော် ဘာမှ ထူးပြီး ချမ်းသာသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ စကြဝဠာနဲ့ ယှဉ်ရင် တပည့်တော်ရဲ့ လောဘက ရယ်စရာ ဖြစ်နေပါပြီ" ဆိုပြီး ပြန်လျှောက်သွားတယ်။ ဒါတင်မကဘူး... နောက်ပိုင်းမှာ သူ့မြေကွက်ထဲက တချို့ကိုတောင် ပြတိုက်အတွက် ဥယျာဉ်လုပ်ဖို့ လှူဒါန်းခဲ့ပါသေးတယ်။

တွေ့လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ... "အတ္တ" (Ego) ဆိုတာ အမြင်ကျဉ်းမြောင်းမှု (Narrow Perspective) ကနေ လာတာပါ။ "အနတ္တ" (Non-self) သဘောကို နားလည်ချင်ရင်၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကျယ်သထက် ကျယ်အောင် ဖြန့်ကားပြီး ကြည့်တတ်ရမယ်။ စကြဝဠာ ရှုထောင့် (Cosmic Perspective) ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ကိုယ့်ရဲ့ ပြဿနာတွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရာထူးတွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေဟာ ဘာမှ မဟုတ်တော့ဘူး။ အဲဒီ "ဘာမှ မဟုတ်ပါလား" ဆိုတဲ့ အသိကပဲ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေတာ (Liberation) ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စကြဝဠာနှင့် လူသား" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာ:

စကြဝဠာကြီး တစ်ခုလုံးကို ကြည့်လိုက်ပါ။ ကြယ်တွေ မွေးဖွားတယ်၊ ပေါက်ကွဲတယ်၊ ပျက်စီးတယ်။ ဂြိုဟ်တွေ တိုက်မိကြတယ်။ ဘယ်အရာမှ ငြိမ်သက်မနေဘူး။ အမြဲ ပြောင်းလဲ ဖောက်ပြန်နေတယ်။ ဒါကြောင့် စကြဝဠာ တစ်ခုလုံးသည်ပင်လျှင် ကြီးမားသော "ဒုက္ခသစ္စာ" ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ လူသားတွေရဲ့ ဘဝလေးကတော့ ပြောစရာမလိုတော့ဘူးပေါ့။

၂။ သမုဒယသစ္စာ:

အဲဒီလို မမြဲ၊ ဆင်းရဲတဲ့ လောကကြီးထဲမှာ "ငါ မြဲချင်တယ်၊ ငါ ပိုင်ချင်တယ်၊ ငါ ဗဟိုပြုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ (Tanha) နဲ့ "ငါ့ကမ္ဘာလေးက အရေးအကြီးဆုံး" ဆိုတဲ့ မောဟ (Moha - Delusion) တွေကြောင့် သံသရာ လည်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။

၃။ နိရောဓသစ္စာ:

အကယ်၍... "စကြဝဠာ အနန္တမှာ ငါသည် သဲတစ်ပွင့်မျှသာ" လို့ သိမြင်ပြီး၊ ငါစွဲကို စွန့်လွှတ်လိုက်မယ် ဆိုရင်၊ လောကကြီး ပျက်စီးသွားရင်တောင် ကိုယ့်စိတ်က မတုန်လှုပ်တော့ဘူး။ ကမ္ဘာမြေကြီး ဆုံးရှုံးသွားရင်တောင် နှမြောတသ မဖြစ်တော့ဘူး။ အဲဒီလို ဥပါဒါန် (Clinging) ပြုတ်သွားတဲ့ ငြိမ်းအေးမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။

၄။ မဂ္ဂသစ္စာ:

အဲဒီလို လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်...

• သမ္မာဒိဋ္ဌိ: လောကအကြောင်း မှန်ကန်စွာ သိမြင်သော ဉာဏ် (Right Understanding of the Cosmos and Self)။

• သမ္မာသတိ: မိမိ၏ ခန္ဓာနှင့် စိတ်ကို အမြဲ စောင့်ကြည့်နေခြင်း။
  ဒီ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးမှသာ လောက (World) မှ လွတ်မြောက်သော လောကုတ္တရာ (Transcendental) နယ်ပယ်ကို ရောက်ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဘုရားရှင်ကို "လောကဝိဒူ" လို့ ခေါ်တာဟာ လောကကြီးကို အကုန်သိရုံ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ လောကကြီးရဲ့ အနှစ်သာရ မရှိပုံကို သိပြီး၊ လောကမှ လွတ်မြောက်သွားလို့ "လောကဝိဒူ" လို့ ခေါ်တာပါ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ညဘက် ကောင်းကင်ကြီးကို မော့ကြည့်တိုင်း... ကြယ်တွေကို အလှကြည့်ရုံ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ "ဪ... ဤမျှ ကြီးမားသော စကြဝဠာကြီးတွင် ငါ၏ ခန္ဓာသည် အဘယ်မှာနည်း၊ ငါ၏ ပြဿနာသည် အဘယ်မှာနည်း" ဟု ဆင်ခြင်ကာ၊ စိတ်ကို လောကဓံတရားတို့၏ အထက်သို့ ပို့ဆောင်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့မှစ၍ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ကျဉ်းမြောင်းသော အတ္တဘောင်မှ လွတ်မြောက်၍၊ ကျယ်ပြန့်သော ဓမ္မစကြဝဠာထဲတွင် ပျော်မွေ့နိုင်ကြပါစေ။ လောကကို သိမြင်သော ဉာဏ်မျက်လုံးများ ပွင့်လင်းကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.