နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-254) - သေနာသန (Senasana/Shelter) နှင့် စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ (Green Building/LEED)

 

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-254) - သေနာသန (Senasana/Shelter) နှင့် စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ (Green Building/LEED)

ကိုးကားကျမ်း - ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝါ၊ သေနာသနက္ခန္ဓက။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Sustainable Architecture & Biophilia (ရေရှည်တည်တံ့သော ဗိသုကာပညာနှင့် သဘာဝကို မြတ်နိုးခြင်း)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်နေ့မှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေထိုင်ရာ "အိမ်၊ ကျောင်း၊ အဆောက်အအုံ" တွေအကြောင်း ဆွေးနွေးကြပါမယ်။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးဟာ သူနေထိုင်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် (Environment) နဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ အခန်းကျဉ်းကျဉ်း၊ မှောင်မည်းမည်း၊ လေမဝင်တဲ့ နေရာမှာ နေရရင် စိတ်မွန်းကျပ်ပြီး ဒေါသထွက်လွယ်သလို၊ လေကောင်းလေသန့်ရပြီး သဘာဝနဲ့ နီးစပ်တဲ့ နေရာမှာ နေရရင် စိတ်ကြည်လင် အေးချမ်းပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က တရားအားထုတ်ဖို့အတွက် "သေနာသန သပ္ပါယ" (သင့်လျော်သော နေရာထိုင်ခင်း) ကို အရေးကြီးတဲ့ အချက်အနေနဲ့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ ဒါကို "Green Building" (စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ) လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး သင့်လျော်ကောင်းမွန်တဲ့ နေရာထိုင်ခင်းကို ရရှိပြီး၊ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းစွာဖြင့် တရားဘာဝနာ ပွားများနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သေနာသန" (Senasana) လို့ ခေါ်တဲ့ နေရာထိုင်ခင်း ကျောင်းအိပ်ရာနှင့် ခေတ်သစ် ဗိသုကာပညာရဲ့ "LEED Certification" (စွမ်းအင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဒီဇိုင်းဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်မှု) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက အိမ်ဆောက်ရင် "လှဖို့၊ ကြီးဖို့" ပဲ စဉ်းစားကြတယ်။ "နေလို့ကောင်းဖို့၊ ကျန်းမာဖို့" (Livability & Health) ကို မေ့နေတတ်ကြတယ်။ အဆောက်အအုံတစ်ခုဟာ သဘာဝတရားနဲ့ သဟဇာတ မဖြစ်ရင်၊ အဲဒီအထဲမှာ နေတဲ့လူရဲ့ "ဓာတ်" တွေလည်း ဖောက်ပြန်တတ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အကာအရံတွေထဲက ရုန်းထွက်ပြီး၊ သစ်ပင်ရိပ် ဝါးပင်ရိပ်အောက် ရောက်သွားသလို အေးမြသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "နေရာထိုင်ခင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "ကာယဂတာသတိ" နဲ့ "အာကာသ ကသိုဏ်း" ကို တွဲဖက် ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရောက်နေတဲ့ အခန်းကို စိတ်ကူးနဲ့ ဖျောက်လိုက်ပါ။ မိမိရဲ့ ဘေးပတ်လည်မှာ အစိမ်းရောင် သစ်ပင်တွေ၊ အေးမြတဲ့ လေညှင်းတွေ ရှိနေတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ သဘာဝတရားရဲ့ အေးမြမှု (Cooling Effect) က အရေပြားကတဆင့် နှလုံးသားထဲကို စီးဝင်သွားတယ်။ "အေးမြတယ်... လန်းဆန်းတယ်... ငြိမ်းချမ်းတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ မိမိရဲ့ စိတ်ဟာ ကွန်ကရစ်တိုက်တွေကြားမှာ ပိတ်လှောင်မနေဘဲ၊ သဘာဝနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတဲ့ ခံစားမှုကို (၁) မိနစ်လောက် အရသာခံကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး လန်းဆန်းပြီး သဘာဝနဲ့ နီးစပ်သွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Sustainable Architecture" (ရေရှည်တည်တံ့သော ဗိသုကာပညာ) နဲ့ "Environmental Psychology" (ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) က ဒီ "Green Building" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Biophilia Hypothesis" (ဇီဝမြတ်နိုးမှု သီအိုရီ) ကို ဖော်ထုတ်ထားပါတယ်။ လူသားတွေဟာ သဘာဝတရား (Nature) နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံလိုတဲ့ ဗီဇ (Genetics) ပါလာတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတင်းပေါက်မရှိတဲ့ အခန်းထက်၊ သစ်ပင်မြင်ရတဲ့ အခန်းမှာ နေရတဲ့ လူနာတွေက ပိုမြန်မြန် ကျန်းမာလာတယ်။ ရုံးခန်းထဲမှာ အပင်စိုက်ထားရင် ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ "Productivity" (စွမ်းဆောင်ရည်) တက်လာတယ်။

LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) ဆိုတာ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ စံသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ Energy Efficiency: မီးလောင်စာ သက်သာခြင်း (သဘာဝ အလင်းရောင်/လေ သုံးခြင်း)။

၂။ Water Saving: ရေချွေတာခြင်း။

၃။ Indoor Environmental Quality: လေကောင်းလေသန့် ရရှိခြင်း။

၄။ Materials: အဆိပ်အတောက် မရှိသော ပစ္စည်းများ သုံးခြင်း။

အဆောက်အအုံတစ်ခုဟာ "Passive Cooling" (သဘာဝနည်းဖြင့် အေးမြစေခြင်း) စနစ် ပါရင်၊ အဲဒီအထဲမှာ နေတဲ့လူရဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း (Cortisol) ကျဆင်းပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းမှု (Serotonin) တိုးပွားစေတယ်လို့ သုတေသနတွေက ဆိုပါတယ်။

 ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ညာဘက်က အဆောက်အအုံက "အသက်ရှူ" နေသလိုပဲ။ လေဝင်လေထွက် ကောင်းတယ်။ ဘယ်ဘက်ကတော့ ပိတ်လှောင်နေတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာအိမ်ကိုရော၊ နေအိမ်ကိုပါ "Green" ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲမှ စိတ်ချမ်းသာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဝိနည်းပိဋကတ်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကျောင်းဆောက်လုပ်ခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အင်မတန် တိကျတဲ့ စည်းကမ်းတွေ (Construction Codes) ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။

၁။ နေရာရွေးချယ်မှု: ကျောင်းဆောက်ရင် ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန် မရှိတဲ့နေရာ၊ သစ်ပင်ကြီးတွေကို မခုတ်ရတဲ့နေရာ ဖြစ်ရမယ်။ (Environmental Impact Assessment)။

၂။ အရွယ်အစား: လိုတာထက် ပိုမကြီးရဘူး။ (Sustainability)။

၃။ လေဝင်လေထွက်: ပြတင်းပေါက် (ဝါတပါန) ထားရမယ်။ နေရောင်ရမယ်။

ဘုရားရှင်က "သေနာသန ဝတ်" (ကျောင်းနေဝတ်) မှာလည်း ကျောင်းကို နေ့စဉ် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ဖို့၊ လေဝင်လေထွက် ဖွင့်ဖို့ သင်ကြားပေးခဲ့တယ်။ "သေနာသန သပ္ပါယ" (သင့်လျော်သော ကျောင်း) မရရင် စိတ်မတည်ကြည်ဘူး၊ စိတ်မတည်ကြည်ရင် တရားမရနိုင်ဘူးလို့ ဟောပါတယ်။ ဒါကြောင့် "Green Building" ဆိုတာ ခေတ်မီ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ "သပ္ပါယ" ဖန်တီးမှု ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "သေနာသန" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ကာယာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Noting Environment):

အခန်းထဲမှာ ထိုင်နေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): လေအေးလေး လာထိတာ (ဝါယော/တေဇော)၊ အလင်းရောင် မြင်ရတာ (ရူပါရုံ)။

(၂) ဖဿ (Contact): ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ထိတွေ့မှု။

(၃) ဝေဒနာ (Feeling): အခန်းက အေးမြ သန့်ရှင်းနေရင် "သုခ" (Comfort) ဖြစ်တယ်။ ပူအိုက် ညစ်ပတ်နေရင် "ဒုက္ခ" (Discomfort) ဖြစ်တယ်။

(၄) စိတ္တ (Mind State): သုခ ဖြစ်ရင် စိတ်ကြည်တယ် (သမာဓိ ရလွယ်တယ်)။ ဒုက္ခ ဖြစ်ရင် စိတ်နောက်တယ် (ဒေါသ ဖြစ်လွယ်တယ်)။

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတိနဲ့ စကင်န် (Scan) ဖတ်လိုက်ပါ။

"အေးတယ်... လေတိုက်တယ်"။

အဲဒီ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကြောင့် စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "သက်သာမှု" (Relief) သို့မဟုတ် "မွန်းကျပ်မှု" (Suffocation) ကို သိလိုက်ပါ။

"ဒီ အဆောက်အအုံဟာ ပထဝီ (မြေ/အုတ်)၊ တေဇော (အပူ/အအေး)၊ ဝါယော (လေ) တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာပါလား"။

"ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကလည်း ဓာတ် ၄ ပါး၊ အိမ်ကလည်း ဓာတ် ၄ ပါး။ ဓာတ်ချင်း ပြန်ညှိနေတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ဝိဝေက" (ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း) ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ ရွှေနန်းတော်ထက် သစ်ပင်ရင်းကို ပိုမြတ်နိုးခဲ့ပါတယ်။ "ငါသည်လည်း သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတဖြစ်သော၊ ရိုးရှင်းသော နေထိုင်မှုဘဝကို တည်ဆောက်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် အကောင်းဆုံးသော နေထိုင်မှုပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Green Audit):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ရုံးရောက်ရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) လေ (Air Check): ပြတင်းပေါက်တွေ ပိတ်ထားသလား။ ဖွင့်လိုက်ပါ။ လေကောင်းလေသန့် ဝင်လာတာကို "ဝါယော... ဝါယော" လို့ ရှုမှတ်ရင်း ခံစားပါ။

(၂) အလင်း (Light Check): မလိုအပ်တဲ့ မီးတွေကို ပိတ်ပါ။ သဘာဝ အလင်းရောင်ကို ယူပါ။ (စွမ်းအင် ချွေတာခြင်း ကုသိုလ်)။

(၃) အပင် (Plant Check): ကိုယ့်အနားမှာ သစ်ပင်ပန်းမန်လေး တစ်ခုခု ရှိပါစေ။ အစိမ်းရောင်ကို ကြည့်ပြီး မျက်စိအေးတာကို သတိပြုပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ  ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Green Building" စနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး ပြဿနာဖြေရှင်းခဲ့ပုံပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လျှပ်စစ်မီတာခက အရမ်းတက်လာတယ်။ တစ်လကို သိန်းပေါင်းများစွာ ကျတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း အဲကွန်းဖွင့်ထားတာတောင် "ပူတယ်၊ မွန်းကျပ်တယ်" လို့ ညည်းကြတယ်။ ပြတိုက်မှူး "ကိုသက်" က ခေါင်းကိုက်နေပြီ။

ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T105" (Facility Maintenance & Green Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ အဆောက်အအုံ မူဝါဒ "Policy No. 27, Article 27.6" (Sustainable Infrastructure & Energy Conservation) ကို ကိုးကားပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု လုပ်ရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်သည် စွမ်းအင်ချွေတာသော နည်းလမ်းများ (Energy Efficient Methods) ကို ဦးစားပေးရမည်။ သဘာဝအလင်းရောင်နှင့် လေဝင်လေထွက်ကို အမြင့်ဆုံး အသုံးချရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုသက်ကို အကြံပေးတယ်။ "ကိုသက်... တို့တွေ LEED စနစ်ကို ကျင့်သုံးကြမယ်။ အဲကွန်းတွေကို လျှော့ပြီး၊ ပြတင်းပေါက်တွေကို မနက်စောစော ဖွင့်မယ်။ အမိုးပေါ်မှာ 'Heat Reflective Paint' (အပူပြန်ကန် ဆေး) သုတ်မယ်။ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ သစ်ပင်တွေ ထပ်စိုက်မယ်"။

ကိုသက်က ဦးဆောင်ပြီး လုပ်တယ်။ မီးလုံးတွေကို LED ပြောင်းတယ်။ လေဝင်ပေါက်တွေကို ရှင်းတယ်။ ရလဒ်က အံ့သြစရာပဲ။ (၃) လလောက် နေတော့ မီတာခ (၃၀%) လောက် ကျသွားတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေလည်း "အခုမှပဲ နေလို့ကောင်းတော့တယ်၊ စိတ်ကြည်တယ်" လို့ ပြောလာကြတယ်။ ဧည့်သည်တွေကလည်း "ပြတိုက်က အေးမြပြီး စိမ်းလန်းနေတာပဲ" လို့ ချီးကျူးကြတယ်။

ဒါဟာ "Case-2554" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "အဆောက်အအုံကို ပြုပြင်လိုက်တာဟာ စိတ်ကို ပြုပြင်လိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ" ဆိုတာ လက်တွေ့ သက်သေပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သေနာသန နှင့် စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: နေပူဒဏ်၊ လေပူဒဏ် ခံရခြင်း၊ မွန်းကျပ်သော နေရာတွင် နေရ၍ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက သဘာဝကို ဖျက်ဆီးတဲ့ လောဘ၊ စွမ်းအင်ကို ဖြုန်းတီးတဲ့ မောဟတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ရာသီဥတု မျှတပြီး၊ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းသော၊ အပူအပင် ကင်းစင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သင့်လျော်သော ကျောင်း၌ နေခြင်း (သေနာသန သပ္ပါယ)၊ သတိဖြင့် နေထိုင်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ အဆောက်အအုံ စိမ်းလန်းရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် (နှင့်ဆက်စပ်သော) အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်ချမ်းသာ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ ဖြစ်စေမည့် နေရာထိုင်ခင်း ကောင်းများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ မိမိတို့၏ နေအိမ်၊ ရုံးခန်းများကို စိမ်းလန်းစိုပြည်အောင် ဖန်တီး၍ သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတ ဖြစ်စွာ နေထိုင်ရင်း၊ နောက်ဆုံးမှာ အမြတ်ဆုံးသော ခိုလှုံရာ "နိဗ္ဗာန် ရွှေကျောင်းတော်" ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃