နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-190)- အဝိဇ္ဇာနှင့် အမှောင်ထု (Ignorance & Darkness)

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-190)- အဝိဇ္ဇာနှင့် အမှောင်ထု (Ignorance & Darkness)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော် (အဝိဇ္ဇာဝိဘင်္ဂ)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Light Pollution & Astronomy (အလင်းညစ်ညမ်းမှုနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။

ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၇) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၉) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမိုက်မှောင်မှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ ပညာတည်းဟူသော အရောင်အလင်းဖြင့် ဘဝခရီးကို လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

လောကမှာ "အမှောင်" ဆိုတာ ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ လမ်းမမြင်ရဘူး၊ ကျင်းခွက်တွေကို မမြင်ရဘူး၊ အန္တရာယ်ကို မမြင်ရဘူး။ ဒါပေမယ့် အပြင်လောက အမှောင်ထက် ပိုကြောက်စရာ ကောင်းတာကတော့ စိတ်ထဲက အမှောင်တိုက်ကြီးပါပဲ။ အဲဒါကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က "အဝိဇ္ဇာ" (Ignorance) လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အဝိဇ္ဇာနှင့် အမှောင်ထု" ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Light Pollution" (အလင်းညစ်ညမ်းမှု) ဆိုတဲ့ ရှုထောင့်ကနေ ဆန်းစစ်ကြည့်ကြရအောင်။

ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ထဲက အမှောင်ထုတွေကို ဖြိုခွင်းနိုင်ဖို့အတွက် အလင်းရောင်ကို အာရုံပြုတဲ့ "အာလောက ကသိုဏ်း" (Aloka Kasina) လေးကို စီးဖြန်းကြည့်ကြမယ်။ အမှောင်ကို နိုင်တာ အလင်းပဲ ရှိတယ်လေ။

ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။

မိမိတို့ရဲ့ နှလုံးအိမ်ထဲမှာ ဖယောင်းတိုင်မီးလေး တစ်တိုင် ထွန်းညှိလိုက်သလိုမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် နေမင်းကြီး ထွက်လာသလိုမျိုး လင်းလက်သွားတာကို အာရုံပြုပါ။

"အလင်း... အလင်း... အလင်း" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ အဲဒီ အလင်းရောင်လေးက ကိုယ့်စိတ်ထဲက မသိမှုတွေ၊ တွေဝေမှုတွေ၊ မှိုင်းနေတာတွေကို ဖယ်ရှားပစ်လိုက်တယ်လို့ သဘောထားပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။

(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး ကြည်လင်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "အမှောင်" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Astronomy) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မြို့ကြီးပြကြီးတွေမှာ ညဘက် ကောင်းကင်ကို မော့ကြည့်ရင် ကြယ်တွေကို ကောင်းကောင်း မြင်ရရဲ့လား? မမြင်ရဘူးနော်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လမ်းမီးတွေ၊ တိုက်တာအဆောက်အအုံ မီးတွေက အရမ်းလင်းနေလို့ပါ။

သိပ္ပံပညာမှာ ဒါကို "Light Pollution" (အလင်းညစ်ညမ်းမှု) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

တကယ်တော့ ကြယ်တွေက ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။ ရှိနေတာပဲ။ ဒါပေမယ့် မြို့ပြရဲ့ "အတုအယောင် အလင်းရောင်" (Artificial Light) တွေက အရမ်းများနေတော့၊ စစ်မှန်တဲ့ "သဘာဝ အလင်းရောင်" (Natural Starlight) ကို ဖုံးလွှမ်းသွားတာပါ။

အတုတွေ လင်းလေလေ၊ အစစ်တွေ မှိန်လေလေပါပဲ။

ဒီသဘောတရားကို သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လူတွေက "ငါတို့ ခေတ်ကြီးက တိုးတက်တယ်၊ အသိပညာတွေ စုံတယ်" လို့ ထင်ကြတယ်။ ဖုန်းတွေ၊ အင်တာနက်တွေ၊ သတင်းအချက်အလက်တွေ (Information) နဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်။ ဒါဟာ မြို့ပြရဲ့ မီးရောင်တွေနဲ့ တူတယ်။

ဒါပေမယ့် အဲဒီ "လောကီအသိ" တွေ များလွန်းအားကြီးလို့၊ တကယ့် "သစ္စာတရား" (The Truth) ကိုကျတော့ မမြင်ကြတော့ဘူး။ "Information" (သတင်းအချက်အလက်) များပြီး "Wisdom" (ဉာဏ်ပညာ) ပျောက်နေကြတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ "Light Pollution" ဖြစ်နေတာပါပဲ။

ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။

ဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "အဝိဇ္ဇာ" (Avijja) လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။ ပါဠိလို "အဝိဇ္ဇာ" ဆိုတာ "အမှန်ကို မသိခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။

ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။

"ကတမာ စ အဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ။"

မြန်မာလို အနက်ဖွင့်ရရင် -

"အဝိဇ္ဇာ ဆိုတာ ဘာလဲ?

၁။ ဆင်းရဲခြင်း 'ဒုက္ခ' အစစ်ကို မသိတာ။

၂။ ဆင်းရဲခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်း 'သမုဒယ' ကို မသိတာ။

၃။ ဆင်းရဲငြိမ်းရာ 'နိရောဓ' ကို မသိတာ။

၄။ ဆင်းရဲငြိမ်းရာ လမ်းစဉ် 'မဂ္ဂ' ကို မသိတာ။

ဒီလေးချက်ကို မသိတာကို အဝိဇ္ဇာ လို့ ခေါ်တယ်။"

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ သတိထားရမှာက... "မသိဘူး" ဆိုတာ "ဘာမှ မသိတာ" ကို ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။

"အမှားကို အမှန်" လို့ ထင်နေတာကို ဆိုလိုတာ။

ဥပမာ - မှောင်နေတဲ့ အခန်းထဲမှာ ကြိုးခွေကို မြွေလို့ ထင်ပြီး ကြောက်နေတယ်။ တကယ်တော့ မြွေ မဟုတ်ဘူး။ ကြိုးခွေ။ ဒါပေမယ့် "အမှောင်" (Darkness) ဖုံးနေတော့ အမှန်ကို မမြင်ရဘူး။

ထို့အတူပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့တွေက "ခန္ဓာငါးပါး" (ကြိုးခွေ) ကို "ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ" (မြွေ) လို့ ထင်ပြီး၊ ချစ်လိုက် မုန်းလိုက် ကြောက်လိုက် ဖြစ်နေကြတယ်။ အဲဒါ "အဝိဇ္ဇာ" က မျက်လှည့်ပြနေတာ။

"တမော" (Tamo) ဆိုတဲ့ အမိုက်မှောင်ဟာ မျက်စိကို ပိတ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ဉာဏ်ကို ပိတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "အဝိဇ္ဇာ အမှောင်ထု" ကို ဘယ်လို ဖောက်ထွင်းမလဲ။

ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ မီးထွန်းလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။

မီးထွန်းလိုက်ရင် အမှောင်ဆိုတာ သူ့အလိုလို ပျောက်သွားတယ်။ "အမှောင်ရေ... ထွက်သွားပါ" လို့ မောင်းထုတ်စရာ မလိုဘူး။

ထို့အတူပဲ... "သိမှု" (Awareness) ဖြစ်လာရင် "မသိမှု" (Ignorance) ပျောက်သွားတာပဲ။

ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...

စိတ်ထဲမှာ တွေဝေနေတယ်၊ ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘူး၊ စိတ်ရှုပ်နေတယ် ဆိုပါစို့။

သာမန်လူက "ငါ စိတ်ညစ်တယ်" လို့ ညည်းတယ်။ (ဒါက အမှောင်ထဲမှာ ထိုင်ငိုနေတာ)။

ယောဂီကတော့ အဲဒီ "တွေဝေမှု" (Moha) ကိုပဲ ပြန်ကြည့်ရမယ်။

"တွေဝေတယ်... တွေဝေတယ်... မသိဘူး... မသိဘူး" လို့ မှတ်လိုက်။

အဲဒီလို မှတ်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်... "ဩော်... ဒါ မောဟ ပါလား" ဆိုတဲ့ "အသိ" (Vijja) ဝင်လာတယ်။ အသိဝင်လာရင် မောဟက နေရာဖယ်ပေးရတယ်။

"အမှားကို အမှားမှန်း သိလိုက်တာဟာ အမှန်ကို သိတာပါပဲ။"

ဒါကြောင့် စိတ်မကြည်ရင် "မကြည်ဘူး" လို့ သိပါ။ လေးလံနေရင် "လေးလံတယ်" လို့ သိပါ။ အဲဒီလို သိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်မီးအိမ်လေး လင်းနေပါလိမ့်မယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2490 မှာ ရှိပြီး၊ Template T178 (Incident Investigation / Visibility Check) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဇာတ်ကောင်ကတော့ လုံခြုံရေးဝန်ထမ်း "ကိုအောင်မောင်း" တဲ့။

တစ်ညမှာ... ပြတိုက်ရဲ့ အနောက်ဘက် ခြံစည်းရိုးနားမှာ အရိပ်တစ်ခု လှုပ်ရှားတာ တွေ့ရတယ်။ ကိုအောင်မောင်းက ချက်ချင်းပဲ အားကောင်းမောင်းသန် "Searchlight" (မီးမောင်းကြီး) ကို ဖွင့်ပြီး ထိုးကြည့်တယ်။

ဒါပေမယ့် ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... မီးမောင်းကြီးက အရမ်းလင်းလွန်းတော့ အလင်းပြန်ပြီး (Glare) သူ့မျက်စိကို ပြန်ကျိန်းစေတယ်။ ရှေ့က သစ်ပင်တွေ၊ ချုံပုတ်တွေရဲ့ အရိပ်တွေက ပိုမည်းသွားပြီး ဘာမှ သေချာ မမြင်ရတော့ဘူး။

သူက "ဘာမှ မရှိပါဘူးကွာ" ဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆ နေလိုက်တယ်။ (ဒါက အဝိဇ္ဇာ - မမြင်ရတာကို မရှိဘူးလို့ ထင်တာ)။

နောက်မနက်ကျတော့ ခြံစည်းရိုး ပျက်စီးနေတာ တွေ့ရတယ်။ သူခိုးက ဝင်မလာပေမယ့်၊ ခွေးလေခွေးလွင့်တွေ ဝင်သွားပြီး ပန်းအိုးတွေ ခွဲသွားတယ်။

ကိုအောင်မောင်းက ဆရာတော်ကို လျှောက်တယ်။ "တပည့်တော် မီးနဲ့ ထိုးကြည့်ပါတယ် ဘုရား။ ဘာမှ မတွေ့လို့ပါ" တဲ့။

ဆရာတော်က "ကိုအောင်မောင်း... မင်း မီးထိုးတာ မှားနေတယ်။ မီးက လင်းတိုင်း ကောင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ မှန်မှန်ကန်ကန် မြင်ရဖို့က အဓိက။ မင်းက အလင်းရောင် (Light Pollution) ကြောင့် အမှန်တရားကို မမြင်ရတာ" လို့ ဆုံးမတယ်။

ဆရာတော်က Template T178 (Lighting & Visibility Assessment) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၁၊ အပိုဒ် ၁.၃ (Clear Vision & Transparency) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။

၁။ Right Direction: မီးကို မျက်စိထဲ ပြန်မဝင်အောင် အောက်စိုက်ထိုးရမယ်။ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ - အမြင်မှန်)။

၂။ Focus: အားလုံးကို လျှောက်ထိုးမနေဘဲ သံသယရှိတဲ့ နေရာကိုပဲ ကွက်ပြီး ကြည့်ရမယ်။ (သမ္မာသတိ - စူးစိုက်မှု)။

၃။ Verification: မမြင်ရရင် "မရှိဘူး" လို့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ၊ သွားရောက် စစ်ဆေးရမယ်။ (ပညာ - စူးစမ်းမှု)။

ဒီနည်းလမ်းအတိုင်း ပြင်ဆင်လိုက်တော့... နောက်တစ်ခါ အသံကြားရင် ကိုအောင်မောင်းက မီးမောင်းကြီး အားကိုးမနေတော့ဘူး။ ဓာတ်မီးလေးနဲ့ သေချာသွားကြည့်တယ်။ ချုံပုတ်ကြားထဲက မြွေကိုတောင် မြင်အောင် ကြည့်တတ်လာတယ်။

"အလင်းရောင် အတုတွေ လျှော့လိုက်မှ၊ အမြင်အာရုံ အစစ် ရလာသလိုပါပဲ။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။

၁။ အဝိဇ္ဇာဆိုတာ "အမှောင်" တင် မကဘူး၊ "အလင်းတု" (Delusion) တွေနဲ့လည်း လာတတ်တယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါ သိတယ်" လို့ ထင်နေတာဟာ အကြောက်စရာ အကောင်းဆုံး အဝိဇ္ဇာပါပဲ။

၂။ ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းတဲ့အခါ အပေါ်ယံ (မီးမောင်းကြီး) နဲ့ မကြည့်ဘဲ၊ အသေးစိတ် (ဓာတ်မီးလေး) နဲ့ စူးစမ်းရမယ်။

၃။ ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါ "ပညတ်" (Light Pollution) တွေကို ဖယ်ပြီး၊ "ပရမတ်" (Starlight) ကို မြင်အောင် ကြည့်ရမယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။

• ကိုအောင်မောင်း အမှန်ကို မမြင်ဘဲ ပေါ့ဆမိလို့ ပစ္စည်းတွေ ပျက်စီးရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။

• "ငါ မီးထိုးထားတာပဲ၊ ဘာမှ မဖြစ်လောက်ပါဘူး" ဆိုတဲ့ မသိမှု၊ ပေါ့ဆမှု (အဝိဇ္ဇာ) ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။

• အမြင်မှန် ရသွားပြီး၊ လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်သွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

• အဲဒီလို အမြင်မှန်ရအောင် ဆရာတော်ရဲ့ လမ်းညွှန်မှု၊ T178 နည်းလမ်းတွေနဲ့ ကျင့်သုံးခဲ့တာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၉) ရက်နေ့မှာ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ အဝိဇ္ဇာ အမှောင်တိုက်တွေကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်မီးအိမ်ဖြင့် ထွန်းညှိ ဖယ်ရှားနိုင်ကြပါစေ။ အတုအယောင် အလင်းရောင်များကို မမက်မောဘဲ၊ စစ်မှန်သော သစ္စာတရား၏ အလင်းရောင်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"အဝိဇ္ဇာ အမှောင်ထု ကင်းစင်ကြပါစေ..."

"ပညာအလင်းရောင် ထွန်းလင်းကြပါစေ..."

"သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်၍ နိဗ္ဗာန်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ကြပါစေ..."

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၉) ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760