နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-172)- စူးစိုက်မှုနှင့် စီးမျောခြင်း (Concentration & Flow State: Jhana)

 

နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-172)- စူးစိုက်မှုနှင့် စီးမျောခြင်း (Concentration & Flow State: Jhana)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (ဈာနပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Positive Psychology & Flow State (အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာနှင့် စီးမျောမှုအခြေအနေ)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၂) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ်ကြီးက "Attention Economy" (အာရုံစိုက်မှုကို လုယူတဲ့ ခေတ်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဖုန်းတွေ၊ အင်တာနက်တွေက လူတွေရဲ့ အာရုံကို ဆွဲဆောင်နေတော့ တစ်ခုခုကို အကြာကြီး စူးစိုက်ဖို့ ခဲယဉ်းလာပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အောင်မြင်သူတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် သူတို့မှာ "Flow" လို့ ခေါ်တဲ့ အလုပ်ထဲမှာ အာရုံနစ်မြုပ်ပြီး စီးမျောနိုင်တဲ့ စွမ်းရည် ရှိကြပါတယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာတော့ ဒါကို "ဈာနပစ္စယော" (ဈာန်) လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ စိတ်ပညာရဲ့ Flow State နဲ့ ဈာန်သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ပျံ့လွင့်နေတဲ့ စိတ်တွေကို တစ်နေရာတည်းမှာ စုစည်းသွားအောင်၊ အာရုံတစ်ခုတည်းကို စူးစိုက်တဲ့ "ဧကဂ္ဂတာ" (One-pointedness) လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ကြရအောင်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ဝင်လေ ထွက်လေ ထိသွားတဲ့ "နှာသီးဖျား" နေရာလေး တစ်ခုတည်းကိုပဲ စိတ်ရောက်နေပါစေ။ တခြား အသံတွေ၊ အတွေးတွေ ဘာလာလာ ဂရုမစိုက်ပါနဲ့။ "ထိတယ်... သိတယ်" ဆိုတဲ့ အမှတ်တစ်ခုတည်းပေါ်မှာ စိတ်ကို သံမှိုစွဲသလို စွဲထားလိုက်ပါ။ စိတ်နဲ့ အာရုံ ပူးကပ်သွားတဲ့ "ဈာန်" အငွေ့အသက်လေး ရလာအောင် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်နေပါ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ စိတ်ပညာရှင် Mihaly Csikszentmihalyi (မီဟေး) ဖော်ထုတ်ခဲ့တဲ့ "Flow State" (စီးမျောမှု အခြေအနေ) ဆိုတာ ဘာလဲ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

အားကစားသမားတွေ၊ ဂီတပညာရှင်တွေဟာ သူတို့ ဝါသနာပါရာ အလုပ်တစ်ခုကို လုပ်နေတဲ့အချိန်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို မေ့သွားတယ်။ ဆာတာ၊ မောတာ၊ နာတာတွေ မသိတော့ဘူး။ အချိန်တွေ ကုန်သွားတာကိုလည်း သတိမထားမိတော့ဘူး။ "In the Zone" (အာရုံဇုန်ထဲ ရောက်နေတယ်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဦးနှောက်သိပ္ပံအရ ပြောရရင် ဒီအချိန်မှာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Prefrontal Cortex" (အမှားအမှန် ဝေဖန်ပိုင်းခြားတဲ့ အပိုင်း) က ခေတ္တ အလုပ်နားသွားတယ်။ (Transient Hypofrontality)။ ဒါကြောင့် "ငါ မှားနေမလား၊ ငါ့ကို လူတွေ ဘယ်လိုထင်မလဲ" ဆိုတဲ့ "Self-consciousness" (ကိုယ့်ကိုယ်ကို သိစိတ်) ပျောက်သွားပြီး၊ လုပ်လက်စ အလုပ်နဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတာပါ။ Flow ဖြစ်ဖို့အတွက် အချက် (၂) ချက် မျှတရပါမယ်။ (၁) Challenge (စိန်ခေါ်မှု): အလုပ်က နည်းနည်း ခက်ရမယ်။ (၂) Skill (ကျွမ်းကျင်မှု): ကိုယ်ကလည်း တော်ရမယ်။ စိန်ခေါ်မှု များပြီး မကျွမ်းကျင်ရင် "စိုးရိမ်" (Anxiety) မယ်။ ကျွမ်းကျင်ပြီး စိန်ခေါ်မှု မရှိရင် "ပျင်း" (Boredom) မယ်။ နှစ်ခု မျှတမှ "Flow Channel" ထဲ ရောက်သွားတာပါ။

(Label: The Flow Channel - Balancing Challenge and Skill)

ပုံမှာ ကြည့်လိုက်ပါ။ အလယ်က မျဉ်းကြောင်းလေးက "Flow" ပါ။ ဘုန်းကြီးတို့ တရားထိုင်တဲ့အခါမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ တရားက ခက်လွန်းရင် စိတ်ပျက်တယ်။ လွယ်လွန်းရင် (ငိုက်ပြီး) ပျင်းတယ်။ သတိနဲ့ ဝီရိယ မျှတမှ သမာဓိရပြီး ဈာန်ဝင်တာပါ။

အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "ဈာနပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

"ဈာန" ဆိုတာ "ဥပနိဇ္ဈာယန" (အာရုံကို စူးစိုက်၍ ရှုခြင်း)၊ "ကိလေသာကို ရှို့မြိုက်ခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။

ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါး ရှိပါတယ်။

(၁) ဝိတက်: အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ရောက်အောင် တင်ပေးခြင်း (Aiming)။

(၂) ဝိစာရ: အာရုံကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း (Sustaining)။

(၃) ပီတိ: နှစ်သက်ခြင်း (Joy)။

(၄) သုခ: ချမ်းသာခြင်း (Happiness)။

(၅) ဧကဂ္ဂတာ: စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်း (Focus)။

ခေါင်းလောင်းထိုးတာနဲ့ တူပါတယ်။ ခေါင်းလောင်းကို "ဒေါင်" ခနဲ ရိုက်လိုက်တာက "ဝိတက်"။ အသံလေး "ဝီ... ဝီ..." နဲ့ စွဲကျန်နေတာက "ဝိစာရ"။ အသံကို နားထောင်ပြီး ကြည်နူးတာက "ပီတိ၊ သုခ"။ အသံကလွဲပြီး တခြားအာရုံ မဝင်တာက "ဧကဂ္ဂတာ"။

သိပ္ပံပညာရဲ့ "Flow" နဲ့ ဗုဒ္ဓရဲ့ "ဈာန်" တူတာက "ဧကဂ္ဂတာ" (Focus) ပါ။

ဒါပေမဲ့ ကွာခြားချက်က - ဂိမ်းဆော့လို့၊ ရုပ်ရှင်ကြည့်လို့ Flow ဝင်တာက "မိစ္ဆာဈာန်" (Wrong Concentration) ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကုသိုလ်အာရုံ (ဥပမာ - ဘုရား၊ မေတ္တာ၊ အသက်ရှူခြင်း) ပေါ်မှာ Flow ဝင်မှသာ "သမ္မာဈာန်" (Right Concentration) ဖြစ်ပြီး ဈာနပစ္စည်း အစစ် ဖြစ်တာပါ။

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။

စူးစိုက်မှုကို အသုံးပြုပြီး အမှန်တရားကို ရှာဖွေကြရအောင်။

ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):

၁။ အာရုံကို ချိန်ရွယ်ပါ (Vitakka): စိတ်က ဟိုရောက်ဒီရောက် ဖြစ်နေရင်၊ "ဝင်လေ... ထွက်လေ" ဆိုတဲ့ ပစ်မှတ်ကို ပြန်ချိန်ပါ။ ကင်မရာ ဇူး (Zoom) ဆွဲသလို အာရုံကို အနီးကပ် ဆွဲယူပါ။

၂။ စွဲမြဲအောင် လုပ်ပါ (Vicara): ရောက်ပြီးသား အာရုံပေါ်မှာ စိတ်မခွာဘဲ ပွတ်သပ် ဆင်ခြင်ပါ။ ပျားပိတုန်းက ပန်းဝတ်ရည် စုပ်သလို အာရုံမှာ ငြိတွယ်နေပါစေ။

၃။ အပြောင်းအလဲကို ကြည့်ပါ: ဈာန်ဝင်ပြီး စိတ်ငြိမ်သွားရင်၊ အဲဒီ "ငြိမ်နေတဲ့စိတ်" ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ "သြော်... ဒီလောက် ငြိမ်တာတောင် ထာဝရ မဟုတ်ပါလား၊ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပါလား" လို့ ဝိပဿနာ ပြောင်းရှုလိုက်ပါ။ (ဒါကို "ဈာန်ကို ခြေတော်ခံ၍ ဝိပဿနာ ကူးခြင်း" လို့ ခေါ်ပါတယ်)။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2473 "The Distracted Restorer" (အာရုံပျံ့လွင့်နေသော ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းသူ) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ပြုပြင်ရေးဌာန (Conservation Lab) မှာ "မသီရိ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ပညာရှင်မလေး ရှိတယ်။ သူက အရမ်း ကျွမ်းကျင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက သူ့ဌာနမှာ လူတွေ ဝင်ထွက် ရှုပ်နေတယ်။ ဖုန်းသံတွေ ညံနေတယ်။ သူက ပုဂံခေတ် ရွှေပေလွှာလေး တစ်ခုကို ပြန်ဆက်ဖို့ လုပ်နေတာ၊ အာရုံစိုက်လို့ မရဘူး။ လက်က တုန်နေတယ်။

"Flow" မဝင်နိုင်တော့ အလုပ်တွေ မှားကုန်တယ်။ စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) တွေ များပြီး ဒေါသထွက်လာတယ်။

ပြတိုက် တာဝန်ခံက ဒါကို မြင်တော့ Policy 18 (Workplace Environment) နဲ့ Art 18.2 (Quiet Zones) ကို အသက်သွင်းလိုက်တယ်။ Conservation Lab ကို "Deep Work Zone" (နက်ရှိုင်းစွာ အလုပ်လုပ်ရာ ဇုန်) အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်တယ်။

စည်းကမ်းချက်တွေကတော့ -

၁။ မနက် ၉ နာရီ ကနေ ၁၂ နာရီ အထိ ဘယ်သူမှ မဝင်ရ။ (No Distraction)။

၂။ ဖုန်းတွေကို Locker ထဲမှာ ထားခဲ့ရမယ်။

၃။ အရေးပေါ်ကလွဲရင် စကားမပြောရ။

ဒီစနစ်ကို စသုံးတဲ့ ပထမရက်မှာပဲ မသီရိဟာ အလုပ်လုပ်ရတာ အရသာ တွေ့သွားတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင် ငြိမ်သက်သွားတော့ သူ့ရဲ့ "ဝိတက်၊ ဝိစာရ" တွေ အားကောင်းလာတယ်။ ရွှေပေလွှာလေးကို ဆက်တဲ့အခါ စိတ်နဲ့ လက်နဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတယ်။ ၃ ရက်နဲ့ ပြီးမယ့် အလုပ်က ၁ ရက်တည်းနဲ့ ပြီးသွားတယ်။ လက်ရာလည်း အရမ်း သေသပ်တယ်။

မသီရိက ပြောတယ် "ဘုန်းဘုန်းရယ်... တပည့်တော် ဈာန်ဝင်စားသလို ခံစားလိုက်ရတယ်။ ပင်ပန်းတာလည်း မသိဘူး၊ ဗိုက်ဆာတာလည်း မသိဘူး။ ရွှေပေလွှာလေး ပြန်ဆက်သွားတာ မြင်ရတော့ ပီတိ ဖြစ်လိုက်တာ" တဲ့။

ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "ဈာန်" ဆိုတာ တောထဲမှာ မျက်စိမှိတ် ထိုင်မှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်အလုပ်၊ ကိုယ့်တာဝန်အပေါ်မှာ စေတနာထားပြီး တကယ် စူးစိုက်လိုက်ရင် (Focus)၊ အဲဒါဟာ လောကီဈာန် ပါပဲ။ အဲဒီ စူးစိုက်မှုအားနဲ့ ကုသိုလ်တွေ ပြုလုပ်ရင် အကျိုးပေး အရမ်း ထက်သန်ပါတယ်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စူးစိုက်မှုနှင့် စီးမျောခြင်း" တရားတော်မှာ Flow State နဲ့ ဈာနပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

အာရုံတွေ များပြီး စိတ်ပျံ့လွင့်နေရခြင်း၊ တည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ ပျံ့လွင့်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ် လိုချင်တပ်မက်မှု (တဏှာ) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အာရုံတစ်ခုတည်းမှာ စိတ်ငြိမ်ဝပ်ပြီး အေးချမ်းသွားတဲ့ သမာဓိ၊ နိဗ္ဗာန်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ တည်ငြိမ်မှုကို တည်ဆောက်ပေးတဲ့ "သမ္မာသမာဓိ" (မှန်ကန်စွာ တည်ကြည်ခြင်း) ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း လောကီအလုပ်များတွင် "Flow" ဝင်အောင် လုပ်ကိုင်နိုင်သကဲ့သို့၊ လောကုတ္တရာ တရားအားထုတ်ရာတွင်လည်း "ဈာန်" ဝင်စားနိုင်သည်အထိ စူးစိုက်မှု အားကောင်းကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။