Day 95 Apr 5 Year 2023 အပူစီးကူးခြင်းနှင့် တေဇောဓာတ် (Heat Transfer & The Nature of Tejo Dhatu)
အဘိဓမ္မပိဋက၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ ရူပကဏ္ဍ (တေဇောဓာတ်)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တန်ခူးလပြည့် (၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၅) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော ညချမ်းအချိန်ကာလလေးမှာ သွာဂတ သွားဓာတ်တော် စောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်မှ စီစဉ်ကျင်းပအပ်သော နေ့စဉ် ဓမ္မသဘင်ပွဲကို စတင် ကျင်းပပါတော့မယ်။ ရှေးဦးစွာ တရားပွဲ မစတင်မီမှာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးရဲ့ အနန္တဂုဏ်ကျေးဇူးတွေကို အာရုံပြုပြီး ရှိခိုးပူဇော်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အပူစီးကူးခြင်း" ဆိုတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို အပူကင်းငြိမ်းခြင်း၊ အေးမြခြင်းတို့နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပူဇော်ချင်ပါတယ်။
"အရဟတော" - ကိလေသာ အပူမီး၊ ဒေါသ အပူမီးတို့မှ ကင်းဝေးတော်မူပြီး၊ လောကသုံးပါးကို မဟာကရုဏာတော် အေးရိပ်ဖြင့် အပူငြိမ်းစေတော်မူသော၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" - ရုပ်နာမ်တို့၏ အပူအအေး သဘောတရားဖြစ်သော တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝမှန်ကို ဆရာမကူ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ "တဿ ဘဂဝတော" - ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်အား "နမော" - ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ရပါ၏ ဘုရား။
ဆက်လက်ပြီးတော့လည်း "အနန္တော အနန္တငါးပါး" ကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မဂုဏ်တော်၊ သံဃာဂုဏ်တော်၊ မိဘဂုဏ်တော်၊ ဆရာသမားဂုဏ်တော် ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးသော ကျေးဇူးရှင်ကြီးတွေကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ "အပူသည် အေးရာသို့ စီးကူးသကဲ့သို့၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မေတ္တာအေးဓာတ်များသည် မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးသို့ စီးကူးရောက်ရှိပြီး ကိလေသာအပူများ ငြိမ်းအေးနိုင်ကြပါစေ" လို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... တရားမဟောခင်၊ တရားမနာခင်မှာ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး အေးမြသွားအောင် ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ "တေဇောကသိုဏ်း" (Fire/Temperature Meditation) ကိုပဲ အသုံးပြုပြီး မျှတအောင် ညှိကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ အပူငွေ့တွေကို သတိထားကြည့်ပါ။ ပူတဲ့နေရာရှိသလို၊ အေးတဲ့နေရာလည်း ရှိတယ်။ အပူဆိုတာ စွမ်းအင်တစ်ခုပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို "Coolant" (အအေးပေးစနစ်) လို့ သဘောထားပြီး၊ ပူလောင်နေတဲ့ နေရာတွေကို "အေးစေ... ငြိမ်းစေ..." လို့ မေတ္တာရေ လောင်းပေးလိုက်ပါ။ အပူအအေး မျှတသွားပြီဆိုမှ ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "အပူစီးကူးခြင်း (Thermodynamics)" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို စတင်ကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရူပဗေဒ (Physics) မှာ "Thermodynamics" (အပူစွမ်းအင် ဘာသာရပ်) ဆိုတာ အလွန် ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ အခြေခံအကျဆုံး နိယာမကတော့ "အပူသည် အပူချိန်မြင့်ရာမှ အပူချိန်နိမ့်ရာသို့ အမြဲတမ်း စီးဆင်းသည်" (Heat flows from hot to cold) ဆိုတာပါပဲ။ ဒီလို အပူစီးကူးပုံ (Heat Transfer) ၃ မျိုး ရှိပါတယ်။
၁။ Conduction (ထိတွေ့စီးကူးခြင်း): ဒယ်အိုးပူပူကို လက်နဲ့ ကိုင်လိုက်ရင် ပူသွားသလိုမျိုး၊ အစိုင်အခဲချင်း ထိတွေ့ပြီး အပူကူးတာပါ။ (ဒါက အပေါင်းအသင်း မကောင်းရင် ကိုယ်ပါ ပူလောင်လာတဲ့ သဘောနဲ့ တူတယ်)။
၂။ Convection (လှည့်လည်စီးကူးခြင်း): ရေနွေးအိုး တည်ထားရင် အောက်က ရေပူက အပေါ်တက်၊ အပေါ်က ရေအေးက အောက်ဆင်းနဲ့ လည်ပတ်ပြီး ပူလာတာပါ။ (ဒါက ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကြောင့် စိတ်ပြောင်းလဲတဲ့ သဘောပါ)။
၃။ Radiation (ရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း): နေရောင်ခြည်က လေဟာနယ်ကို ဖြတ်ပြီး ကမ္ဘာကို ပူစေသလိုမျိုး၊ အထိအတွေ့ မရှိဘဲ အပူရောက်လာတာပါ။ (ဒါက အဝေးက အာရုံကို တွေးပြီး ဒေါသထွက်တာနဲ့ တူတယ်)။
ကိုင်း... ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မဘက်ကို လှည့်ကြည့်ရအောင်။ အဘိဓမ္မပိဋကမှာ ရုပ်တရားတွေကို ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးအနက် "တေဇောဓာတ်" (Fire Element) ဆိုတာ ပါဝင်ပါတယ်။ တေဇောဓာတ်ရဲ့ လက္ခဏာက "ပူခြင်း" (Unha) သို့မဟုတ် "အေးခြင်း" (Sita) ပါ။ သူ့ရဲ့ ကိစ္စကတော့ "ရင့်ကျက်စေခြင်း" (Maturation) ပါပဲ။
သိပ္ပံပညာမှာ အပူကူးပြောင်းသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း တေဇောဓာတ် (Emotional Heat) တွေ ကူးပြောင်းနေပါတယ်။
ဒေါသကြီးတဲ့သူနား နေရင် ကိုယ်ပါ စိတ်ညစ်လာတာဟာ Conduction ပါ။
ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်နေတဲ့ လူအုပ်ထဲရောက်ရင် စိတ်တွေ လှုပ်ရှားပူလောင်လာတာ Convection ပါ။
ဖုန်းထဲက သတင်းဆိုးတစ်ခု ဖတ်လိုက်ရုံနဲ့ တစ်ကိုယ်လုံး ပူထူသွားတာ Radiation ပါ။
ဘယ်နည်းနဲ့ပဲ လာလာ၊ အပူဆိုတာ "တေဇောဓာတ်" ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်ပါပဲ။ "ငါ ပူတယ်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။
အခု... အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ် ရှုကွက်" (Vipassana Instruction for Removing Self-View) ကို သွားကြရအောင်။ ဒီ အပူအအေး ပြောင်းလဲမှုကို ကြည့်ပြီး "ငါ ပူတယ်၊ ငါ အေးတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။
ဦးဇင်းတို့ ရာသီဥတု ပူလို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စိတ်တိုလို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ကိုယ်ခန္ဓာကြီး ပူလာတယ် ဆိုပါစို့။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
၁။ ကာယ (ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိတယ်။ (Conductor)။
၂။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ (အပူဓာတ်) ရှိတယ်။ (Heat Energy)။
၃။ ကာယဝိညာဉ် (ပူမှန်းသိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။
ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿ ဖြစ်တဲ့ ခဏမှာ ပုထုဇဉ်တွေက ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ "ဟာ... ငါ ပူလိုက်တာ၊ ငါ မနေနိုင်တော့ဘူး" ဆိုပြီး "ငါ" က ဝင်လာတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နည်း (Instruction):
ပူလာတဲ့အခါ... "ငါ ပူတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။
"ပူတယ်... သိတယ်... လောင်ကျွမ်းနေတယ်... သိတယ်... ပြန့်နှံ့နေတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
သိပ္ပံပညာရှင်က အပူစွမ်းအင် စီးဆင်းတာ (Heat Flux) ကို တိုင်းတာသလို၊ ယောဂီကလည်း ခန္ဓာထဲမှာ တေဇောဓာတ် ပြန့်နှံ့သွားတာကို စောင့်ကြည့်ပါ။
"ငါ" က ပူတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "တေဇောဓာတ်" က လွန်ကဲနေတာပါ။
မျက်လှည့်ပြသူ (Magician) က မီးစားပြသလို၊ ဓာတ်သဘောတွေက "ငါ" လို့ ထင်အောင် လောင်ကျွမ်းပြနေတာပါ။
အဲဒီ အပူဓာတ်ဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ရေချိုးလိုက်ရင်၊ လေတိုက်လိုက်ရင် အေးသွားမယ်။ (အနိစ္စ)
ပူလောင်ခြင်း ဒဏ်ကို ခံနေရလို့ "ဒုက္ခ"။
"မပူပါနဲ့" လို့ တားမရဘဲ အကြောင်းရှိရင် စီးကူးလာလို့ "အနတ္တ"။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်ပြီး၊ အပူဒဏ်ကို သည်းခံနိုင်တဲ့ "ခန္တီ" (Patience) ဆိုတဲ့ insulator (အပူကာ ပစ္စည်း) ပေါ်ပေါက်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြောရရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case Study) တစ်ပုဒ်ကို သတိရမိပါတယ်။ သေချာ နာယူကြည့်ကြပါဦး။ Case-2395 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း ဖယောင်းရုပ်တုတွေ (Wax Figures) နဲ့ ပေစာတွေ ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။ ဒီပစ္စည်းတွေက အပူချိန် အပြောင်းအလဲ (Temperature Fluctuation) ကို အရမ်း ကြောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Policy 12 (Environmental Control) နဲ့ Article 12.4 (Temperature Stability) အရ အခန်းအပူချိန်ကို ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်မှာ အမြဲ ထိန်းထားရတယ်။
တစ်နေ့တော့... ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ထမ်း "မောင်ပူ" (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူက နာမည်နဲ့ လိုက်အောင် စိတ်မြန်လက်မြန် ရှိတယ်။ အဲဒီနေ့က ရာသီဥတုက အရမ်းပူတယ်။ (ဧပြီလကိုး)။ သူက ပစ္စည်းအဝင်အထွက် လုပ်ရင်းနဲ့ သိုလှောင်ခန်း (Storage Room) တံခါးကို "ခဏလေးပါ" ဆိုပြီး ဟ ထားခဲ့တယ်။
ပြဿနာက အဲဒီ တံခါးပေါက်ကနေ အပြင်က လေပူတွေက Convection သဘောတရားအရ အခန်းထဲကို ဝုန်းကနဲ ဝင်လာတယ်။ အဲဒီမှာ သိမ်းထားတဲ့ ဖယောင်းရုပ်တု တစ်ခုက တံခါးနားမှာ ရှိနေတော့ အပူဒဏ် (Thermal Shock) ရပြီး ပျော့တွဲသွားတယ်။ ပုံပျက်သွားတာပေါ့။
ဦးဇင်းတို့ Template T115 (Temperature Log) ကို စစ်ဆေးကြည့်တော့ အဲဒီအချိန်မှာ အပူချိန် ရုတ်တရက် မြင့်တက်သွားတာ (Spike) ကို တွေ့ရတယ်။ မောင်ပူကို ခေါ်ပြီး ဆုံးမရတယ်။ "မောင်ပူ... မင်းက တံခါးတစ်ချပ် ဟ ရုံလေးပါလို့ ထင်ပေမယ့်၊ အပူဆိုတာ အခွင့်ရတာနဲ့ စီးကူးလာတာ။ မင်းမှာ 'Insulation' (အကာအကွယ်) မရှိရင် အဖိုးတန် ပစ္စည်းတွေ ပျက်စီးကုန်မှာပေါ့။ သတိတံခါး ဟ ရင် ကိလေသာ အပူ ဝင်တတ်တယ်" လို့။
ကိုင်း... ဒီဇာတ်လမ်းလေးကို သင်ခန်းစာယူပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မောင်ပူက တံခါး ဟ ထားလို့ အပူဝင်ပြီး ရုပ်တုပျက်သလို၊ တို့တစ်တွေလည်း "ဣန္ဒြေ" (Sense Doors) တံခါးတွေကို ဟ ထားကြတယ်။ မျက်စိတံခါး၊ နားတံခါးတွေကို မစောင့်စည်းဘဲ ဖွင့်ထားတော့၊ အပြင်က လောဘအပူ၊ ဒေါသအပူတွေက Radiation လို၊ Convection လို ဝင်လာပြီး စိတ်နှလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေတယ်။ ပြီးတော့မှ "ငါ ပူလိုက်တာ" ဆိုပြီး အော်ကြတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T115 နဲ့ အပူချိန် စောင့်ကြည့်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်အပူချိန်ကို စောင့်ကြည့်ပါ။ "ငါ့စိတ် အေးရဲ့လား... တံခါးတွေ လုံရဲ့လား... Insulation (ခန္တီ/သတိ) ကောင်းရဲ့လား" လို့ Audit လုပ်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
အမြဲတမ်း ပူလောင်ခြင်း၊ အေးခြင်းတို့ဖြင့် ဖောက်ပြန်နေတဲ့ တေဇောဓာတ်လွှမ်းမိုးသော ခန္ဓာသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ အပူကို ဖြစ်စေတဲ့၊ လောင်စာဖြည့်ပေးနေတဲ့ တဏှာသည် "သမုဒယသစ္စာ"။
အပူခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးပြီး၊ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှု ကင်းသော နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် အပူစီးကူးမှုကို သတိ၊ ပညာဖြင့် တားဆီးသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အပူစီးကူးခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အပူစီးကူးခြင်း သဘောတရားကို နားလည်၍ ကိလေသာအပူမီးများကို သတိ၊ ခန္တီ၊ မေတ္တာတို့ဖြင့် ကာကွယ်တားဆီးကာ၊ အေးမြကြည်လင်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။
