Day 93 Apr 3 Year 2023 အရောင်ပြန်ခြင်းနှင့် ကြေးမုံသဘောတရား (Reflection, Mirror Neurons & Self-Correction)
ဝိနည်းပိဋက၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ဥပေါသထက္ခန္ဓက (ပါတိမောက်ပြခြင်း) & အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ် (ကြေးမုံဥပမာ)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း (၁၃) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်၊ တနင်္လာနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော ညချမ်းအချိန်ကာလလေးမှာ သွာဂတ သွားဓာတ်တော် စောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်မှ စီစဉ်ကျင်းပအပ်သော နေ့စဉ် ဓမ္မသဘင်ပွဲကို စတင် ကျင်းပပါတော့မယ်။ ရှေးဦးစွာ တရားပွဲ မစတင်မီမှာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးရဲ့ အနန္တဂုဏ်ကျေးဇူးတွေကို အာရုံပြုပြီး ရှိခိုးပူဇော်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အရောင်ပြန်ခြင်း" (Reflection) ဆိုတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို အရာရာကို ထင်ဟပ်မြင်သာစေခြင်းနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပူဇော်ချင်ပါတယ်။
"အရဟတော" - ကိလေသာ အညစ်အကြေး ကင်းစင်တော်မူပြီး၊ ကြည်လင်တောက်ပသော ကြေးမုံပြင်ကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်နေသဘောထားကို ထင်ဟပ်မြင်သာတော်မူသော၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" - မိမိ၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကို မှန်ကြည့်သကဲ့သို့ အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းဖြင့် အမှန်တရားကို ဆရာမကူ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ "တဿ ဘဂဝတော" - ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်အား "နမော" - ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ရပါ၏ ဘုရား။
ဆက်လက်ပြီးတော့လည်း "အနန္တော အနန္တငါးပါး" ကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မဂုဏ်တော်၊ သံဃာဂုဏ်တော်၊ မိဘဂုဏ်တော်၊ ဆရာသမားဂုဏ်တော် ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးသော ကျေးဇူးရှင်ကြီးတွေကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ "မှန်သည် မိမိမျက်နှာကို ထင်ဟပ်ပြသကဲ့သို့၊ ဓမ္မတရားတော်သည် မိမိ၏ အမှားအမှန်ကို ထင်ဟပ်ပြသနိုင်ပါစေ" လို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... တရားမဟောခင်၊ တရားမနာခင်မှာ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ကြည်လင်သွားအောင် ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ "အာပေါကသိုဏ်း" (Water Kasina) ကိုပဲ မှန်တစ်ချပ်လို သဘောထားပြီး ရှုမှတ်ကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လှိုင်းလေငြိမ်သက်နေတဲ့ ရေကန်ပြင်ကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ရေကန်က ငြိမ်မှ ကောင်းကင်က တိမ်ရိပ်တွေ ထင်ဟပ်လို့ ရပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကိုလည်း ရေကန်လို ငြိမ်သက်အောင် ထားပါ။ "ငြိမ်သက်တယ်... ကြည်လင်တယ်... ထင်ဟပ်တယ်" လို့ မှတ်ယူရင်းနဲ့ လောကီအာရုံ ရိပ်တွေကို ခဏလောက် ဖယ်ရှားထားလိုက်ကြပါစို့။
စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားပြီဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် "အရောင်ပြန်ခြင်း (Reflection)" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို စတင်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရူပဗေဒ (Physics) မှာ အလင်းရောင်ပြန်ခြင်း ဆိုတာ အလင်းတန်းတစ်ခုက မျက်နှာပြင်တစ်ခုကို ရိုက်ခတ်ပြီး ပြန်ကန်ထွက်လာတာပါ။ "Angle of Incidence equals Angle of Reflection" (ကျရောက်ထောင့်သည် ပြန်ကန်ထောင့်နှင့် တူညီသည်) ဆိုတဲ့ နိယာမ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ပိုစိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) မှာ ရှိတဲ့ "Mirror Neurons" (ကြေးမုံ အာရုံကြောများ) အကြောင်းပါပဲ။
သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြရရင်... လူတစ်ယောက်က လက်ကို မြှောက်လိုက်တဲ့အခါ သူ့ဦးနှောက်ထဲက အာရုံကြောတွေ အလုပ်လုပ်သလို၊ အဲဒါကို ထိုင်ကြည့်နေတဲ့ နောက်တစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာလည်း အလားတူ အာရုံကြောတွေ (Mirror Neurons) က လိုက်ပြီး အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက... ကျွန်ုပ်တို့ ဦးနှောက်ဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ လုပ်ရပ်၊ ခံစားချက်တွေကို "ကြေးမုံပြင်" လို ထင်ဟပ်ပြီး ကိုယ်တိုင် ခံစားရသလို ဖြစ်စေပါတယ်။
ဒါကြောင့် တစ်ယောက်ယောက် ငိုနေတာ မြင်ရင် ကိုယ်ပါ ဝမ်းနည်းလာတာ၊ တစ်ယောက်ယောက် ပြုံးနေရင် ကိုယ်ပါ လိုက်ပြုံးမိတာပါ။ ဒါဟာ "Empathy" (စာနာမှု) ရဲ့ အခြေခံပါပဲ။ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က လူတွေ ဒေါသထွက်နေရင် ကိုယ့်ရဲ့ Mirror Neurons တွေက အဲဒီ ဒေါသကို ကူးယူပြီး (Reflect လုပ်ပြီး) ကိုယ်ပါ ဒေါသထွက်လွယ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ပေါင်းဖော်လုပ်ဖော်" ဆိုတာ အရေးကြီးတာပါ။
ကိုင်း... ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မဘက်ကို လှည့်ကြည့်ရအောင်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သားတော် ရာဟုလာကို အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ် မှာ "ကြေးမုံ" (Mirror) ဥပမာနဲ့ ဆုံးမခဲ့ပါတယ်။
"ချစ်သား ရာဟုလာ... ကြေးမုံ (မှန်) ရဲ့ အကျိုးက ဘာလဲ"
"မှန်လှပါ... ပြန်လည် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ဖို့ပါ ဘုရား"
"ထို့အတူပါပဲ ရာဟုလာ... ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ တစ်ခုခုကို မလုပ်ခင်၊ လုပ်နေဆဲ၊ လုပ်ပြီးတိုင်း မှန်ကြည့်သလို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ် (Reflection)" တဲ့။
ဩဝါဒပါတိမောက်မှာ "အနူပဝါဒေါ" (မစွပ်စွဲနဲ့)၊ "အနူပဃာတေါ" (မညှဉ်းဆဲနဲ့) လို့ ဟောတာဟာ သူတစ်ပါးကို မကြည့်ဘဲ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မှန်ကြည့်ဖို့ (Self-Reflection) သင်ပေးတာပါ။
Mirror Neurons သဘောတရားအရ... သူတော်ကောင်းတို့က သူတစ်ပါးရဲ့ အပြစ်ကို ကြည့်နေရင်၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အဲဒီအပြစ်တွေ ထင်ဟပ်လာမယ်။ ဘုရားပုံတော်ကို ကြည့်ရင် ဘုရားစိတ် ထင်ဟပ်လာမယ်။ ဒါကြောင့် "မှန်ကောင်း" ကို ရွေးကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။
အခု... အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ် ရှုကွက်" (Vipassana Instruction for Removing Self-View) ကို သွားကြရအောင်။ ဒီ အရောင်ပြန်ခြင်း၊ ထင်ဟပ်ခြင်း သဘောကို ကြည့်ပြီး "ငါ့ရုပ်၊ ငါ့ပုံ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။
ဦးဇင်းတို့ မှန်ထဲကို ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ့မျက်နှာလေး လှလိုက်တာ" လို့ ထင်တတ်တယ်။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
၁။ စက္ခု (မျက်စိ) ရှိတယ်။
၂။ ဝဏ္ဏ (မှန်ထဲက အရောင်အဆင်း ပုံရိပ်) ရှိတယ်။ (ဒါက Reflection)။
၃။ စက္ခုဝိညာဉ် (မြင်သိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။
ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿ ဖြစ်တဲ့ ခဏမှာ ပုထုဇဉ်တွေက ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ "မှန်ထဲမှာ ငါ ရှိတယ်" ဆိုပြီး ဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နည်း (Instruction):
မှန်ကြည့်တဲ့အခါ... "ငါ့ပုံ" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။
"ထင်ဟပ်နေတယ်... သိတယ်... အရောင်ပြန်နေတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
မှန်ထဲက ပုံရိပ်ဟာ "လူ" မဟုတ်ပါဘူး။ အလင်းပြန်ခြင်း (Light Reflection) သက်သက်ပါပဲ။
အလားတူပဲ... သူတစ်ပါးကို မြင်ပြီး စိတ်လှုပ်ရှားတဲ့အခါ "ငါ ခံစားရတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။
"ကူးစက်နေတယ်... သိတယ်... တုပနေတယ်... သိတယ်" (Mirroring) လို့ မှတ်ပါ။
ဒါဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ Mirror Neurons တွေက ပုံရိပ်ဖမ်းပြီး တုပတဲ့ သဘော (Simulation) သက်သက်ပါပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူ (Magician) က မှန်တွေနဲ့ လူအများကြီး ရှိသလို ပြသလို၊ စိတ်က ပုံရိပ်တွေကို "ငါ" လို့ လှည့်စားထားတာပါ။
အဲဒီ ပုံရိပ်တွေဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ မှန်ခွဲလိုက်ရင် ပုံပျောက်သွားမယ်။ (အနိစ္စ)
ပုံရိပ်ယောင် နောက်ကို လိုက်နေရလို့ "ဒုက္ခ"။
ကိုယ့်သဘောအတိုင်း မဟုတ်ဘဲ အလင်းကျရာ အရောင်ထွက်နေလို့ "အနတ္တ"။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်ပြီး၊ လောကကြီးကို မှန်အိမ်ထဲက ပုံရိပ်တွေလို သဘောထားနိုင်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြောရရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case Study) တစ်ပုဒ်ကို သတိရမိပါတယ်။ သေချာ နာယူကြည့်ကြပါဦး။ Case-2393 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ပင်မခန်းမမှာ နံရံကပ် မှန်ကြီးတွေ (Wall Mirrors) တပ်ဆင်ထားပါတယ်။ အခန်းကျယ်သယောင် ထင်ရအောင်ပေါ့။ တစ်နေ့တော့... သန့်ရှင်းရေး ဝန်ထမ်း "မောင်ထူး" (အမည်လွှဲ) မှန်တွေကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေတယ်။ သူက မှန်ကို ကြည့်ပြီး "ဟော... ဒီမှာ အမည်းစက်ကြီး ရှိနေပါလား" ဆိုပြီး အဝတ်နဲ့ အတင်း ပွတ်တယ်။ ပွတ်လို့ မရဘူး။ သူက ဆပ်ပြာတွေ ထပ်ထည့်၊ အားကုန်သုံးပြီး ပွတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အမည်းစက်က မပျောက်ဘူး။
သူ စိတ်တိုလာတယ်။ "ဒီမှန်ကွာ... ညစ်ပတ်လိုက်တာ" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်နေတယ်။ ဘေးက ဖြတ်သွားတဲ့ မန်နေဂျာက ဝင်ကြည့်ပြီး ရယ်တယ်။ "မောင်ထူး... မင်း မှန်ကို ပွတ်နေတာ ရပ်လိုက်တော့။ အဲဒီ အမည်းစက်က မှန်ပေါ်မှာ ရှိတာ မဟုတ်ဘူး။ မင်း မျက်နှာမှာ ပေနေတဲ့ ဆီချေးကွက်ကြီးက မှန်ထဲမှာ သွားပေါ်နေတာ" တဲ့။
မောင်ထူးက သူ့မျက်နှာကို လက်နဲ့ ပွတ်ကြည့်လိုက်တော့မှ ဟုတ်နေတယ်။ သူ့ပါးမှာ မီးသွေးတွေ ပေနေတာကိုး။ သူက မှန် (အပြင်လောက) ကို ပြင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာ၊ တကယ်ပြင်ရမှာက သူ့မျက်နှာ (မိမိကိုယ်ကို) ဖြစ်နေတယ်။
ဦးဇင်းက Policy 28 (Facility Maintenance) နဲ့ Article 28.3 (Reflective Surface Maintenance) အရ မှတ်တမ်းတင်ရင်း မောင်ထူးကို ဆုံးမရတယ်။ "မောင်ထူး... မင်းက မှန်ထဲက ပုံရိပ်ကို အစစ်ထင်ပြီး ပြင်နေတာ။ လောကမှာ ကိုယ်မကြိုက်တာတွေ မြင်ရရင် သူများကို လက်ညှိုးမထိုးနဲ့။ ကိုယ့်မျက်နှာ (ကိုယ့်စိတ်) ကို အရင် ပြန်စစ်ဆေး။ ကိုယ့်စိတ် ညစ်ပတ်နေရင် လောကကြီးကို ညစ်ပတ်တယ်လို့ မြင်ရစမြဲပဲ" လို့။
ကိုင်း... ဒီဇာတ်လမ်းလေးကို သင်ခန်းစာယူပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မောင်ထူးက မှန်ကို အပြစ်တင်သလို၊ တို့တစ်တွေလည်း ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ Reflection ကို မမြင်ဘဲ၊ "သူက မကောင်းဘူး၊ သူက ဆိုးတယ်" ဆိုပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ကို အပြစ်တင်နေကြတယ်။ ဩဝါဒပါတိမောက်မှာ "အနူပဝါဒေါ" (မစွပ်စွဲနဲ့) လို့ ပြောတာ ဒါပါပဲ။ သူတစ်ပါးကို အပြစ်မြင်နေတယ် ဆိုတာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ Mirror Neurons တွေက အပြစ်ကို ဖမ်းယူနေလို့ (သို့မဟုတ်) ကိုယ့်စိတ်မီးသွေးက မှန်ထဲမှာ ပေါ်နေလို့ပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T130 နဲ့ မှန်တွေကို စစ်ဆေးသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်မှန်ကို နေ့စဉ် စစ်ဆေးပါ။ "ငါ မြင်နေရတဲ့ အပြစ်တွေက အပြင်မှာလား... ငါ့စိတ်ထဲမှာလား" လို့ Audit လုပ်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
အမြဲတမ်း ပုံရိပ်ယောင်တွေ ထင်ဟပ်ပြီး လှည့်စားခံနေရတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အာရုံဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ ပုံရိပ်တွေကို သာယာပြီး၊ မှန်ထဲက အရိပ်ကို အစစ်ထင်ပြီး စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ"။
အရိပ်တွေ၊ ပုံရိပ်တွေ အားလုံး ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ အမှန်တရားအတိုင်း တည်ရှိတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဟာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် မိမိကိုယ်ကို မှန်ကြည့်သလို ပြန်လည်ဆင်ခြင်သုံးသပ်တဲ့ (Reflection) မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အရောင်ပြန်ခြင်း (Reflection)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မှန်ထဲတွင် ပေါ်သော ပုံရိပ်သည် အစစ်မဟုတ်ကြောင်း သိသကဲ့သို့၊ လောကဓမ္မများသည်လည်း စိတ်၏ ထင်ဟပ်မှုများသာ ဖြစ်ကြောင်း ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ကာ၊ မိမိကိုယ်ကို အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်သုံးသပ်လျက် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။
